De meedogenloze leider van Boko Haram is dood

Necrologie Abubakar Shekau deed zijn reputatie als grillige terrorist eer aan. In filmpjes hield hij met een Koran en geweer in de hand religieuze tirades. Tijdens gevechten in een woud kwam hij naar nu met redelijke zekerheid is vast te stellen om het leven.

Abubakar Shekau in actie op een onbekende plek in Nigeria, in een door Boko Haram verspreide video uit 2014.
Abubakar Shekau in actie op een onbekende plek in Nigeria, in een door Boko Haram verspreide video uit 2014. Foto AFP

Hij was meedogenloos, had een lange baard en vurige ogen en werd al vele malen doodverklaard in de propaganda van het Nigeriaanse leger: Abubakar Shekau deed zijn reputatie als wrede en ongrijpbare terrorist eer aan.

In zijn vele filmpjes die op YouTube belandden, hield hij met in de ene hand de Koran en de andere een geweer militante, fundamentalistische tirades tegen corrupte Nigerianen en decadente westerlingen, en riep uit: „Ik zal jullie kelen opensnijden.” Na een van zijn eerdere doodverklaringen door de strijdkrachten riep hij: „Denken jullie echt dat jullie me ooit te pakken krijgen? Ik zweer, ik zal jullie doden. In de naam van Allah, moorden is mijn missie.”

Toch heeft hij dit keer echt het loodje gelegd. Niet het leger, maar bronnen rond de terroristische groep Boko Haram, die hij leidde sinds 2009, melden sinds enkele dagen zijn dood. Afvallige medestrijders raakten met hem in gevecht, waarna Shekau zichzelf opblies.

Abubakar Shekau werd berucht door de ontvoering in 2014 van 276 meisjes uit een internaat, de zogenaamde meisjes van Chibok, voor wier vrijlating onder anderen Michelle Obama campagne voerde.

Lees ook: De ontvoerde meisjes van Chibok: dit zijn ze nu

Hij deelde de meisjes uit als echtgenotes aan zijn strijders, hersenspoelde hen en maakte zelfmoordenaars van ze. De ontvoerde meisjes veroorzaakten in Noordoost-Nigeria een golf van bomaanslagen; ze waren door strijders van Boko Haram veranderd in gehoorzame aanhangers van zijn religieuze waanzin.

Shekau, op wiens hoofd de VS een prijs van 7 miljoen dollar (5,8 miljoen euro) hadden gezet, kwam in de filmpjes van Boko Haram over als hyper. Maar hij was ook charismatisch en met zijn redenaarskunst slaagde hij erin een strijd te organiseren waarbij dertigduizend mensen omkwamen, meestal burgers. Onder zijn leiding groeide Boko Haram uit tot de op een na grootste terreurbeweging in Afrika, die over een aanzienlijk gebied regeerde. Shekau zwaaide in zijn militaire hoogtijdagen rond 2016 de scepter in een gebied zo groot als België met twee miljoen inwoners. Alleen terreurorganisatie Al Shabaab in Somalië kan er prat op gaan zo’n groot grondgebied te controleren.

Eigenzinnige religieuze radicaal

Shekau werd ruim veertig jaar geleden geboren in een afgelegen dorp aan de grens met Niger. Zijn vader stuurde hem voor studie naar een Koranschool en verhalen doen de ronde dat hij een van de lastigste studenten was. Met het aanzien van een eigenzinnige religieuze radicaal sloot hij zich aan bij de in 2003 opgerichte islamitische sekte Boko Haram.

Die werd geleid door de prediker Mohammed Yusuf die sociale projecten ontwikkelde voor werkloze jongeren, maar in 2009 in het noordoosten van Nigeria ook een heilige oorlog begon tegen de regering. Het Nigeriaanse leger nam Yusuf daarom in 2009 gevangen en executeerde hem standrechtelijk. Daarna nam de veel radicalere volgeling Shekau diens positie over en vormde Boko Haram om tot een netwerk van louter militaire groepen. Al-Qaida werd zijn bondgenoot.

Nigeria is een land vol geweld – door bandieten, politici, het leger, politie en opstandelingen – maar de golf van terreur die Boko Haram op gang bracht in het noordoosten en de omringende landen Tsjaad, Kameroen en Niger, was nog nooit eerder voorgekomen. Onder Shekau concentreerde de groep zich op zelfmoordaanslagen op markten, scholen en zelfs moskeeën, uitgevoerd door jongetjes en vooral meisjes.

Shekau predikte tegen westers onderwijs en democratie en tegen christenen. Maar in zijn militarisme werden ook moslims niet gespaard „want iedere moslim moet zich tegen ongelovigen verzetten, anders is hij geen moslim”.

Het donkere woud in

De meeste slachtoffers van Boko Haram zijn moslims en dat leidde tot een splitsing in de groep. In 2016 adopteerde IS Boko Haram. IS had echter kritiek op Shekau’s beleid om zogenaamd afvallige moslims aan te vallen en kinderen te ontvoeren. Dat zorgde ervoor dat een groep zich afsplitste die de Provincie van de Islamitische Staat van West-Afrika (Iswap) ging heten en het predikaat kreeg tot IS te behoren. Iswap-strijders opereerden rond het Tsjaadmeer, Shekau’s aanhangers vanuit het Sambisawoud.

Het bos Sambisa is aardedonker en nagenoeg ondoordringbaar. Wie erin verzeild raakt, geloven veel Nigerianen, verdwijnt er voorgoed. Daar heeft Shekau zijn einde gevonden, in een gevecht met strijders van Iswap. Maar zijn dood brengt vermoedelijk geen soelaas voor de miljoenen ontheemden en andere inwoners van Noordoost-Nigeria. Als zijn dood leidt tot een hereniging van de ruziënde facties van Boko Haram kan dat de groep zelfs versterken en leiden tot nog meer terreur in Nigeria.

Ook na de dood van Mohammed Yusuf, de oprichter van de organisatie, kwam Boko Haram er alleen maar sterker uit. Degene die de dood van Shekau dit weekeinde bekendmaakte, Iswap-leider Abu Musab al-Barnawi, heeft goede papieren om voor een vergelijkbare stap te zorgen: hij is de zoon van Yusuf.