Werknemers van het bedrijf Wargaming, maker van de game World of Tanks, in Minsk in 2017. Litouwen verwelkomt hightechbedrijven uit Wit-Rusland.

Foto Siarhei Hudzilin/The New York Times/ANP

Interview

Litouwen wil Wit-Russische oppositie helpen, én zichzelf

Aušrinė Armonaitė Litouwen heeft een plan bedacht om de oppositie in buurland Wit-Rusland te helpen. Ondernemers, met name IT’ers, zijn van harte welkom. Met hun bedrijf en familie.

‘Dit is een turbulente tijd, met een wrede dictator in mijn buurland die een vliegtuig kaapt met jonge activisten!” De Litouwse minister van Economie Aušrinė Armonaitė wil Brussel „wakker schudden”. In de nasleep van de staatskaping van vlucht FR4978 door het regime van de Wit-Russische president Loekasjenko, reisde Armonaitė naar Brussel. Ze gebruikte haar trip voor overleg met Europese collega’s om er het Litouwse Belarus Package te presenteren – een plan om van de Litouwse hoofdstad Vilnius een veilige standplaats te maken voor Wit-Russische IT-ondernemers met banden met de oppositie. Litouwers gaan ervan uit dat het ‘uitreisverbod’ waarmee Loekasjenko dreigt voorlopig bij een dreigement blijft. Ze gaan intussen door met inmiddels lopende aanvragen van Wit-Russische ondernemers.

„Ik zie het als mijn opdracht om hen te helpen. Ze zijn progressief en delen onze Europese waarden, maar ze zitten klem in een dictatuur.”

In Brussel werden de afgelopen jaren vaak de wenkbrauwen gefronst over de agressieve toon van Litouwen tegen Moskou en Minsk. De Litouwse EU-ambassade in Brussel ontpopte zich tot perscentrum voor de Russische en Wit-Russische oppositie. Het boegbeeld van die oppositie, Svetlana Tichanovskaja, leeft in ballingschap in Vilnius. Litouwse regeringsvliegtuigen fungeren als pendeldienst tussen Vilnius en Brussel.

Lees ook deze reportage over Wit-Russen in Vilnius

Op het hoogste diplomatieke niveau hebben Duitsland en Frankrijk, die de lijnen naar Moskou liever open willen houden, een ongemakkelijk gevoel bij het Litouwse activisme. Maar „omdat Litouwen zo’n klein landje is”, aldus diplomaten in Brussel, werd het door de vingers gezien.

Armonaitė: „Wij zagen gewoon eerder dan de anderen hoe het verschrikkelijk aan het mislopen is. Sinds de staatskaping weet de hele wereld het.” Inmiddels heeft de Europese Commissie een economisch herstelplan opgetuigd om de naar democratie strevende Wit-Russen te ondersteunen. Europese ministers van Buitenlandse Zaken buigen zich dezer dagen over de invulling van het eerder op de EU-top aangekondigde economische sanctiepakket tegen het Loekasjenko-regime.

Lees ook over het contact tussen de Ryanair-piloten en Minsk

Wat behelst uw Belarus-pakket?

„Met nieuwe wetgeving maken we het voor Wit-Russische ondernemers en hun familie makkelijk zich in Litouwen te vestigen. Tachtig IT-bedrijven zijn al halverwege hun verhuizing, ruim honderd tonen interesse. De verhalen achter die verplaatsingen zijn hartverscheurend: in april deden gemaskerde mannen een inval bij Imaguru Startup, één van de grootste hubs voor softwarebedrijven in Minsk. Ze werden uit hun kantoren gejaagd. Die ondernemers zijn niet veilig, ze faciliteren met hun expertise de opstand tegen Loekasjenko.”

Welke steun krijgen ze in Vilnius?

„Fiscaal voordelige maatregelen en hulp bij kantoorhuisvesting. Het idee is dat je een paar uur na de verhuizing je onderneming kunt herstarten. Ook burgemeesters van kleinere steden doen mee, ze zijn gebaat bij nieuwe economische activiteit.”

Het lijkt ook een oplossing voor de braindrain waar Litouwen al jaren mee kampt.

„Ons probleem is vooral vergrijzing. We zijn met drie miljoen Litouwers. Daar mogen er best twee miljoen bij, er is ruimte voor iedereen! Instroom van IT-experts is goed voor Litouwen. We hebben geen olie of goud.”

De IT-sector in Wit-Rusland is wereldwijd vermaard, met succesverhalen als gameproducent Wargaming. Polen en Oekraïne azen al jaren op Wit-Russische programmeurs. Bent u niet te laat?

„De Slavische taal bindt de Wit-Russen met de Polen en Oekraïners. Litouws (Baltische taal) is voor hen lastig. Dus moeten we als klein landje slim en snel opereren: om de competitie aan te kunnen, creëren we extra onderwijsfaciliteiten voor Wit-Russischtaligen.”

Zijn opposanten die in Minsk achterblijven hiervan niet het slachtoffer? Juist nu hebben die alle hulp van gelijkgestemden nodig.

„Het is de dictator die deze mensen het leven in hun land onmogelijk maakt, die jongeren in de gevangenissen laat martelen. Hopelijk is hun verhuizing naar Litouwen tijdelijk, en keren ze op termijn terug naar een vrij en democratisch land. Maar tot die tijd moeten we in de hele EU onze grenzen en harten openzetten voor deze Wit-Russen.”

Lees ook de column van Caroline de Gruyter. ‘Soft-power: Laat Wit-Russen aan Europese universiteiten studeren’