In het razendsnel gemaakte Moonriders leren kinderen dat alles kunst kan zijn

Cutuurprogramma In Moonriders (VPRO) filosoferen kinderen met kunstenaars. ’s Nachts plaatsen ze hun creaties als „cadeau aan wie wakker wordt”.

Chadi (11) toont kunstenaar Folkert de Jong (links) zijn tekening van de ‘Earth Wizard’. Rechts presentator Aukje Dekker.Beeld VPRO
Chadi (11) toont kunstenaar Folkert de Jong (links) zijn tekening van de ‘Earth Wizard’. Rechts presentator Aukje Dekker.Beeld VPRO

Chadi (11) wil een Earth Wizard maken. Zijn ontwerp, een spookachtig figuur in een wit gewaad, moet het publiek straks aanzetten tot het planten van bomen. „Want de mens heeft echt heel veel bomen gekapt”, zegt Chadi. „En dat is slecht voor de wereld. Vooral nu met corona. De Earth Wizard gaat dat veranderen.”

Chadi overhandigt presentator Aukje Dekker zijn tekening. Zij draagt een cowboyhoed, stilettolaarzen en een leren jas, ze begroet hem met „hadi hadi”. Echt wel een mooi idee hoor die Earth Wizard, vindt ze. Aan haar nu de taak om een geschikte kunstenaar te vinden met wie Chadi zijn ontwerp kan gaan uitvoeren.

„Kara Walker?” mijmert ze hardop - een beroemde Amerikaanse hedendaagse kunstenaar. „Nah, volgens mij heeft die corona.” Paul McCarthy? „Iets te tuttig misschien… Wacht eens even: Folkert de Jong!”

De Jong maakt monsters, skeletten en zombies van purschuim, marmer en brons. Als kind verdween hij al graag in zijn eigen fantasiewereld. „Folkert is de Ronaldo onder de kunstenaars”, zegt Dekker tegen Chadi. „Hij is echt top of the bill. Wereldberoemd”. Zijn kunstwerken kunnen zo 86.000 euro opleveren. „Als je er naar kijkt beland je in een andere wereld.”

Chadi is niet meteen onder de indruk.

Dekker: „Als je het lelijk vindt, kun je het nu nog zeggen.”

„Eh”, pruttelt hij. „Mooi”. En ook: „Een beetje raar”.

Chadi is één van de zes kinderen in de nieuwe VPRO-serie Moonriders. Iedere aflevering maakt een kind samen met een kunstenaar een werk, dat vervolgens ergens in de publieke ruimte wordt neergezet. Dat neerzetten doen ze ‘s nachts, legt presentator Dekker uit: als de maan knettert aan de hemel, dan gaan de ‘moonriders’ op pad. De volgende morgen lijkt het alsof de kunstwerken uit de lucht zijn komen vallen. „Een cadeautje voor iedereen die wakker wordt.”

Razendsnel gemaakt

De serie is razendsnel gemaakt. Eind vorig jaar besloot de publieke omroep de door corona getroffen culturele sector te hulp te schieten. Er werd zendtijd en geld vrijgemaakt om een podium te bieden aan kunst en cultuur. Sinds het Actieplan Cultuur is het ineens een stuk makkelijker om een kunstprogramma als Moonriders op de publieke zender te krijgen.

Aukje Dekker, die nooit eerder een tv-programma presenteerde, legde drie maanden geleden samen met Madé van Krimpen en eindredacteur Juliëtte van Paridon de basis voor het kunstprogramma voor kinderen. Dekker legt uit dat de avondklok die toen nog van kracht was, uitnodigde tot stiekeme dingen. Terwijl iedereen binnen zat, kon zij er mooi met kinderen op uit.

Omdat er voor het aanvragen van vergunningen geen tijd was en kinderen nu eenmaal graag dingen zien die niet mogen, zijn de kunstwerken illegaal neergezet, aldus de makers. In het Limburgse Cadier en Keer staat nu een kunstige kippenren voor zolang als dat duurt, op het strand bij Scheveningen een boog van leem. De Earth Wizard is inmiddels alweer verdwenen - nog vóór de buitenwereld wist wie de makers achter dit werk eigenlijk zijn.

In het atelier van Folkert de Jong vervaagt ondertussen de grens tussen kind en kunstenaar. Chadi vindt de figuren van De Jong - die exposeert in het MoMa - een beetje „chaotisch”. Voor zijn eigen werk heeft hij iets „preciezers” in gedachten. Chadi heeft knikkers meegenomen, kettingen, een amulet. Eén van zijn 83 kristallen wil hij ook wel opofferen voor het kunstwerk - althans alleen „de lelijkste” uit zijn verzameling.

In de werkplaats stoeien Chadi en De Jong ondertussen met klei en filosoferen ze over kunst, terwijl Aukje Dekker overdadig met een rookmachine in het rond spuit. Uit een la trekt ze achteloos twee diepvriespizza’s te voorschijn.

Moonriders omschrijven als een serie waarin kinderen kunst maken, zoals bakkers op televisie taarten bakken, doet het programma te kort. Noël Loozen die verantwoordelijk is voor de regie, maakte tot nu vooral fictie (Spoetnik, Limburgia): absurde, tragisch-grappige films, met aandoenlijk onhandige mensen. In Moonriders zie je die invloeden terug: veel filmische beelden, stunts en ongelukken. Aukje Dekker is meer personage dan presentatrice, iemand die chips uit prullenbakken vist, kinderen van hun bed licht en rondrijdt in een rode sportwagen met open dak. Tussendoor brengt ze de kijker wat kunstkennis bij. Ze laat een muurschildering zien van Keith Haring en legt uit wat ‘landart’ is: „Andy Goldsworthy bijvoorbeeld vraagt zich in zijn werk af waarom mensen het pad nemen en niet gewoon door de heg lopen, of neem het fantastische werk van …”. Het volgende voorbeeld krijgen we nooit te horen, omdat cowboy Dekker halverwege een zin aan de deurpost blijft hangen als haar paard de stal in loopt.

Loozen vertelt dat hij van huis uit „verwend” is: hij werkt meestal met een grote crew, met veel middelen, en een script waarin iedere komma is uitgedacht. Dit keer werden de zes afleveringen in twaalf weken gemaakt. „We zitten met zo’n explosief tijdschema dat er nauwelijks tijd is om na te denken. Ik heb meer op gevoel gewerkt. Maar je eerste ingeving is toch vaak het best.” Hij maakte niet eerder een kinderprogramma. „Maar mijn werk valt vaak goed bij jongeren. Kinderen durven associaties te maken die ik ook maak, terwijl volwassenen alles helemaal willen kunnen volgen.”

‘Grenzen opgezocht’

In iedere aflevering (ongeveer een kwartier) is ruimte gemaakt voor korte acts: er komen paaldansers langs, een gabber die piano speelt, een zanger met een sensueel lied. „We hebben de grenzen opgezocht”, vertelt Dekker, die mede-oprichter is van ‘cultureel clubhuis’ Sexyland in Amsterdam, waar uiteenlopende kunstvormen samenkomen. „En de VPRO liet ons gaan.” De makers willen kinderen laten zien dat alles kunst kan zijn. Dekker: „Als je kinderen vraagt wat hun lievelingskunstenaar is, dan zeggen negen van de tien: Van Gogh. Dat hebben ze op school geleerd. Kunst wordt gereduceerd tot iets moois, iets ouds, iets duurs. Maar TikTok kan óók kunst zijn.”

Zaterdag draaide de kleine crew voor het laatst, in de duinen bij Scheveningen. Nur, een jongen van weinig woorden, zette er met kunstenaar Narges Mohammadi een boog van hout en leem (á 350 kilo) neer. Nur wilde een kunstwerk maken dat gaat over vrijheid. Samen met Mohammadi bedacht hij dat leem in feite zichzelf bevrijdt: de zee eet het op, laag voor laag loopt de klei weg.

In de rode Mazda nemen ze die middag ook een gesprek op tussen Nur en Aukje Dekker - een element dat in iedere aflevering terugkeert. Dekker zegt voor ze instapt dat Nur goed kan beschrijven. Als uitgangspunt voor de autogesprekken neemt ze haar eigen zoon: wat zou die van Nur willen weten? Vragen over hobby’s en lievelingseten vallen dan automatisch af - niet interessant. Dekker: „Ik denk dat ik hem vraag wat hij liever zou willen: vliegen of onzichtbaar zijn?”

Moonriders, vanaf zondag 11.15 uur, NPO Zapp