Reportage

Boeren melden het maar mondjesmaat als verdachte figuren opduiken op het platteland

Ondermijning plattelandsgebieden Boeren in de regio hebben steeds meer last van misdaad. Er wordt voor miljoenen aan apparatuur gestolen, en criminelen azen op hun lege schuren, voor drugslabs. Op pad met het ondermijningsteam van de politie.

John Hansink van het ondermijningsteam van de politie in Flevoland bezoekt boeren om hen te waarschuwen voor diefstal en voor drugscriminelen die hun schuren willen gebruiken als drugslabs.
John Hansink van het ondermijningsteam van de politie in Flevoland bezoekt boeren om hen te waarschuwen voor diefstal en voor drugscriminelen die hun schuren willen gebruiken als drugslabs. Foto Bram Petraeus

Het begon met een berichtje afgelopen zomer in de buurtapp van Willem Kloosterman. Bij een boer om de hoek, in het buitengebied van Dronten, was een duur gps-systeem gestolen. En een paar boerderijen verderop was het ook raak. Toen Kloostermans compagnon voor de zekerheid even ging controleren, zag hij het deurtje van de tractor al openstaan: de twee gps-systemen bleken verdwenen.

De dieven waren ’s nachts zijn erf op gelopen. Met een lopersleutel maakten ze zijn tractor open. Een paar minuten later waren ze alweer weg. Kloosterman (41) wijst naar de camera’s, die hij kort na de diefstal op het terrein van zijn varkenshouderij liet installeren. „Ik film tegenwoordig alles.”

Boeren hebben steeds vaker last van criminelen. Uit een steekproef van eind 2020 van adviesbureau TwynstraGudde, onder circa 700 agrarische ondernemers uit het zuiden van Nederland, blijkt dat boeren regelmatig benaderd worden door drugscriminelen. Eén op de zes boeren krijgt de vraag of een schuur te huur is voor wietteelt of productie harddrugs; xtc-pillen, speed of crystalmeth. Twee derde denkt dat criminelen drugslabs runnen in schuren en stallen in hun regio.

Boeren melden het maar mondjesmaat als verdachte figuren opduiken op het platteland. Volgens John Hansink, districtsrechercheur bij het ondermijningsteam van de politie Flevoland, „is de tijd van het touwtje door de brievenbus voorbij”. Hij en Eline Kuilder, projectleider ondermijning plattelandsgebieden, zoeken boeren thuis op om ze te waarschuwen niet met criminelen in zee te gaan, en alert te zijn op bendes die het platteland afstropen voor dure apparatuur en gereedschap. De bezoekjes horen bij een bewustwordingscampagne; in Flevoland gaan agenten en boa’s bij boeren langs.

Foto Bram Petraeus

Onbespied hun gang gaan

Hansink stuurt zijn bus over een landweggetje en wijst naar rechts, naar de afgelegen boerderijen met daarachter uitgestrekte vlaktes met aardappels, maïs en suikerbieten.

„Het platteland is aantrekkelijk voor criminelen”, zegt Eline Kuilder. Er is veel ruimte, criminelen kunnen redelijk onbespied hun gang gaan en het aantal leegstaande boerderijen groeit. Kleine boeren leggen het af tegen grote agrarische ondernemers en kunnen hun hoofd amper boven water houden – ze komen in financiële nood.

„Dit maakt ze kwetsbaar voor een aanbod van criminelen”, zegt Kuilder. En door de stikstofcrisis worden de komende jaren veel boeren uitgekocht. Momenteel staat circa 10 miljoen vierkante meter agrarische bebouwing leeg, volgens makelaarsvereniging NVM. Binnen tien jaar zal dat zo’n 50 miljoen zijn, schat NVM. Op de honderden locaties die leegkomen, azen de criminelen.

Boeven checken met drones of een boer satellietschotels bezit voor dure gps-systemen

Eerder deze week was Hansink op bezoek bij een boer die een briefje op de mat vond: ‘Wil je je schuur verhuren? Bel dit nummer’. Een drugscrimineel, vermoedt Hansink. Het nummer natrekken heeft vaak weinig zin, zegt hij, want criminelen gebruiken prepaidnummers, die niet op naam zijn geregistreerd.

Hansink parkeert z’n auto voor een boerderij. Boer Jan Takens (74) probeert met augurkenzuur mollen „te verzuipen”. Na een korte introductie: „Is u weleens gevraagd of u een schuur heeft leegstaan.” „Nee.” „Als u ooit benaderd wordt”, zegt Hansink, „zeg: nee. Want u kunt één keer nee zeggen. Als u ja zegt, zit u aan ze vast.”

Foto Bram Petraeus

Nooit cash

Het afgelopen jaar werden 108 drugsproductielocaties in Nederland ontdekt, aldus politiecijfers. De meeste labs zaten in Brabant en Limburg, maar in het midden en noorden van Nederland loopt het aantal labs de laatste jaren ook op. Vorige maand werd een boer uit de Achterhoek door de rechtbank in Zutphen veroordeeld tot een jaar gevangenisstraf, waarvan elf maanden voorwaardelijk. In zijn varkensstal werd een drugslab aangetroffen.

„Stel dat u een schuur wilt verhuren”, zegt Hansink tegen Takens, „doet u dat dan altijd via de bank. Vraag om een kopie van het legitimatiebewijs. En laat u nooit cash betalen.”

Boer Takens knikt. Drugscriminelen zag hij nog nooit, maar twee weken terug ontsnapte hij op het nippertje aan een inbraak. Zelf was hij op dat moment niet thuis, maar zijn buren zagen een kerel met een zaklamp over zijn erf dwalen. Alles zat goed op slot, maar bij de overburen pikte de dief een creditcard.

Boeven scannen hun werkgebied, vertelt Hansink aan boer Arno Koeman. Ze laten een drone over de boerderij vliegen en kijken of een satellietschotel op de stal zit: dat wijst erop dat boeren peperdure gps-systemen gebruiken om hun land nauwkeurig te bespuiten.

In 2020 is voor „ten minste” 1,7 miljoen euro aan gps-apparatuur gestolen, aldus Cumela, een brancheorganisatie voor agrarische ondernemers. Ook Koemans gps-systeem werd gestolen. Sindsdien heeft hij sensoren en camera’s op het erf hangen.

Hansink wijst naar de achterkant van het erf, waar de percelen beginnen, met kleine slootjes ertussen. „Dieven leggen planken over de slootjes en glippen zo vanaf de achterkant het erf op”, zegt Hansink. Volgens de politieman moet Koeman overwegen om aan de achterkant van zijn erf camera’s op te hangen.

Soms helpen ook camera’s niet. Willem Kloosterman stuitte op een onbekende in zijn stal. De man zocht werk, vertelde hij. Kloosterman joeg hem weg.Ook rijden af en toe onbekende auto’s zijn terrein op.

„Belt u dan de politie?” vraagt rechercheur Hansink. „Nee”, zegt Kloosterman.

„Het is een bekend probleem”, vertelt Peter Noordanus. „Boeren hebben vaak geen tijd of zin en zijn te wantrouwend om de politie te bellen.”

Noordanus, oud-burgemeester van Tilburg, was tot maart van dit jaar voorzitter van het Aanjaagteam Ondermijning, dat in opdracht van het ministerie van Justitie onder meer criminaliteit op het platteland moet terugdringen. „Bewustzijn creëren is belangrijk”, zegt Noordanus, „maar je wint de wedstrijd er niet mee.” Bovendien is er een „gebrek aan handhavingscapaciteit” op het platteland. Volgens Noordanus moet beter nagedacht worden over hoe de boerderijen die de komende jaren leegkomen, gebruikt kunnen worden. „De vraag naar zorgboerderijen is niet oneindig.”

Gaat boer Kloosterman na het bezoekje van Hansink en Kuilder de politie vaker bellen? Hij haalt zijn schouders op. „Misschien wel. Maar ik kan niet voor elke auto die stopt gaan bellen.”

Foto Bram Petraeus