EU-Rekenkamer uit felle kritiek op Europese grensbewakingsdienst

Europese migratie Terwijl Frontex al zwaar onder vuur ligt vanwege vermeende wanpraktijken op de werkvloer en zogeheten ‘pushbacks’ van migranten, krijgt de dienst ook nog een zware onvoldoende voor zijn dagelijks functioneren van de Europese Rekenkamer.

Migranten komen onder begeleiding van Frontex aan op het Griekse eiland Lesbos.
Migranten komen onder begeleiding van Frontex aan op het Griekse eiland Lesbos. Foto Michael Varaklas/AP

Terwijl het takenpakket van Frontex alsmaar wordt uitgebreid, faalt de Europese grensbewakingsdienst tot nu toe pijnlijk in haar bestaande opdracht. In een zeer kritische analyse heeft de Europese Rekenkamer (ERK) het werk van Frontex maandag beoordeeld als „onvoldoende doeltreffend”. De ERK noemt die conclusie „met name zorgwekkend omdat Frontex extra verantwoordelijkheden krijgt”.

Het rapport verschijnt op een moment dat Frontex al van allerlei kanten onder vuur ligt. Eerder dit jaar werd bekend dat het Europees bureau voor fraudebestrijding OLAF onderzoek doet naar wanpraktijken binnen het agentschap, waaronder wangedrag en intimidatie door hoge medewerkers en een mogelijk geval van fraude. Ook duiken er met regelmaat berichten op over zogeheten ‘pushbacks’ door Frontex-medewerkers: het terugduwen van migranten de grens over, zonder dat zij de kans krijgen asiel aan te vragen.

Het onderzoek van de Europese Rekenkamer richtte zich nadrukkelijk niet op deze beschuldigingen, zegt het hoofd van het onderzoeksteam Leo Brincat in een toelichting. Wel werd gekeken naar hoe effectief Frontex slaagt in zijn opdracht illegale migratie en grensoverschrijdende criminaliteit te bestrijden. Die taken „worden op dit moment onvoldoende uitgevoerd”, aldus Brincat,

Zo functioneert de informatie-uitwisseling tussen lidstaten en de grensbewakingsdienst „niet goed” en zijn ook de rapportages die Frontex zelf maakt van onvoldoende kwaliteit om beslissers „adequaat” te informeren. Ook is „de inzet van middelen voor het voorkomen, opsporen en bestrijden van grensoverschrijdende criminaliteit nog niet voldoende ontwikkeld”.

Hervorming op hervorming

Kern van het probleem ligt volgens de Rekenkamer in de razendsnelle uitbreiding van het takenpakket van Frontex de afgelopen jaren. In 2016 werd het agentschap officieel aangesteld als Europese grens- en kustwacht en werd het personeelbestand fors uitgebreid. „Frontex heeft niet de nodige maatregelen genomen om zijn organisatie aan te passen aan het mandaat dat het in 2016 heeft gekregen”, aldus de Rekenkamer. De onderzoekers spreken van tekortkomingen in de personeelsplanning en communicatie tussen eenheden.

Lees ook: Grensbewaker Frontex wankelt tussen empathie en strengheid

Dat is temeer zorgelijk omdat in 2019 alweer een nieuwe hervorming volgde, waarbij Frontex nog meer operationele bevoegdheden kreeg, het personeelsbestand fors moest worden uitgebreid en de dienst een grotere rol kreeg bij terugkeeroperaties van illegale migranten. Het gevolg is volgens de ERK dat Frontex de extra taken die het in 2016 kreeg toegewezen nog nauwelijks had doorgevoerd, toen in 2019 opnieuw veel meer van het agentschap werd verwacht. „Ze bijten in meer zaken dan ze kunnen verteren”, vat Bricat het samen. „ Frontex ging veel te snel door te grote veranderingen. Het mandaat werd vergroot, zonder de impact daarvan vooraf te analyseren.”

Kritiek is er ook op de gebrekkige verantwoording van Frontex over zijn prestaties. Over „de efficiëntie en kosten” wordt geen verslag uitgebracht en het agentschap „analyseert zelden zijn prestaties of de impact van zijn activiteiten”. Dat is pikant omdat de begroting van Frontex de afgelopen jaren explosief groeide. In 2006 bedroeg die nog 19 miljoen euro, in 2019 was het al opgelopen tot 330 miljoen en voor de komende periode tot 2027 wordt nog eens 5,6 miljard euro uitgetrokken.

Inmiddels lijkt het takenpakket van Frontex opnieuw te worden uitgebreid. Met het zogeheten ‘migratiepact’ dat de Europese Commissie wil sluiten zou het agentschap ook een grote rol krijgen in het faciliteren van de vrijwillige terugkeer van migranten. Desgevraagd benadrukt Bricat dat het maandag gepubliceerde rapport zich alleen op het verleden richt. Maar hij voegt toe: „Wij geloven oprecht dat Frontex grotere problemen heeft dan het aankan. Dus of dat onderdeel van het ‘pact’ kan worden uitgevoerd is een legitieme vraag.”

Het nieuwste rapport voedt hoe dan ook de discussie over de rol van Frontex en directeur Fabrice Leggeri. In reactie op de berichten over mensenrechtenschendingen eisten Europarlementariërs eerder al het vertrek van Leggeri. Deze zomer komt een commissie van het Europes Parlement ook nog met een eigen onderzoek naar Frontex, dat naar verwachting uiterst kritisch zal zijn.