Coronaverdriet laat zich niet makkelijk wegspoelen in de sauna

Ja, het is fijn dat ze weer naar de sauna kunnen. Maar het verdriet en de verwijdering die ze voelden tijdens de pandemie scrub je niet zomaar weg.

Jeanne en Ton Baltussen uit Bemmel in de 90 graden-sauna van sauna de Heuvelrug in Veenendaal.
Jeanne en Ton Baltussen uit Bemmel in de 90 graden-sauna van sauna de Heuvelrug in Veenendaal. Foto Merlin Daleman

Ed, 83 jaar, zet z’n dunne, naakte lichaam behoedzaam op een bankje naast een blokhut. 25 minuten op 90 graden, hij was er zelfs even bij in slaap gevallen, héérlijk.

Hij kwam voor corona eens per week bij sauna de Heuvelrug in Veenendaal en hij is blij dat het weer kan. Hij was vroeger baggeraar bij Ballast Nedam, en toen in de winter van 57 het baggerschip lag ingevroren voor de kust van Finland en het woord kou een hele nieuwe betekenis kreeg, waren ze met z’n allen over het ijs naar een sauna aan wal gelopen en sindsdien wil hij niet meer zonder.

Hij sluit z’n ogen, de damp slaat van hem af.

Hoe voelt dit eerste saunabezoek, wil de verslaggever weten. Is het misschien een klein, verheugend stapje richting het oude normaal?

Ed doet zijn ogen meteen weer open. Normaal? Nee! Er is niks normaal. De overtrokken maatregelen, de angstcultuur, het vaccinatiepaspoort dat hem aan een jodenster doet denken en hoe hij gewoon gezond is en hoe die hele prik, nee die hele corona hem helemaal gestolen kan worden.

Het enige dat hij van corona heeft meegekregen is via de televisie, die permanent aanstond om zijn terminaal zieke vrouw af te leiden. Gék werd hij ervan, dat oeverloze geklets over het virus. Terwijl de vrouw die hij 62 jaar lang liefhad aftakelde, volgden persconferenties en talkshows elkaar op, het hield maar niet op.

Lees ook: als de deuren van Kunsthal KAdE opengaan, klinkt er applaus

En nu is ze er niet meer. Afgelopen maart overleed ze, niet eens aan corona, maar aan kanker waar nog veel meer mensen per jaar aan doodgaan.

Hij haalt z’n schouders op. Het is niet gemakkelijk erover te praten. Hij gaat binnenkort verhuizen naar Oost-Groningen, naar z’n zoon, maar die is ook geen prater. Er is helemaal geen normaal om naar terug te gaan.

Rituelen hernemen

De vaste gast van Sauna De Heuvelrug, maandenlang verstoken van z’n ontspanning, zoekt op deze eerste dag z’n rituelen weer op. Een stukje fruit na de opgieting, zweten in het Ottomaanse stoombad, een baantje in het zwembad, naar de lucht staren vanuit het bubbelbad. Alleen het praatje over het weer is ingewisseld voor een praatje over de vaccinatiecampagne.

Al heeft eigenaar Hans Lebbink de maximale capaciteit nog flink teruggeschroefd, het voelt bijna weer als vanouds. De sauna heeft het financieel overleefd, ondanks dat Lebbink z’n staf heeft doorbetaald. Gek genoeg gaf de lockdown ook rust, vertelt hij. Een soort gedwongen sabbatical. Maar hij is blij, hoor.

Net als zijn allervastste gast Huib Beekhuis uit Leersum, die komt hier normaal elke avond. Door een auto-ongeluk heeft hij elk kwartaal botox-injecties in zijn nek nodig, hij heeft baat bij de hitte. Toen De Heuvelrug dichtging, kocht hij een groot scherm en nam een Netflix-abonnement, hij leeft alleen. „Netflix is ook leuk”, zegt hij, „maar ik kom liever hier.”

En al ging het afgelopen jaar best bij Jeanne en Ton Baltussen uit Bemmel, ze zijn blij dat ze hier zijn. De broer van Jeanne overleefde ternauwernood drie weken IC en de strenge bezoekregeling zorgde voor veel leed bij de stervenden in het hospice waar Jeanne werkt. Maar de twee, beide begin zeventig, kijken uit naar wat weer kan. De broer knapt op, het weer wordt beter.

Foto Merlin Daleman

De kapster at haar spaarpotje op

Maar op de loungebanken in de rookhoek laat het chagrijn en het verdriet van afgelopen jaar zich niet zo makkelijk wegspoelen.

De jonge dakdekker zit in z’n maag met de spanning in z’n vriendengroep die de crisis opleverde, iedereen reageerde zo verschillend. Hoe hij in de supermarkt gewoon z’n mondkapje had willen opzetten, hoe een vriend die bijna agressief van z’n gezicht had gerukt.

De kapster denkt aan haar spaarpotje dat ze in de twee lockdowns heeft opgegeten. Was het allemaal echt nodig, wil ze weten. En wat moet ze denken van de miljarden waarmee de overheid smeet?

Lees ook: hoe de pandemie ons kan leren met verdriet om te gaan

Een kale, afgetrainde veertiger – „m’n naam in een kránt?” - wil helemaal niet terug naar normaal. Hij veert bij de eerste vraag op uit de kussens, vuisten in elkaar. Normaal? Normaal is wat de wereldleiders willen met hun lockdowns, hun bangmakerij, hun camera’s boven de snelweg, hun cookies op het internet. Waarom is het Russische Sputnik-vaccin hier niet op de markt?

Voor corona was hij er helemaal niet zo mee bezig. Hij ging naar z’n werk, de sportschool, een festivalletje. Maar het kostte hem anderhalve week in maart vorig jaar tot hij het zag. Dat het niet ging om een virus, maar om controle. Om macht. Dat er een plan is, een script. Nee, hem krijg je niet terug.

Emoties in het donker

De binnentuin loopt leeg. In de allerheetste sauna heeft Ed zich op het bovenste houten bankje uitgestrekt.

Het is warm, zo warm, en het is donker en stil, en dan vertelt hij toch. Over de bezoekbeperking, terwijl z’n vrouw zo graag mensen zag. Over de uitvaart en de coronamaatregelen, over de tekst die zijn zoon had uitgezocht, dat als liefde een naam zou hebben, het haar naam zou zijn, over die duistere laatste week van haar leven waar zijn gedachten tegen z’n zin toch heel vaak naar uitgaan, over wie ze was, en hij verontschuldigt zich voor zijn emoties.

Een uur later beent hij alweer monter door de binnentuin. De verslaggever mag alles opschrijven, maar z’n achternaam liever niet, het was zo’n heel verhaal ineens. „Goedenavond”, roept hij. „We moeten vooruit!”