Ben Ali Libibrug

Op het bordje | Amsterdam Wie zijn die mensen naar wie straten, pleinen en bruggen zijn vernoemd? Waarom hebben de straten in een wijk dat ene thema? NRC bekijkt de Amsterdamse straatnaambordjes. Aflevering 21: de Ben Ali Libibrug in het Amstelpark.

Foto Olivier Middendorp

In het Amstelpark in het zuiden van Amsterdam las ik een naam die ik niet eerder vernam. Tussen speeltuin en doolhof loopt aldaar een brug vernoemd naar Ben Ali Libi (1895-1943), goochelaar.

Foto Olivier Middendorp

De in Groningen geboren Michel Velleman maakte als tiener furore met zijn goocheltrucs. Met de jaren werd Velleman als ‘Prof. Ben Ali Libi, Hof-Goochelaar en Feest-Arrangeur’ steeds beroemder. Door het hele land trad hij op, vaak overdag voor kinderen en in de avond met grote namen als John de Leeuw en Johnny & Jones. Hij was te gast bij prins Hendrik, echtgenoot van koningin Wilhelmina, en bij de Duitse oud-keizer Wilhelm, die als balling zijn nadagen sleet in Doorn.

Ook tijdens de bezetting bleef de Joodse Velleman sporadisch optreden, verder gaf hij goochelles aan kinderen. Bij een razzia in juni 1943 werden hij en zijn vrouw Anna opgepakt en op transport gezet naar Kamp Westerbork. Het echtpaar werd naar vernietigingskamp Sobibór gebracht, waar ze begin juli werden vergast. Zoon Jacques was niet thuis ten tijde van de razzia en overleefde de oorlog. Zijn kind Katy Huiman-Velleman noemde haar dochter Michelle, ter nagedachtenis aan Michel Velleman.

Ben Ali Libi kreeg in 2003 opnieuw bekendheid door een gedicht van Willem Wilmink. „Wie zo dikwijls een duif of een bloem had verstopt / kon zichzelf niet verstoppen, toen er hard werd geklopt”, schreef hij over Vellemans lot. Het werd een van de bekendste gedichten over de Tweede Wereldoorlog, vooral door een emotionele voordracht van acteur Joost Prinsen (te vinden op YouTube). Voor Prinsen was de voorlaatste strofe het belangrijkste: „En altijd als ik een schreeuwer zie / met een alternatief voor de democratie / denk ik: jouw paradijs, hoeveel ruimte is daar / voor Ben Ali Libi, de goochelaar.”

In een documentaire uit 2015 zegt Prinsen: „Dat is eigenlijk waar het om gaat in een maatschappij. Als daar geen ruimte meer voor is, hou maar op.” De derde regel (...jouw paradijs, hoeveel ruimte is daar...) werd in 2017 afgedrukt op een gedenkteken bij zijn Groningse geboortehuis.

De voetgangersbrug werd eind 1970/ begin 1971 gebouwd bij de aanleg voor het Amstelpark voor de Floriade. Hij was als ‘Brug 838’ lange tijd naamloos, tot het publiek in 2016 werd gevraagd een naam te bedenken. In 2017 gaf de gemeente groen licht voor een vernoeming naar Ben Ali Libi, de goochelaar.

Heeft u zelf een leuke tip voor een bordje van straat, plein, brug, plantsoen of dat ene onbekende nauwe steegje in Amsterdam dat de moeite waard is uit te lichten? De redactie ontvangt graag uw suggestie! Mail naar amsterdam@nrc.nl.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.