Docent verzamelde duizenden - soms rare - kunstwerkjes

Veiling Oud-docent Tjeerd Deelstra laat zijn collectie kunstenaarspublicaties veilen. Ook zijn reisdagboek met een baardhaar en een gedroogde inktvis erin. Internationale verzamelaars hebben grote interesse.

Flux Year Box 2, 1966-1968. met werk van 17 kunstenaars, onder anderen John Cale, Yoko Ono en Willem de Ridder. (1.000-1.500 euro)
Flux Year Box 2, 1966-1968. met werk van 17 kunstenaars, onder anderen John Cale, Yoko Ono en Willem de Ridder. (1.000-1.500 euro) Foto Tjeerd Deelstra collectie

Alsof het maanden achtereen alle dagen Sinterklaas was. Zo beschrijft Corinne Groot van Zwiggelaar Auctions in Amsterdam het uitpakken van de honderden dozen met drukwerk afkomstig uit de verzameling van architect Tjeerd Deelstra, oud-docent aan de TU Delft. Samen met haar twee collega’s viel Groot van de ene verbazing in de andere bij het openen van de dozen. „Er zaten hoogst zeldzame uitgaven tussen, soms nog in ongeopende verpakkingen. En naast briefjes en aantekeningen van Deelstra kwamen ook unieke kunstwerkjes tevoorschijn.”

Na acht maanden rubriceren en beschrijven verscheen eind mei de Engelstalige veilingcatalogus van de Tjeerd Deelstra Collection. Het veilinghuis heeft de duizenden stuks drukwerk en kunstenaarsuitgaven verdeeld over 1.252 kavels. Die zullen op 21 en 22 juni naar verwachting minstens een half miljoen euro opleveren.

Deksel van de Flux Year Box 2, 1966-1968. Foto Tjeerd Deelstra collectie

Kort na de online publicatie meldden zich al de eerste geïnteresseerde musea bij het veilinghuis, ook uit het buitenland. Deelstra collectioneerde kunstenaarsuitgaven uit de jaren zestig en zeventig, vooral van Fluxus. Dat was de internationale beweging die kunst en het dagelijkse leven bij elkaar wilde brengen, het artistiek proces liet prevaleren boven het afgeronde product, en de gevestigde opvattingen over kunst tartte door bijvoorbeeld een ‘Concert voor belegde broodjes’ ten gehore te brengen. Daarnaast verzamelde Deelstra uitingen van conceptuele kunstenaars en pamfletten en affiches van protestbewegingen als Provo, foto’s van Sanne Sannes en exemplaren van Suck, de ‘First European Sexpaper’.

De richtprijzen van het veilingaanbod variëren van 60 euro voor een affiche uit 1967 voor de geestverruimende drug LSD tot bedragen van enkele tienduizenden euro’s voor kunstwerken als Steps of Pedestrians on Paper, een portfolio met tien stukken papier met voetafdrukken van voorbijgangers, in 1960 in Amsterdam verzameld door conceptueel kunstenaar Stanley Brouwn.

Blij

Tjeerd Deelstra (83) is blij met de catalogus. Hij spreekt van „een mooie afsluiting en een fijne herbeleving” van wat hij decennialang bijeenbracht. Zijn belangstelling voor tegencultuur ontsprong op een avond in 1962, vertelt hij. Als student bouwkunde woonde hij in de Stadsschouwburg Utrecht een concert bij van de Mood Engineering Society, een ontregelend, aan Fluxus gelieerd collectief dat experimentele muziek combineerde met theater en beeldende kunst.

Ben Vautier (1935): Deksel van de Flux Suicide Kit, 1967-1969. Foto Tjeerd Deelstra collectie
Ben Vautier (1935): Inhoud van de Flux Suicide Kit, 1967-1969. Bevat zeven hulpmiddelen voor suïcide. (200-300 euro) Foto Tjeerd Deelstra collectie

Hij herkende zich in het speelse en abstracte karakter van die avond, zegt Deelstra, en het concert ontkiemde een enorme informatiehonger. Hij kocht tijdschriften en de kunstenaars, boekhandelaren en galeriehouders die in deze bladen werden genoemd schreef hij aan. Dat was het begin van „een ontdekkingsreis” waarbij hij vele kunstenaars leerde kennen.

Met een studiebeurs bezocht Deelstra in 1974 tientallen Fluxus-kunstenaars in de VS en Japan. Veilingkavel 354 getuigt van die reis: een notitieboek waarin de bezochte kunstenaars een bijdrage achterlieten. De Amerikaanse Fluxus-voorman George Maciunas plakte er wat van zijn eelt in, Geoff Hendricks een baardhaar en Charlotte Moorman een pluk schaamhaar. Het reisboek bevat verder een 9 volt-batterij, een gedroogde inktvis, een plastic vlieg en vele tekeningen en notities. „Het doet een beetje pijn”, zegt Deelstra, dat zijn verzameling uiteen gaat vallen.

Gangmaker

Lange tijd speelde Deelstra met het plan om zijn verzameling onder te brengen in een studiecentrum. Een plan dat door zijn drukke baan als docent, zijn rol als bestuurder en huisvader niet van de grond kwam. „Ik ben meer gangmaker en ideeënman dan uitvoerder”, zegt Deelstra laconiek. Ook pogingen om zijn verzameling of delen daarvan bij een museum onder te brengen mislukten. „Dan krijg je bijvoorbeeld de vraag of je er een bibliothecaris bij kunt leveren. Zoiets als de Getty Foundation hebben we in Nederland helaas niet.”

George Maciunas (1931-1978): Namecards, 1963. Drukwerk met de namen van twaalf Fluxus-kunstenaars. (200-400 euro) Foto Tjeerd Deelstra collectie

Zijn verzameling weerspiegelt een tijd die een bepaalde kleur aan zijn leven heeft gegeven, zegt Deelstra. „Mijn verzameling toont de jaren zestig en zeventig, die voorbij zijn. Een periode met veel positieve energie, een tijd waarin kunstenaars veel zintuigen aanspraken en verbanden ervaarbaar maakten. Het was een groot cadeau, een feest.”

Het zou fijn zijn, zegt hij, als zijn collectiestukken goed terechtkomen. En heeft hij plannen met de opbrengst? Misschien gaat hij een deel wel gebruiken voor nieuwe dingen van jonge kunstenaars, antwoordt hij met een lach. „En dan wil ik hen graag leren kennen.”

Veiling Tjeerd Deelstra Collection op 21 en 22 juni bij Zwiggelaar Auctions in Amsterdam. Kijkdagen, op afspraak, 18-20 juni. Inl: zwiggelaarauctions.nl
Tjeerd Deelstra’s Tripbook Het notitieboek bevat bijdragen van tientallen Fluxus-kunstenaars die Deelstra in 1974 ontmoette tijdens een studiereis door de VS en Japan. (1.000-2.000 euro) Foto Tjeerd Deelstra collectie