Analyse

‘Bibiloze’ coalitie Israël mijdt heikele punten

Israëlische coalitie De acht partijen die een kabinet zonder Netanyahu willen vormen, zijn het onderling over veel oneens. Voortvarende stappen zijn daarom niet te verwachten.

jonge aanhangers van de Israëlische premier Benjamin Netanyahu protesteren donderdag in de stad Petah Tikva tegen de coalitie van acht oppositiepartijen.
jonge aanhangers van de Israëlische premier Benjamin Netanyahu protesteren donderdag in de stad Petah Tikva tegen de coalitie van acht oppositiepartijen. Foto Jack Guez / AFP

Sinds de aankondiging woensdagavond van een nieuw Israëlisch kabinet zonder premier Benjamin Netanyahu, gaat een kiekje van drie mannen rond op sociale media. Voor de kijker links zit een grijnzende Yair Lapid, de man die het allemaal in gang zette, in het midden Naftali Bennett, de beoogde nieuwe premier en tevens een van Israëls meest rechtse politici, daarnaast Mansour Abbas, van de Palestijns-Israëlische partij Ra’am. Ultrarechts met Arabisch in één kabinet – voor sommige kiezers betekent dat verraad, voor anderen hoop op verandering.

Het kabinet, áls het er komt, is niet alleen het eerste in twaalf jaar zonder Netanyahu, maar ook het eerste Israëlische kabinet met een Arabische partij erin, op een eenmansfractie in de jaren vijftig na. Bennett wordt de eerste premier die een keppeltje draagt. Bovendien telt de nieuwe regering acht vrouwelijke ministers, meer dan ooit.

Maar ondanks alle gebroken records zal de nieuwe regering beperkt zijn in wat ze inhoudelijk kan bereiken. Er is een waslijst aan onderwerpen waarover de coalitiepartners het onderling fundamenteel oneens zijn. De één is uitgesproken vóór de tweestatenoplossing voor het Palestijns-Israëlische conflict, de ander uitgesproken tégen. De één wil het juridische systeem op de schop, de ander wil het juist beschermen. Voor de één zijn LGBT-rechten een speerpunt, de ander wil er zo min mogelijk van weten. Hoe kan het ook anders, met een kabinet van acht partijen, van uiterst links tot (bijna) uiterst rechts. De oplossing: ze hebben het voorlopig niet over de heikele punten.

Rechtse coalitiemeerderheid

Eén van die punten is het Palestijns-Israëlische conflict. Bennett is een voormalig kolonistenleider en voorstander van annexatie van de Westelijke Jordaanoever. De rechtse coalitiemeerderheid kan echter niet onbeperkt stappen zetten ten nadele van de Palestijnen: de meer links georiënteerde coalitiepartners zullen dit niet accepteren. Andersom maakt ook de Arabische partij Ra’am van dit onderwerp geen breekpunt; de overeenkomst die partijleider Abbas ondertekende, is meer een handelsdeal dan een inhoudelijk akkoord. Dat had Abbas ook aangekondigd: we gaan voor de hoogste bieder. Ra’am kreeg budgettaire toezeggingen van 53 miljard shekel (13 miljard euro) voor Palestijnse Israëliërs, onder meer voor infrastructuur en bestrijding van criminaliteit. Ironisch genoeg is het Netanyahu zelf die binnen de rechtse partijen het taboe op samenwerking met Arabische partijen doorbrak, door besprekingen te beginnen met Abbas.

Initiatiefnemer Yair Lapid (links), beoogd premier Naftali Bennett (midden), en Mansour Abbas van de Palestijns-Israëlische partij Ra’am woensdag. Foto Ra’am

Een ander belangrijk punt in de afgelopen verkiezingscampagnes was steeds de relatie tussen religie en staat, van openbaar vervoer op zaterdag tot dienstplicht voor ultra-orthodoxe joden. Ook hier geldt dat dit kabinet verre zal blijven van grote, controversiële veranderingen. Het kan wel werk maken van kleinere kwesties, zoals het gemengde gedeelte van de Klaagmuur dat al jaren op het verlanglijstje van progressieve partijen staat. Ook zou de regering kunnen ingrijpen in het budget voor de ultra-orthodoxe gemeenschap, omdat de ultra-orthodoxe partijen voor het eerst sinds 2015 afwezig zijn.

Een kwestie die technisch lijkt, maar de laatste jaren een groot twistpunt is geworden tussen links en rechts, is het juridische systeem. De woensdagavond tot de laatste minuut uitgevochten strijd om een plek in de commissie voor juridische benoemingen gaat daarover: deze commissie is cruciaal voor de benoeming van de hoogste rechters. De rechtse partijen, voormalig minister van Justitie Ayelet Shaked van Yamina voorop, willen een grondige hervorming van het stelsel, dat volgens hen te ‘links’ en te ‘activistisch’ is. Partijen als de Arbeidspartij van Merav Michaeli en Blauw-Wit van Benny Gantz zetten zich juist in voor de onafhankelijkheid van de rechtspraak. Shaked en Michaeli bereikten een compromis door de inmiddels bekende truc van het rotatiesysteem toe te passen: eerst de één, dan de ander.

Bruggen repareren

Over internationale betrekkingen zijn voor zover bekend geen afspraken gemaakt. Het kan nog alle kanten uit; enerzijds heeft geen van de nieuwe ministers de status van Netanyahu; anderzijds kan een bredere coalitie wellicht de bruggen repareren die ‘Bibi’ heeft verbrand, bijvoorbeeld met de Amerikaanse Democraten.

De coalitie gaat zich richten op gezondheidszorg, onderwijs en de economie

De partijen hebben afgesproken vooral te gaan werken aan de dingen waar ze het wél over eens kunnen worden. De gezondheidszorg, het onderwijs, de economie. Allemaal kwesties waarin de dossiers zich de afgelopen twee jaar opstapelden terwijl de politici zich bezighielden met hun make-up bijwerken voor de volgende verkiezingscampagne. Ministeries stonden bij gebrek aan een functionerende regering in de wachtstand. Budgetten werden niet goedgekeurd, projecten kwamen stil te liggen. Dat moet nu allemaal snel verbeteren, hopen de beoogde coalitiepartners.

Netanyahu en zijn medestanders zullen de komende dagen op alle mogelijke manieren proberen te verhinderen dat een nieuw, Bibiloos kabinet wordt ingezworen. Mocht het toch zover komen, dan heeft Netanyahu genoeg pijnpunten om op te drukken om de tegengestelde visies van zijn zogenaamd verenigde tegenstanders bloot te leggen. Maar juist die dreiging kan de bonte coalitie een grotere overlevingskans bieden. Vooral de rechtse leden zullen er bij vervroegde verkiezingen niet gunstig afkomen. Vanuit die wetenschap, in combinatie met de gezamenlijke wil om weerstand te bieden aan Netanyahu, zullen ze de breekbare coalitie zolang mogelijk heel willen houden.