Formatieblog

Rutte ziet combinatie op links niet zitten, Ploumen laat belofte aan GroenLinks niet los

In dit blog houdt NRC het verloop van de kabinetsformatie en de ontwikkelingen daaromheen bij. Luister hier de podcast Haagse Zaken en schrijf je hier in voor nieuwsbrief De Haagse Stemming.

Dit blog is gesloten

Dit blog over de kabinetsformatie is gesloten en wordt niet meer bijgewerkt. Volg het laatste nieuws in ons nieuwe blog.

Lees hier het nieuws van 14 juni: Hoekstra: CDA deed alles om breuk met Omtzigt te voorkomen

Rutte ziet combinatie op links niet zitten, Ploumen laat belofte aan GroenLinks niet los

VVD-leider Mark Rutte laat donderdag na het gesprek met informateur Mariëtte Hamer en PvdA-leider Lilianne Ploumen weten dat de VVD samen kan werken met verschillende partijen, waaronder de PvdA en Groenlinks. Maar een kabinet met zowel GroenLinks als de PvdA ziet de VVD niet zitten. Volgens Rutte heeft een coalitie met vier partijen die samen een meerderheid bezitten in de Tweede Kamer de voorkeur. Ploumen heeft echter tijdens de verkiezingen beloofd samen met GroenLinks te regeren als het zo ver komt en deze belofte wil ze niet loslaten, zo herhaalde ze donderdag nog maar eens. Volgens Ploumen zijn GroenLinks en de Partij van de Arbeid bereid om over de inhoud verder te spreken.

De gesprekken van partijleiders met informateur Mariëtte Hamer gaan onder meer over welke partijen met elkaar gaan regeren. Vorige week stelde Wopke Hoekstra (CDA) dat hij liever geen zogenaamd links kabinet wil, waarbij VVD, CDA en D66 (samen 73 zetels) regeren met PvdA en GroenLinks (samen 17 zetels). Sindsdien hebben Hoekstra en Rutte deze boodschap verschillende keren herhaald. Ploumen en Jesse Klaver (GroenLinks) laten elkaar echter niet los. Rutte stelde donderdag dat de VVD ook openstaat voor samenwerkingen met onder meer ChristenUnie, Volt of JA21. Gert-Jan Segers (CU) en Sigrid Kaag (D66) zagen eerder donderdag in gesprek met Hamer nog veel verschillen tussen hun partijen.

Hoe lang het nog duurt voor Hamer haar advies als informateur kan uitbrengen, wisten Rutte en Ploumen niet. Wel noemt Ploumen het jammer dat de formatie langzaam lijkt te gaan. Na de vraag of niet juist PvdA en GroenLinks de formatiegesprekken ophouden omdat ze samen willen regeren, stelt ze dat zij zich aan haar belofte wil houden die ze inmiddels al vaker heeft herhaald: „Dat kan geen verrassing meer zijn.”

Mark Rutte (VVD) na het gesprek donderdag met Lilianne Ploumen (PvdA) en informateur Mariëtte Hamer. Foto Bart Maat / ANP

Kaag en Segers zien nog steeds veel verschillen na gesprek met Hamer

D66-leider Sigrid Kaag stelt dat de verschillen tussen haar partij en de ChristenUnie nog steeds erg groot zijn. Dat zei ze na afloop van haar gesprek met informateur Mariëtte Hamer en CU-leider Gert-Jan Segers. Ook Segers erkent de verschillen, maar benadrukt dat er ook vooral over de inhoudelijke kwesties is gesproken, zoals over het herstelbeleid na corona. De twee partijen liggen inhoudelijk met name ver uiteen op het gebied van medisch-ethische kwesties, zoals abortus en levenseinde. D66 stelde eerder liever niet met CU te willen regeren vanwege het grote verschil tussen de partijen op die onderwerpen.

Ook Segers staat niet meteen te springen om mee te regeren. Volgens hem is de meest voor de hand liggende positie van de CU in de oppositie. „Ik ga nu niet een stap naar voren zetten en zeggen dat we dezelfde weg in willen slaan als de afgelopen vier jaar”, stelt Segers. „Dat is geen geloofwaardige omslag in cultuur die we juist willen doorbreken.” Daarmee doelt de CU-voorman om de roep op een nieuwe bestuurscultuur in Den Haag. Wel benadrukt hij dat hij graag meepraat over de inhoud, maar „uiteindelijk moet er een advies komen, en wij zijn daarvoor niet aan de beurt.”

Na de overwinning van de afgelopen verkiezingen wil Kaag haar beloftes waarmaken aan de kiezers. Ze sluit de ChristenUnie niet per direct uit, maar blijft vooral herhalen dat er veel verschillen zijn. Ondanks deze verschillen hebben de partijen de afgelopen vier jaar wel samengewerkt in de coalitie, maar daardoor heeft volgens Kaag alles op medisch ethisch gebied stilgestaan. „Nu willen we vooruitgang”, aldus de D66-leider.

Sigrid Kaag (D66) na het gesprek samen met Gert-Jan Seegers (CU) bij Mariëtte Hamer donderdag. Foto Bart Maat / ANP

Hoekstra houdt bezwaren tegen links duo, Klaver wil verder praten met CDA

GroenLinks-leider Jesse Klaver wil verder praten met CDA-voorman Wopke Hoekstra. „Dat smaakt naar meer”, concludeerde Klaver na zijn gesprek met informateur Mariëtte Hamer en Hoekstra. De CDA-voorman toonde zich minder enthousiast over een eventuele toekomstige samenwerking met GroenLinks in een kabinet en wees herhaaldelijk op de „aanzienlijke verschillen” met zijn partij.

Vorige week stelde Hoekstra dat een kabinet met het CDA, GroenLinks én de PvdA wat hem betreft „niet voor de hand ligt”. Donderdag zei hij dat het standpunt „niet veranderd” is. „Het zou gek zijn als de fractie daar na een week opeens anders over zou denken”, aldus Hoekstra tegen de aanwezige journalisten op het Binnenhof.

Lees ook: Hoekstra grijpt z’n kans, dat smaakt bij CDA naar meer

Hoekstra bleef erop wijzen dat er wat het CDA betreft nog „een heleboel smaken op tafel liggen”, doelend op combinaties van partijen waarmee hij kan regeren. Wel kon hij zich voorstellen dat GroenLinks „als vierde partij” een optie zou kunnen zijn. Over de thema’s veiligheid, economie en klimaat zijn er „best een aantal overeenkomsten, maar de verschillen zijn zeer fors”.

Klaver erkende dat hij en Hoekstra „niet verder zijn gekomen” met het bezwaar van CDA om met twee linkse partijen te regeren. GroenLinks gaat hoe dan ook met de PvdA eventuele onderhandelingsgesprekken in, beklemtoonde hij nog maar eens. Toch zag hij bij de inhoudelijke verkenning over de arbeidsmarkt, klimaat en woningmarkt ook „een klein stapje” van Hoekstra.

Met medewerking van Lamyae Aharouay.

GroenLinks-leider Klaver na zijn gesprek met Hoekstra en Hamer. Foto Bart Maat/ANP

SER: stel kinderopvangtoeslag ook beschikbaar voor werkloze ouders

Werkloze ouders moeten ook recht krijgen op kinderopvangtoeslag, zo adviseert de Sociaal Economische Raad (SER) donderdag. Op die manier kunnen ook deze kinderen in elk geval twee dagen per week naar de crèche en dat maakt het voor hun ouders makkelijker om aan het werk te komen. Bovendien is de kinderopvang bevorderlijk voor de ontwikkeling van de kinderen. Het invloedrijke adviesorgaan richt zich met het rapport tot de partijen die een nieuw kabinet proberen te vormen en tot informateur Mariëtte Hamer, tevens voorzitter van de SER.

Op dit moment is kinderopvangtoeslag alleen beschikbaar voor ouders die werken, studeren, re-integreren of inburgeren. Onderzoekers van de SER stellen vast dat de arbeidseis voor het ontvangen van toeslag de maatschappelijke mogelijkheden van kinderen van niet-werkenden beperkt. Kinderen die nu niet naar de crèche gaan, komen veelal uit armere gezinnen die de opvang te duur vinden. Als de arbeidseis voor het krijgen van toeslag komt te vervallen, kost dat tussen de 0,5 en 0,8 miljard euro, berekende het ministerie van Sociale Zaken vorig jaar.

Een meer toegankelijke kinderopvang zorgt volgens de SER voor gelijkere kansen voor alle kinderen. De raad stelt daarom voor om de arbeidseis voor ouders van kinderen tot vier jaar te laten vervallen. Voor kinderen van vier tot dertien jaar moet de (buitenschoolse) opvang ook toegankelijker worden, omdat die de „brede talentontwikkeling” stimuleert. De beoogde hervormingen zijn niet alleen in het voordeel van de kinderen, beredeneert de SER, maar kunnen werken voor ouders ook aantrekkelijker maken. De raad stelt dat werken voor ouders nu niet altijd lonend is, omdat ze bij een hoger inkomen minder kinderopvangtoeslag ontvangen.

Lees ook: Somber en blut door fouten met kinderopvangtoeslag

Debat
Het SER-advies is een nieuwe suggestie in het politieke debat over hoe het systeem voor kinderopvangtoeslagen er in de toekomst uit moet komen te zien. Want dat die aan hervorming toe is, daar zijn de meeste partijen na de Toeslagenaffaire, waar het kabinet over viel, het wel over eens. Vooral progressieve partijen pleitten er in hun programma’s voor om kinderopvang volledig door de staat te laten betalen, zodat deze gratis wordt voor ouders. Uit de inventarisatie van Sociale Zaken blijkt dat een geheel door de staat betaalde kinderopvang zo’n 2,4 tot 3,2 miljard euro zal kosten. Daartegenover staat dat waarschijnlijk meer ouders gaan werken en de ontwikkeling van het kind erop vooruitgaat.

D66, GroenLinks, de PvdA en de Partij voor de Dieren zijn voor gratis opvang. Ook Denk is daarvoor, maar alleen voor lagere en middeninkomens. Andere partijen, zoals de ChristenUnie, VVD en SP, willen de crèche in elk geval een stuk goedkoper maken. Alleen vanaf tweeënhalf jaar moet de peuterspeelzaal helemaal gratis worden, vinden de socialisten. Het CDA pleit ervoor om de kinderopvang bekostigen via een inkomensafhankelijke eigen bijdrage. Ook zijn verschillende partijen, waaronder de PvdA, D66 en D66, ervoor om thuiswerken aantrekkelijker te maken om zo het ouderschap eenvoudiger te combineren met werken.

Donderdag spreken Wopke Hoekstra (CDA), Jesse Klaver (GroenLinks), Sigrid Kaag (D66), Gert-Jan Segers (ChristenUnie), Mark Rutte (VVD), Lilianne Ploumen (PvdA) en Liane den Haan met informateur Hamer over het vervolg van het formatieproces. De gesprekken vinden - uitgezonderd van die van Den Haan - in duo’s plaats, die ideologisch ver uit elkaar liggen. D66 en ChristenUnie schuiven samen aan, net als GroenLinks en CDA en de VVD en PvdA.

Nu maken vooral armere gezinnen geen gebruik van de kinderopvang, omdat ze die te duur vinden. Herman Wouters/Hollandse Hoogte

Hamer ontvangt donderdag weer partijleiders, ditmaal in duo’s

Informateur Mariëtte Hamer voert donderdag opnieuw gesprekken met partijleiders, ditmaal in duo’s. De koppels die ze per keer uitnodigt zijn potentiële coalitiepartners, maar ook ogenschijnlijk ideologische tegenpolen van elkaar. Zo ontvangt Hamer om 11.00 uur CDA-voorman Wopke Hoekstra en GroenLinks-leider Jesse Klaver, om 14.30 uur D66-leider Sigrid Kaag en Gert-Jan Segers van ChristenUnie en om 15.30 uur Mark Rutte van de VVD en PvdA-leider Lilianne Ploumen. Tot slot spreekt ze om 16.30 uur met Liane den Haan, voorheen van 50PLUS en momenteel van fractie Den Haan.

Hoekstra profileert zich sinds vorige week als de partijleider die zich verzet tegen een zogenaamd links kabinet, waarin de VVD, D66 en CDA zouden samenwerken met GroenLinks en PvdA. Klaver reageerde daarop door te zeggen dat hij het bij voorbaat afwijzen van linkse partijen „niet verstandig” vindt. Rutte stelde na Hoekstra’s opmerking op zijn beurt dat een kabinet met twee linkse partijen ook voor hem niet de meest voor de hand liggende optie is.

ChristenUnie en D66, twee van de vier partijen uit het huidige demissionaire kabinet, stelden eerder al weinig mogelijkheden te zien om opnieuw samen te werken. De partijen liggen hoofdzakelijk op het gebied van medisch-ethische kwesties, zoals abortus en euthanasie, inhoudelijk ver uiteen. In de vorige formatieperiode wisten de partijen hun verschillen inhoudelijk te beslechten, maar D66 heeft ditmaal al gesteld liever niet met de ChristenUnie te willen samenwerken vanwege het verschil in opvattingen.

Lees ook: Hoekstra grijpt z’n kans, dat smaakt bij CDA naar meer

Informateur Mariëtte Hamer vorige week op het Binnenhof. Foto Bart Maat/ANP

Rutte: aan formatietafel worden inhoudelijke onderwerpen besproken

VVD-leider Mark Rutte heeft woensdag na zijn gesprek met informateur Mariëtte Hamer laten weten dat ze het vooral hebben gehad over ‘capita selecta’, oftewel: geselecteerde hoofdstukken. Aan de formatietafel wordt volgens Rutte vooral inhoudelijk gesproken over politieke vraagstukken, zodat Hamer op basis van de verschillende meningen daarover kan kijken welke partijen bij elkaar passen. „Wie met wie [gaat regeren] is nog niet opgelost”, aldus de VVD-voorman.

In de gesprekken gaat het onder meer over het herstelbeleid voor bedrijven en de zorg na de coronacrisis en „natuurlijk ook de bestuurscultuur” in Den Haag, zo zei Rutte. Verder noemde hij als belangrijke vraagstukken de komst van gezondheidscrises in de toekomst en de zorgen die heersen rondom de uitstoot van stikstof.

Hoe lang de formatie nog gaat duren, kon Rutte niet voorspellen: „Ik kan het niet in mijn eentje beslissen”. Aanvankelijk zou Hamer haar rapport over het vervolg van het formatieproces afgelopen zondag publiceren, maar dat bleek te vroeg. Ze gaat nu opnieuw om tafel met CDA, D66 en VVD, die samen 73 zetels hebben in de Tweede Kamer. Woensdag sprak Hamer ook met Laurens Dassen (Volt) en Kees van der Staaij (SGP).

Lees ook: VVD’ers ongerust over GroenLinks, ‘partij van drammers en actievoerders’

Mark Rutte (VVD) na afloop van een gesprek met informateur Mariette Hamer. Foto Bart Maat / ANP

Kaag wil ‘gepaste vaart’ maken: goede hoop dat advies Hamer ‘binnenkort’ komt

D66-leider Sigrid Kaag heeft na haar gesprek met informateur Mariëtte Hamer in een korte toelichting tegen de pers gezegd dat „het land niet lang kan wachten” op een nieuw kabinet. „We willen gepaste vaart maken. Er zijn allerlei hobbels op de weg gekomen, maar ik heb toch goede hoop dat mevrouw Hamer binnenkort met een advies komt”, aldus Kaag dinsdagavond.

Aanvankelijk zou Hamer zondag haar rapport publiceren over het vervolg van het formatieproces, maar vorige week bleek dat te vroeg te zijn. Daarom gaat ze deze week nogmaals om tafel met de VVD, CDA en D66 - drie partijen die samen 73 zetels hebben en daarmee twee zetels tekortkomen voor een Kamermeerderheid.

Volgens Kaag zullen „ook andere partijen zeggen dat ze haast willen maken”. De D66-leider liet zich niet uit over mogelijke partijencombinaties voor een nieuw kabinet. Eerder deed ze dat wel en prefereerde ze een vijf partijencoalitie met de VVD, CDA, GroenLinks en PvdA.

Hoekstra: niet aan mij me uit te spreken over vervolg formatie

CDA-leider Wopke Hoekstra heeft dinsdag met informateur Mariëtte Hamer gesproken over de thema’s die voor zijn partij belangrijk zijn. „Meer speelruimte voor de middenklasse”, was een van de onderwerpen volgens Hoekstra, net als „meer veiligheid” en het oplossen van „problemen voor de volgende generatie”. Dat zei de CDA-leider na zijn gesprek met Hamer tegen journalisten op het Binnenhof.

Verder beklemtoonde Hoekstra dat hij zich kan voorstellen dat het CDA deel gaat uitmaken van een nieuw kabinet, maar net zo goed in de oppositie kan belanden. Hij weigerde zich uit te spreken over de vervolgstappen in de formatie. „Ik vind dat niet aan mij.”

Eerder liet de CDA-leider doorschemeren liever niet in een kabinet te stappen met GroenLinks én de PvdA, omdat de standpunten van die partijen te veel zouden afwijken van die van het CDA. Enkele dagen daarna zei informateur Hamer dat „politici buiten verschillen benadrukken” die ze „binnen niet echt hoorde”. Hoekstra voelde zich niet aangesproken door die opmerking. „Ik herken niet dat die stijlfiguur op mij zou hebben kunnen slaan.”

Wopke Hoekstra staat de pers te woord op het Binnenhof. Foto Lex van Lieshout/ANP

Informateur Hamer ontvangt Hoekstra en Kaag apart, woensdag volgt Rutte

Informateur Mariëtte Hamer ontvangt dinsdag in het gebouw van de Tweede Kamer om 17.00 uur CDA-voorman Wopke Hoekstra. Een uur later gaat Hamer in gesprek met D66-leider Sigrid Kaag. Woensdag is het om 8.30 uur de beurt aan VVD-partijleider Mark Rutte. Maandag sprak de informateur gezamenlijk met Hoekstra, Kaag en Rutte.

Met de drie leiders zal Hamer opnieuw inventariseren welke partijen samen gaan onderhandelen over een nieuw te vormen kabinet. Tot dusver is er geen voorkeurscombinatie naar voren gekomen voor een meerderheid in de Tweede Kamer. Samen hebben de VVD, CDA en D66 73 zetels.

Voor een meerderheid lonkt Kaag naar PvdA en GroenLinks, die hebben uitgesproken niet zonder elkaar te zullen regeren. De VVD en het CDA regeren liever niet met twee linkse partijen en hintten daarom naar de ChristenUnie als vierde coalitiepartner. Maar die combinatie ligt moeilijk bij D66. Bovendien heeft de ChristenUnie zelf gezegd niet opnieuw in een coalitie onder Rutte te willen stappen.

Lees ook de column van Tom-Jan Meeus: Rechts won maar links regeert mee. Waarom?

Foto Bart Maat/ANP Informateur Mariëtte Hamer stapt uit de auto voor een toelichting voor de pers.

Rutte: gesprek met Kaag en Hoekstra ging niet over ‘wie met wie’

Partijleiders Mark Rutte (VVD), Sigrid Kaag (D66) en Wopke Hoekstra (CDA) hebben maandag met informateur Mariette Hamer gesproken over „de inhoud” van „grote thema’s”, zo zei Rutte na afloop. De vraag „wie met wie” moet gaan regeren, is volgens hem na dit gesprek nog niet beantwoord. Hamer zou eigenlijk afgelopen zondag een advies presenteren over de voortgang van de formatie. Twee dagen daarvoor gaf ze echter aan de deadline niet te halen, maar tussen de partijen inhoudelijk „eigenlijk niet zo veel verschillen” te zien.

Noch Rutte, noch Kaag wilde vandaag antwoord geven op de vraag of het gesprek de partijen dichter bij elkaar heeft gebracht. Hoekstra stond de pers niet te woord. Volgens Kaag was het gesprek met Hamer „slechts verkennend”, maar liggen de partijen inhoudelijk „niet mijlenver uit elkaar”, terwijl Rutte sprak van „grote verschillen”.

De vorming van een nieuw kabinet komt na de Tweede Kamerverkiezingen in maart maar moeilijk op stoom. PvdA-leider Lilianne Ploumen en GroenLinks-leider Jesse Klaver zeggen niet zonder elkaar te willen regeren, maar CDA-leider Hoekstra heeft een regering over links uitgesloten. Een kabinet met alleen de grootste partijen VVD, D66 en CDA zou met 73 zetels nét geen meerderheid in de Tweede Kamer halen. Een herhaling van het huidige demissionaire kabinet (VVD, CDA, D66 en ChristenUnie) ligt ook niet voor de hand: ChristenUnie-leider Gert-Jan Segers wil niet deelnemen aan een volgende regering en D66 vindt de inhoudelijke verschillen met de ChristenUnie op medisch-ethisch vlak te groot.

Twitter avatar LamyaeA Lamyae Aharouay Jongens, hou je vast. 2,5 maand na de verkiezingen is het vandaag voor het eerst gegaan over de thema’s die volgens Rutte, Kaag en Hoekstra besproken moeten worden in de formatie. Deze formatie die best een slak mag heten heeft een eerste halve mm afgelegd.

VVD-partijleider Mark Rutte staat de pers te woord na afloop van een gesprek met informateur Mariette Hamer. Foto Lex van Lieshout/ANP

Welkom in een nieuw formatieblog

In dit formatieblog houdt NRC de ontwikkelingen bij rond het nieuw te vormen kabinet. Informateur Mariëtte Hamer zet de gesprekken met de partijleiders vanaf maandag voort. Doel is onder meer een breed draagvlak creëren voor toekomstige herstelplannen. Hamer zou eigenlijk op 6 juni een advies uitbrengen over de voortgang van de formatie, maar ze heeft hiervoor naar eigen zeggen meer tijd nodig dan ze aanvankelijk dacht. Een nieuwe deadline is vooralsnog onbekend.

Lees ook: Lees hier het formatieblog terug.