Opinie

In Denemarken radicaliseert het asielbeleid in hoog tempo

Vluchtelingenbeleid Tweederangsburgerschap kenmerkte tot nu het Deens asielbeleid. Nu komt daarbij: opvang buiten Europa. En dat is, stelt , in strijd met het Vluchtelingenverdrag.
Opgestapelde reddingsvesten in het installatiekunstwerk Soleil Levant van de Chinese kunstenaar Ai Weiwei in Kopenhagen.
Opgestapelde reddingsvesten in het installatiekunstwerk Soleil Levant van de Chinese kunstenaar Ai Weiwei in Kopenhagen. Foto Perry Mastrovito

Denemarken gaat asielzoekers naar een land buiten Europa sturen, waar hun verzoek zal worden beoordeeld. Afgelopen donderdag keurde het Folketinget (het Deense parlement) een wet goed die dit mogelijk maakt. De minister van immigratie en integratie, Mattias Tesfaye (zelf van Ethiopische herkomst) onderhandelt al een tijdje met Rwanda (dat eerder 4.000 asielzoekers uit Israël accepteerde), en heeft ook Tunesië, Egypte en Ethiopië benaderd. In het geval deze asielzoekers als vluchteling worden erkend, betekent dat geen enkele reis Denemarken, maar zouden ze aldaar opgevangen moeten worden.

Deze wet van de sociaal-democratische minderheidsregering, die twee jaar geleden aantrad, staat niet op zichzelf. Al in 2016 werd een wet aangenomen die het mogelijk maakte om juwelen, geld en andere waardevolle voorwerpen van asielzoekers bij de grens in beslag te nemen, met als argument dat daarmee hun opvang betaald kon worden. En onlangs maakte de regering bekend dat zij Syrische statushouders terug wil gaan sturen naar de regio Damascus, omdat het daar inmiddels rustig en veilig genoeg zou zijn.

Fel bekritiseerd

Al deze maatregelen zijn erop gericht om het streven van de huidige minister-president Mette Frederiksen naar ‘zero’ asielzoekers te verwezenlijken. Door de afschrikkende werking hoopt de regering dat asielzoekers wel twee keer nadenken voordat ze naar Denemarken komen.

Als we naar de cijfers kijken, dan lijkt dat beleid succesvol. Na een piek van 21.000 in 2015 is het aantal meer dan gedecimeerd tot iets meer dan 1.500 in 2020. Daarmee gaan de sociaal-democraten verder dan eerdere voorstellen van de radicaal-rechtse Dansk Folkeparti (een soort PVV).

Lees ook: Denemarken stuurt vluchtelingen terug: 'Als we in Syrië aankomen, wordt mijn man vermoord'

Dit radicale beleid, dat inmiddels fel is bekritiseerd door de UNHCR en waarbij de Europese Commissie ook zegt fundamentele vragen te hebben, staat haaks op de principes van het Vluchtelingenverdrag van 1951. Het basisidee daarvan is namelijk dat mensen wier asielverzoek wordt goedgekeurd daarmee worden toegelaten tot de nieuwe samenleving om daar een nieuw leven op te bouwen als nieuwe burgers. Dat bevordert het integratieproces en maakt het mogelijk toekomstplannen te maken voor henzelf en hun kinderen.

Marginalisering

Met de wet die het mogelijk maakt Syriërs terug te sturen, kunnen statushouders die minder dan tien jaar in het land verblijven, hoe goed ze ook zijn geïntegreerd, alsnog de deur worden gewezen. Het gevolg laat zich raden: tweederangs-burgerschap, permanente onzekerheid en marginalisering.

In de jaren dertig werden ‘asocialen’ aangepakt met eugenetische maatregelen

Ook het Rwanda-plan druist in tegen de grondregels van het internationale vluchtelingenverdrag, omdat het asielzoekers deels overlevert aan regimes van landen, die – zacht gezegd – weinig op hebben met mensenrechten, en omdat het plan vluchtelingen zelfs na erkenning van het asielverzoek in feite aan hun lot overlaat.

Denemarken gaat hier overigens maar één stap verder dan de Europese Unie. De Turkijedeal en daaropvolgende afspraken met Afrikaanse landen als Tsjaad en Mali om migranten tegen te houden die via de Sahara naar Noord-Afrika willen reizen, zijn evenzeer vormen van externalisering van het migratie- en vluchtelingenbeleid. Met de bedoeling het hun zo moeilijk mogelijk te maken om in Europa asiel aan te vragen.

En ook het illegaal terugduwen van bootjes met asielzoekers door de Griekse kustwacht en Frontex past in deze Fort Europa-politiek. Ondanks de internationale kritiek is de kans dat het Deense voorbeeld door andere EU-lidstaten zal worden gevolgd dan ook helemaal niet denkbeeldig. Het idee dat het aantal asielzoekers zoveel mogelijk moet worden beperkt en dat afschrikking daarbij helpt, beperkt zich immers niet tot Kopenhagen.

Lees ook de column van Carolien Roelants: Denemarken vindt dat Syriërs wel terug kunnen; wie volgt?

Dat nota bene een sociaal-democratische regering dergelijke radicale xenofobe maatregelen neemt, wordt vaak vooral gezien als een strategische keuze om radicaal-rechts de wind uit de zeilen te nemen. Los van de vraag of dat ook echt werkt (de partij van Frederiksen won in 2019 slechts één zetel, terwijl de radicale socialisten en sociaal-liberalen er respectievelijk zeven en acht wonnen), gaat dat idee voorbij aan een specifieke Scandinavische sociaal-democratische visie op burgerschap.

Zo steunen de sociaal-democraten ook de ‘ghetto deal’ van de vorige (rechtse) regering om bewoners van als ‘ghetto’ aangemerkte wijken – met meer dan 50 procent immigranten – strenger te straffen, inclusief familieleden van criminelen. Verder is het plan om een deel van de goedkope woningen af te breken en bewoners te dwingen zich elders te vestigen. Dat de regering vooral geobsedeerd is door het – maar zeer ten dele door feiten ondersteunde – beeld van islamisering en parallelle samenlevingen verklaart waarom arme autochtone wijken met rust worden gelaten.

Staat als heropvoeder

Deze mix van afschrikking en gedwongen eenzijdige assimilatie wortelt in sociaal-democratische idealen die zich in de jaren dertig in landen als Noorwegen, Zweden en Denemarken ontwikkelden. Centraal stond het idee van de ‘folkhemmet’, de staat als het huis van het volk. Deze vorm van socialisme legde meer nadruk op de etnische en sociale overeenkomsten tussen burgers dan op klassentegenstellingen.

De staat werd gezien als heropvoeder en burgers die zich daaraan onttrokken (de ‘asocialen’) werden geconfronteerd met eugenetische maatregelen, inclusief gedwongen sterilisatie. Inmiddels heeft zich een tweede ‘sociale kwestie’ aangediend en zijn de vermeende ‘onaangepaste’ autochtonen van weleer vervangen door immigranten, die opnieuw met een extreem repressief beleid worden aangepakt.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.