Reportage

Singles missen vooral structuur en sociale contacten na hun pensioen

Pensionering alleenstaanden Met pensioen gaan als alleenstaande is anders dan met een partner. Daarom is er specifiek voor deze groep een driedaagse cursus.

Tijdens de cursus Pensioen in Zicht voor singles maakt de groep een ‘bezinningswandeling’ en moeten ze een ‘zingevingsvraag’ bespreken
Tijdens de cursus Pensioen in Zicht voor singles maakt de groep een ‘bezinningswandeling’ en moeten ze een ‘zingevingsvraag’ bespreken Foto Dieuwertje Bravenboer

„Het achterlaten van het werk; ik vind dat wel een dingetje hoor”, zegt Juul Plugge (68). Ze is net via de schuifpui het terras op komen lopen, waar enkele cursisten van Pensioen in Zicht een sigaretje roken vóór de bezinningswandeling die om 14.00 uur op het programma staat.

Plugge werkt als projectassistent bij de rijksoverheid. Daar heeft ze het ontzettend naar haar zin; voor haar gevoel zou ze zo nóg vijftien jaar door kunnen. Maar in de cao staat nu eenmaal dat je op je zeventigste moet stoppen.

Nu zich een groot nieuw project aandient, leek dat haar een natuurlijk moment om te stoppen. „Op zich ben ik iemand die goed alleen kan zijn. Als ik een week hard heb gewerkt, vind ik het lekker om een weekend effe niks te hebben. Maar ja, straks heb je elke dag niks. Dat is dan toch wel – ja, een dingetje.”

Plugge is niet de enige. Haar veertien medecursisten die bijna of net met pensioen zijn, zijn ook allemaal bezig met de vraag: wat nu? Wat moet ik nu mijn pensioen er bijna aankomt? Sommigen treden dat vraagstuk met opgewekte nieuwsgierigheid tegemoet. Anderen zijn licht bevreesd voor het zwarte gat waarin ze mogelijk terechtkomen.

Werk neemt veel plaats en tijd in. Onder het mom ‘geen tijd!’ kun je nadenken over je pensioen makkelijk wegduwen

Maayke Somers Trainer

Om uitgebreid stil te staan bij die nieuwe levensfase, zijn ze bij elkaar gekomen op landgoed Zonneheuvel in Doorn, waar ze drie dagen meedoen aan de cursus Pensioen in Zicht van trainings- en adviesbureau Odyssee. De meeste deelnemers hebben al een vaccinatie gehad, dus de sfeer is ouderwets ongedwongen en open. Voor bijna iedereen wordt de cursus à 835 euro betaald door de werkgever: variërend van de Belastingdienst tot KPN en Schiphol.

Andere accenten

Trainer Maayke Somers (55) heeft net haar wandelschoenen aangetrokken en zoekt nog snel de geplastificeerde vragenkaartjes bij elkaar die ze zo nodig heeft voor de bezinningswandeling. De opzet van deze cursus is volgens haar niet anders dan die van de reguliere cursus Pensioen in Zicht – waar cursisten samen met hun partner naartoe gaan. Ook hier draait het om vijf ‘levensdomeinen’: werk en prestaties, een gezond lichaam en dito geest, sociale relaties, zingeving en financiën. Wel liggen de accenten net wat anders.

Somers: „Het single-zijn maakt dat met pensioen gaan op sommige gebieden extra kwetsbaar is. Werk neemt veel plaats en tijd in, maar het verdrukt ook veel. Onder het mom van ‘geen tijd!’ kun je nadenken over wat je na je pensioen wilt makkelijk wegduwen. Hier heb je de tijd om daar wél bij stil te staan. Dat kan soms best confronterend zijn.”

Zo is vanmorgen het domein ‘sociale relaties’ aan de orde geweest. Een voor sommige deelnemers beladen onderwerp, omdat de echtgenoot is overleden of omdat ze gescheiden zijn. „Voorheen was mijn daginvulling nooit een punt: ik had altijd wat te doen, was druk-druk-druk”, vertelt Maarten Jobse. Hij is een grote man met een zachtaardige uitstraling, die tot voor kort bij Rijkswaterstaat werkte. „Mijn vrouw Rietje nam altijd het initiatief en zei: we gaan vandaag naar die en die vrienden toe. Nu zij overleden is, moet ik dat zelf doen. Dat voelt een beetje als een zwart gat.”

Sociale contacten missen

Van de 60- tot 65-jarigen in Nederland was in 2018 31 procent ongehuwd, verweduwd of gescheiden, volgens het CBS. Uit onderzoek van het Nederlands Interdisciplinair Demografisch Instituut (NIDI) onder 6.800 oudere werknemers blijkt dat deze alleenstaanden vaak later met pensioen gaan en daar ook minder naar uitkijken dan mensen met een partner. „Het is een klein, maar wel statistisch significant verschil”, zegt onderzoeker Maria Eismann. „De aanname is dat dit een financiële reden heeft, maar dat is slechts één factor. Vooral het missen van een structuur in de dag en van sociale contacten maakt dat singles later met pensioen willen. Die factoren zijn bij hen minder standaard aanwezig dan bij mensen met een partner.”

Dat het pensioen voor alleenstaanden om die redenen een moeilijker levensfase is, zou Eismann niet willen beweren. „Voor mensen met een partner kan dat ook best moeilijk zijn. Je bent opeens de hele tijd samen. Dat verandert de onderlinge verhouding en kan spanningen en problemen opleveren.”

Lees ook: Met pensioen gaan in coronatijd heeft een rafelrandje

De groep in Doorn is blij dat deze cursus speciaal voor alleenstaanden is. „Als het voor stelletjes was geweest, had ik het waarschijnlijk niet gedaan”, zegt Jobse. De rest beaamt dat het fijn is met gelijkgestemden te kunnen praten en niet om de oren geslagen te worden met plannen van stelletjes over aanschaf van een camper en buitenlandse reizen.

Ondertussen staat iedereen klaar om de Doornse bossen in te gaan voor de bezinningswandeling. In tweetallen krijgen ze de opdracht een zingevingsvraag te bespreken die trainer Maayke Somers via WhatsApp doorstuurt. Na anderhalf uur wandelen is de sfeer uitgelaten, er wordt gelachen als blijkt dat Somers per ongeluk de zingevingsvragen naar de verkeerde groepschat heeft gestuurd. Een deel van de cursisten beklimt een uitkijktoren en zwaait joelend naar beneden. Eén van de benedenblijvers: „Hartstikke knap allemaal, maar ik hou het even voor gezien, met mijn knieën.” Het blijft wel een cursus voor pensionado’s.


Liesbeth Valkenier – ‘Goed voor jezelf zorgen’

Wie: Liesbeth Valkenier (67)

Woonplaats: Haarlem.

Werk: Was trajectbegeleider en stagecoördinator op het Nova College in Haarlem. Is sinds 2 augustus 2020 met pensioen.

Regelmatig spreekt Liesbeth Valkenier af met vrienden die onderdeel zijn van een stel. Daar heeft ze steeds meer moeite mee, merkt ze. „Ze hebben het altijd maar over ‘wij’. Wij waren fietsen hier, wij waren wandelen daar. In hun ogen ben ik dan een beetje zielig. Steeds vaker denk ik: donder op zeg. Ik red het prima in mijn eentje.” Dat ze tijdens de cursus in een groep zat waar iederéén alleen is, vond ze dan ook erg fijn. „We zitten allemaal in hetzelfde schuitje: we moeten in ons eentje die periode van ons pensioen vorm gaan geven. Dat bindt. En ik kreeg van niemand de indruk dat die zielig was.”

Na twee lange relaties is Liesbeth Valkenier nu tien jaar alleen. Ondertussen is ze bijna driekwart jaar met pensioen. „Ik had vóór corona een lijstje gemaakt met dingen die ik wilde doen: films bezoeken, stedentrips maken, me bij clubjes aansluiten. Alles wat vanwege de coronapandemie niet kan. In combinatie met het koude weer maakt het dat dit een wat grauwe periode is.”

De cursus heeft haar vooral nieuwe inzichten gegeven. „Ik ben nogal een zorger; privé en in mijn werk. Maar tijdens de wandeling bedacht ik: het is nu tijd dat je voor jezélf gaat zorgen. Geestig hoe je al wandelend en pratend je dat opeens – ploef – kunt realiseren.”

Al met al vond ze de cursus een goede reset. „Ik ben er door opgetild – al klinkt dat misschien wat zwaar. Maar ik voelde na die cursus heel sterk: nou, er valt nog een hoop van het leven te maken.”


Wil Allebes – ‘Nieuwe energie’


Wie: Wil Allebes (66)

Woonplaats: Wijchen.

Werk: Medisch immunoloog bij het Radboud UMC in Nijmegen. Gaat op 31 juli met pensioen.

Hoewel Wil Allebes het al vaker had meegemaakt, tijdens managementcursussen, viel het hem ditmaal opnieuw op. Hoe mensen tijdens zo’n meerdaagse training zonder terughoudendheid persoonlijke zaken delen. „Omdat je elkaar verder niet kent en hierna ook niet meer tegen zal komen, is er een vorm van anonimiteit. Dat zorgt voor openheid.”

Allebes deed zelf ook een duit in het zakje door zijn ervaringen te delen. „Daar word je altijd wijzer van.” Hij werd twee jaar geleden weduwnaar, toen zijn vrouw na een ziekbed van twee jaar overleed. Tijdens die vier jaar heeft Allebes zijn toekomstbeeld bijgesteld van iets wat hij met zijn vrouw zou meemaken naar een leven alleen. „Maar hoe ik naar mijn pensioen kijk, is niet echt veranderd. Je moet toch vooral zelf uitzoeken hoe je invulling aan je pensioen wilt geven, of je nu een relatie hebt of niet.”

De cursus heeft Allebes met name praktische inzichten gebracht. Zo heeft hij meer gehoord over diverse vrijwilligersplatformen die vluchtingen bijstaan. Dat wil hij ook graag gaan doen. Daarnaast heeft Allebes zich voorgenomen om oefeningen te gaan doen ter verbetering van zijn evenwichtsgevoel. Tijdens de module over een gezond lichaam en dito geest, werd uitgelegd wat er concreet fysiek verandert als je ouder wordt, en toen viel bij Allebes het kwartje.

Hij vertelt dat hij na de drie dagen cursus met veel energie terug naar huis reed. „Een gevoel waardoor je zin krijgt om te leven – dat is wel een goede samenvatting.”


Petra Zuilen – ‘Doodeng nieuw begin’


Naam: Petra Zuilen (66)

Woonplaats: Haarlem.

Werk: Docent Nederlands op het ROC van Amsterdam. Ze gaat op 17 juli met pensioen.

„Wie ik ben? Ik ben docent, zeg ik altijd als eerste”, vertelt Petra Zuilen. Haar werk op het ROC is een groot deel van haar identiteit. Bovendien geeft het haar structuur en veel sociaal contact overdag. Dit alles maakt dat Zuilen tot nu toe het onderwerp ‘pensioen’ ver voor zich uitschoof. „Als ik me nu voorstel hoe ik op mijn leidinggevende af stap en zeg dat ik definitief afscheid ga nemen, moet ik al bijna janken.”

Zuilen ging naar de cursus Pensioen in Zicht met een dilemma: zal ze nog één dag in de week als docent blijven werken, of stopt ze er helemaal mee? „Ik ben er hier achtergekomen hoezeer mijn werk verweven is met mij als persoon. Dáárom heb ik er zoveel moeite mee die fase af te sluiten. Tegelijkertijd moet ik vertrouwen hebben in het nieuwe. Maar eerlijk gezegd vind ik het doodeng.”

Zuilen is nooit getrouwd geweest en heeft geen kinderen. Om die reden vindt ze het prettig dat de cursus speciaal voor alleenstaanden is. „Als ik met koppels afspreek, moet ik mezelf altijd een beetje moed inpraten. Hier heeft iedereen dat soort problemen.”