Profiel

Gérald Darmanin, de minister die president Macron naar rechts duwt

Gérald Darmanin Hij staat voortdurend in het brandpunt van de actualiteit: de Franse minister van Binnenlandse Zaken Gérald Darmanin. Maar gaat zijn strategie om in 2022 kiezers weg te trekken bij Marine Le Pen ook werken?

De Franse minister van Binnenlandse Zaken Gérald Darmanin begin mei tijdens een persconferentie in Avignon, in het zuidoosten van Frankrijk.
De Franse minister van Binnenlandse Zaken Gérald Darmanin begin mei tijdens een persconferentie in Avignon, in het zuidoosten van Frankrijk. Foto Clement Mahoudeau/AFP

Is Gérald Darmanin, de Franse minister van Binnenlandse Zaken en stokebrand bij uitstek, eindelijk te ver gegaan? Sommige van de reacties op de laatste controverse rond hem doen dit vermoeden. Darmanin heeft zichzelf in de voet geschoten door een klacht in te dienen tegen een socialistische politica, zeggen zelfs leden van zijn eigen partij.

De rel voert terug op de politiebetoging van twee weken geleden, waaraan Darmanin zelf deelnam. Aanleiding voor die betoging waren recente moorden op twee politieagenten. Velen merkten schamper op dat Darmanin, tenslotte de ‘eerste agent’ van Frankrijk, daar tegen zichzelf stond te betogen. Anderen waren juist ontzet omdat Darmanin de kritiek van de politie op het gerecht deelde, en daarmee zijn collega Éric Dupond-Moretti van Justitie afviel.

De druppel was de publieke ruzie met Audrey Pulvar, oud-journalist en kandidaat voor de socialistische partij in de Parijse regio voor de regionale verkiezingen eind juni. Pulvar had de politiebetoging voor het parlement „huiveringwekkend” genoemd, in de zin van intimiderend, waarop Darmanin uit naam van zijn ministerie een klacht indiende tegen haar, ook wegens uitspraken die ze vorig jaar had gedaan over racisme bij de politiediensten.

„Het was een geweldig cadeau”, tekende de publieke omroep op uit de mond van een anonieme medewerker van de socialistische partij. „Hij heeft Pulvars campagne gelanceerd.” Nadat Pulvar op de radio zei dat de Franse politie niet racistisch is, liet Darmanin zijn klacht vallen. Maar tegen die tijd regende het kritiek op het zoveelste eigengereide optreden van de minister.

Hart op rechts

Darmanin (38) is vorige zomer minister van Binnenlandse Zaken geworden toen president Emmanuel Macron zijn regering herschikte, en dat heeft Frankrijk geweten. Sinds zijn benoeming heeft ‘Dar-malin’ (de slimmerik, zoals sommigen hem in de wandelgangen noemen) geen kans laten liggen om zich in de kijker te zetten. Er gaat zelden een week voorbij zonder dat hij iets controversieels zegt, bij voorkeur over de islam of de banlieue. Olie op het vuur, ook omdat Darmanin een hoofdrol speelt bij een ander politiek dossier dat de gemoederen op scherp zet in de Franse maatschappij: de omstreden separatismewet.

Hij was burgemeester van Tourcoing, nabij de Belgische grens, toen president Macron hem in 2017 benoemde op de nogal saaie post van begroting. Daarvoor had hij wel zijn felle kritiek op Macron moeten inslikken. Darmanin is een vertrouweling van de conservatieve oud-president Nicolas Sarkozy. In aanloop naar de verkiezingen van 2017 had hij Macron nog omschreven als een „bobopopulist”, „een product van het systeem” en „de doodsteek voor de vijfde republiek”. Sinds 2017 is hij lid van Macrons partij La République en Marche, maar iedereen weet dat Darmanins hart verder naar rechts klopt.

Zelden gaat er een week voorbij zonder dat hij iets controversieels zegt, bij voorkeur over de islam of de banlieue

Zijn aantreden in juli was al meteen controversieel. De feministische beweging ging prompt de straat op om zijn ontslag te eisen. Darmanin hangt al jaren een aantijging van verkrachting boven het hoofd. Een vrouw, Sophie Platz, beweert dat zij in 2009 seksuele betrekkingen heeft gehad met Darmanin in ruil voor een belofte om haar strafblad op te schonen. Darmanin ontkent.

De zomer van 2020 was de zomer van Darmanin. Terwijl zijn collega’s, zoals de rest van Frankrijk, genoten van een vakantie na een maandenlange lockdown, zat Darmanin de hele dag op Twitter. Geen fait-divers zo klein of hij zat er bovenop, vaak in combinatie met de hashtag #ensauvagement, waarmee de verwildering van de samenleving wordt bedoeld.

Pas toen de andere politici in september naar Parijs terugkeerden ontstond een polemiek rond het woordje. Premier Jean Castex en minister van Justitie Éric Dupond-Moretti distantiëerden zich openlijk van Darmanins gebruik van de term.

Het werd de modus operandi: Darmanin doet krasse uitspraken, zijn collega’s sussen.

Lees ook: Fransen in ban van ‘verwildering’

Dagelijkse pesterijen

De gruwelijke moord in oktober 2020 op onderwijzer Samuel Paty, nadat die een spotprent van de profeet had getoond in de klas, zette Darmanin definitief op de kaart. Hij liet moskeeën sluiten en islamitische verenigingen opdoeken. Hij voerde een charter in dat islamitische verenigingen moeten ondertekenen waarin zij erkennen dat institutioneel racisme niet bestaat in Frankrijk. Wie dat niet doet, mag rekenen op dagelijkse pesterijen.

Macron gaf Darmanin de taak om de wet over het separatisme in goede banen te leiden. Met die wet (Assemblée en Senaat werken momenteel aan een compromistekst) wil de Franse staat zich beter wapenen tegen het islamisme, de politieke islam. De strijd tegen separatisme en islamisme is een belangrijk thema voor Macron, die er in oktober 2020 een groot discours aan wijdde.

Maar Darmanin ging al snel naast zijn schoenen lopen. In februari dit jaar ging hij op televisie in debat met Marine Le Pen van het Rassemblement National, het vroegere Front National. Dat hij en niet Macron debatteerde met de politica die volgend jaar wellicht Macrons tegenkandidaat wordt in de tweede ronde van de presidentsverkiezingen deed hier en daar al wenkbrauwen fronsen. Maar vooral: Darmanin verweet een verbouwereerde Le Pen dat zij zich te ‘soft’ opstelt inzake het islamisme.

Twee weken later deed Darmanin er nog een schepje bovenop. In een tv-debat met de radicaal-rechtse polemist Éric Zemmour maakte hij zich vrolijk over het feit dat Marine Le Pen een onderscheid maakt tussen de islam en het islamisme. „Als dat niet surrealistisch is, is het op zijn minst dadaïstisch”, zei Darmanin.

Dat is glad terrein, want eind vorig jaar maakte Macron zich nog heel boos op de Engelstalige media omdat die volgens hem niet duidelijk genoeg hadden gemaakt dat zijn strijd tegen het ‘islamistisch separatisme’ is gericht en juist niet tegen de islam of de islamitische gemeenschap in Frankrijk.

‘Geen greintje racisme’

Darmanin zelf verdedigt zich tegen beschuldigingen van islamofobie of racisme door fijntjes te wijzen op zijn tweede voornaam: Moussa. Darmanins grootvader aan moederskant, Moussa Ouakid, was een Algerijnse tirailleur die tijdens de Tweede Wereldoorlog aan de zijde van generaal Charles de Gaulle heeft gevochten en Frankrijk heeft helpen bevrijden. Darmanins vader was cafébaas, zijn moeder schoonmaakster.

„Ik heb een tante die Fatima heet en een andere tante die Saada heet”, zei hij in een interview met de Financial Times in maart. „Er zit geen greintje racisme in wat ik zeg.”

De vraag is altijd geweest of Darmanins uitspraken al dan niet gedekt zijn door het Elysée. De reacties op het incident met Audrey Pulvar suggereren van niet.

„Darmanin heeft zijn hele carrière voor zich”, zei een boze minister anoniem in Le Monde. „Hij betekent iets op het vlak van veiligheid en hij weet dat heel goed. Hij speelt zijn rol in de wetenschap dat noch de president noch de eerste minister zich van hem kunnen distantiëren.”

Darmanin is gekozen om een hard rechts geluid te belichamen dat stemmen van het Front National kan afsnoepen

Jean-Louis Debré oud-minister van Binnenlandse zaken

Anderen zien in Darmanins exploten juist een duidelijke strategie op verzoek van Macron. „Gérald Darmanin is gekozen om een hard rechts geluid te belichamen dat de stemmen van het Front National kan afsnoepen”, zei oud-minister van Binnenlandse Zaken Jean-Louis Debré eind vorig jaar onomwonden.

Het is een gevaarlijke strategie, want door rechts achterna te hollen, riskeert Macron de linkse kiezer kwijt te raken. De krant Libération deed in februari veel stof opwaaien met een coververhaal waarin linkse kiezers zeiden dat zij in het geval van een nieuw duel tussen Le Pen en een steeds rechtsere Macron volgend jaar gewoon thuisblijven bij de verkiezingen.

Maar volgens Rémi Lefebvre, professor politieke wetenschappen aan de universiteit van Lille, is het een gepasseerd station. „Macron heeft een streep gezet door het idee dat hij in 2022 kan winnen dankzij links”, zei Lefebvre in december. „Hij wil nu duidelijk het electoraat van rechts mobiliseren. De benoeming van Gérald Darmanin op de Place Beauvau is een signaal aan het electoraat van Sarkozy.”

Eén ding is duidelijk: de Place Beauvau, het adres van het ministerie van Binnenlandse Zaken, is voor Darmanin geen eindstation. In 2027 ziet hij zichzelf eerder aan de overkant van de straat, in het Elysée.

Tenminste, als dat dan nog de ambtswoning is van de Franse president. Toen Darmanin in 2015 door het tijdschrift L’Express werd gevraagd om zich in te beelden in de rol van president in 2027, zei hij dat hij in dat geval een oude droom van De Gaulle in vervulling wil brengen: het Elysée verhuizen naar het Château de Vincennes.

Lees ook: Fransen in de ban van ‘verwildering’