Brieven

Brieven 4/6/2021

Beestjes

Zeshoek is wijdverbreid

Leuk stukje over wespen die met zelfgekauwd houtpulp een papieren nest maken (Mathematische meiden, 1/6). Aglaia Bouma suggereert dat de wespen weten dat de wanden van de cellen een hoek van 120 graden moeten maken. Maar deze hoek komt voor bij een regelmatige zeshoek, die wijdverbreid in de natuur voorkomt. Een honingraat en de facetogen van insecten zijn daar voorbeelden van. De honingraatstructuur ontstaat vanzelf als je even grote cilindervormige structuren aan elkaar plakt. Die papierwespen (en bijen) maken ronde cellen doordat ze tijdens de fabricage om hun eigen as draaien. Tegen elkaar aan vormen deze cellen zeshoeken. Die wespen weten niets van hoeken! Je kunt het ook zelf gemakkelijk construeren. Neem een bosje even grote rietjes (of sigaretten, maar ja, wie rookt er nog?) en maak er een stevige bundel van. Daar is dan je honingraatstructuur.

Hoorn

Mondkapjesdeal

Trial by media

Uitstekend dat onderzoeksjournalisten tot op de bodem uitzoeken hoe de mondkapjesdeal gegaan is. (Van Lienden niet enige dealmaker, 3/6.) Wat al weken schuurt, is het aspect van trial by media. Want dit hebben wij toch anders georganiseerd? Hoogste tijd voor een normale rechtsgang waarbij het Openbaar Ministerie onderzoekt of aan de zijde van verkopers Van Lienden c.s. sprake was van ‘wederrechtelijkheid’ in de zin van misleiding, bedrog, misbruik van een noodsituatie, het leveren van ondeugdelijke en/of gevaarlijk producten, ongerechtvaardigde verrijking. En dan kan ook vastgesteld worden of aan de zijde van de koper, het ministerie van Volksgezondheid dus, sprake was van paniek, van incompetentie, wellicht van corruptie. Gegeven de aard en de context van dit ‘akkefietje’ en het bedrag dat ermee gemoeid is, wil je als samenleving toch dat er recht gesproken wordt?

Leiden

Slaafgemaakt

Discussie is complexer

Slavernij is zelden maatschappelijk geaccepteerd geweest, zoals mensen suggereren die bezwaar maken tegen het woord ‘slaafgemaakt’. Slavenhouders keken altijd besmuikt weg bij de mensenroof die ten grondslag lag aan hun bezit. Liever geloofden ze dat hun positie natuurlijk was: „Sommigen zijn vrij, anderen zijn van nature slaaf”, aldus Aristoteles. Ottomaanse slavenhouders geloofden graag dat hun slaven legitiem tot slaven waren gemaakt buiten de dar-al-islam. Ook Europeanen deden voorkomen dat zij slechts deelnamen aan een legitieme handelsactiviteit. Die wens tot afstand tussen slaven maken en houden zien we nu nog: „van deportatie was geen sprake, voor iedere slaaf werd betaald”, schreven twee historici onlangs in de Volkskrant. Ook het idee dat mensen als slaven geboren kunnen worden is verhullend. De Romeinse rechtsregel partus sequitur ventrem regelt dat geboren vee eigendom is van de eigenaar van het moederdier. Echter, niet alle slavensamenlevingen hanteerden rechtsregels bestemd voor vee ook voor slaafgemaakte mensen. Dit was een keuze die met geweld gehandhaafd werd. Het diachrone begrip ‘slaaf’ is zelden geschikt om de complexe historische werkelijkheid te vangen. Het begrip ‘slaafgemaakten’ of ‘tot slaaf gemaakten’ doet meer recht aan die werkelijkheid, al is het niet ideaal. Het geeft immers geen uitdrukking aan de permanent uitgeoefende dwang. Stephan Sanders (Slaafgemaakt, 31/5) en Arie Wilschut (Ideologische taal is onmogelijk probleem voor historici, 2/6) kappen het gesprek over complexiteit af door het te reduceren tot een kwestie van goed en fout. Dat helpt niet het historisch inzicht te vergroten.


historicus

AstraZeneca

Oude cijfers

Het artikel Zijn de zorgen over het virus bijna voorbij? (1/6) vermeldt dat de effectiviteit van BioNTech/Pfizer hoger is (95 procent) dan dat van bijvoorbeeld AstraZeneca (60 procent). Dit zijn cijfers uit studies die zijn gehouden voordat de vaccins werden goedgekeurd. Het onderzoek naar de effectiviteit gaat echter voort. Het RIVM vermeldt nu voor AstraZeneca een effectiviteit van 60-80 procent, hoger dus dan in de eerste studie.

Den Haag