Reportage

Bolsonaro biedt Brazilië met voetbaltoernooi brood, spelen – en wellicht een vierde golf

Brazilië Nadat Colombia en Argentinië door corona de organisatie van de Copa América teruggaven, wil het eveneens zwaar getroffen Brazilië het toernooi redden. In beoogd speelstad Rio heerst ongeloof, maar ook heimelijk verlangen naar wat afleiding.

Protest, woensdag buiten het Maracanã-stadion, tegen Bolsonaro’s voornemen de Copa América in Brazilië te organiseren. Op het spandoek: „We willen geen Copa, we willen vaccins!”
Protest, woensdag buiten het Maracanã-stadion, tegen Bolsonaro’s voornemen de Copa América in Brazilië te organiseren. Op het spandoek: „We willen geen Copa, we willen vaccins!” Foto Pilar Olivares/Reuters

Marcos de Carvalho Costa kijkt wat bedenkelijk naar de overkant. „Begrijp me niet verkeerd, want ik hou van voetbal”, zegt hij. „En hoe kun je niet trots zijn op deze tempel.” De Braziliaan wijst naar het beroemde voetbalstadion Maracanã, dat statig boven het lawaaiige verkeer uittorent. Hij steekt de straat over. Zijn pitbull trekt aan de lijn. „Natuurlijk is het een eer voor ons als voetballand om de Copa América te organiseren. Maar is het verstandig? Onze ziekenhuizen puilen uit, gisteren waren er weer meer dan tweeduizend coronadoden. Met dit evenement storten we ons onherroepelijk in een vierde golf.”

Vanuit zijn appartement was hij laatst nog getuige van duizenden mensen die buiten stonden te feesten toen twee populaire lokale voetbalclubs tegen elkaar speelden. „In het stadion mocht geen publiek. Maar buiten, in de hele stad, bij bars en rondom de stranden, stond het bomvol mensen. En wie denkt er nog aan corona tijdens een voetbalfeest?”

In de wijk Maracanã, in het noorden van Rio de Janeiro, zijn de ruim twintigduizend inwoners al decennia gewend aan grote evenementen in het voetbalpaleis naast de deur. Historische finales vonden plaats in het stadion uit de jaren vijftig. Zoals die van het WK Voetbal in 2014 en van het voetbaltoernooi van de Olympische Spelen van 2016, toen gastland Brazilië goud won. Dat hier over anderhalve week mogelijk de aftrap wordt gegeven voor het Zuid-Amerikaanse voetbaltoernooi Copa América is echter minder onomstreden.

Vanwege hun hoge aantal coronabesmettingen besloten de oorspronkelijke gastheren Argentinië en Colombia eind mei om de organisatie van het toernooi op het allerlaatste moment terug te geven. Hoewel de situatie in Brazilië niet veel beter is, besloot president Jair Bolsonaro zijn land snel als ‘redder’ op te werpen. Hij zei het toernooi graag te willen organiseren en noemde woensdag gelijk vier deelstaten waar gevoetbald kan worden: Goias, Brasília, Rio de Janeiro en Mato Groso.

Voetbalstadion Maracanã in Rio de Janeiro. Foto Ricardo Moraes/Reuters

Piek na carnaval

Met het evenement hoopt de president zijn gekelderde populariteit op te krikken. Bijna 60 procent van de bevolking vindt dat de uiterst rechtse populist een slecht beleid voert in deze pandemie, wijzen peilingen uit. Bolsonaro bagatelliseert het virus, zaait twijfels over vaccins en wil vooral de economie zoveel mogelijk openhouden. Hij lijkt dan ook zeer in zijn nopjes met het evenement: het kan de voetbalgekke Brazilianen wat afleiden van alle corona-ellende en de reeds opkrabbelende economie verder aanjagen.

„Voor ons is het een opsteker, want we zijn door de coronacrisis bijna failliet gegaan”, zegt eigenaar Wanderley Robson van Bar Do Jão, op steenworp afstand van het Maracanã. Hij verwacht topdrukte, zeker als het stadion een halve finale en de finale krijgt toegewezen. „We kunnen de mensen dit niet ontnemen. En als we opengaan kunnen we controle houden. Terwijl mensen, als de bars dicht moeten, juist in grote groepen illegaal met elkaar gaan feesten. Dat is veel gevaarlijker”, aldus Robson.

Maar bij Bolsonaro’s critici leidt diens aanbod aan voetbalbond Conmebol tot scepsis, ongeloof en woede. De regionale grootmacht (211 miljoen inwoners) geldt als een van de zwaarst getroffen landen van het continent, met meer dan 460.000 Covid-doden. En Brazilië belandde in de huidige derde golf, mede doordat half februari op veel plekken toch carnaval werd gevierd. Dat was een week feest, de Copa América zal een maand duren. Bovendien begint op het zuidelijk halfrond het najaar, wat de virusverspreiding vaart kan geven.

Lees ook: Rio laat zich zijn carnaval niet afpakken

Verzet uit politiek en zorg

Door het voetbaltoernooi naar Brazilië te halen, laat de president opnieuw zien dat hij lak heeft aan de ernst van de epidemie, luidt de kritiek. Op het moment dat Bolsonaro deze week een toespraak op tv gaf, brak er grootscheeps pannenprotest uit in verscheidene grote steden. „Fora Bolsonaro!” (weg met Bolsonaro), klonk het door de straten. En luidkeels: „Genocida!”

Ook de oppositie heeft zich tegen de Copa América gekeerd. Zo spande de Arbeiderspartij (PT) van ex-president Lula da Silva een zaak aan bij het Hooggerechtshof in een poging organisatie van het landentoernooi in Brazilië tegen te houden. „Het is absurd en ongelofelijk dat we toestaan dat dit ‘kampioenschap van de dood’ wordt georganiseerd”, verklaarde senator Renan Calheiros fel. Hij maakt deel uit van een commissie die de corona-aanpak van de regering-Bolsonaro diepgravend onderzoekt.

We snakken naar het gewone leven, naar vrijheid. Voor ons is dat voetbal, het is als zuurstof voor de Braziliaan

Marcos de Carvalho Costa omwonende Macaranã-stadion

Vanuit de zorg klinkt eveneens kritiek. In heel Brazilië, ook in de vier speelstaten, liggen ziekenhuizen nog vol met Covid-patiënten. „We kunnen dit evenement er absoluut niet bij hebben, het is totaal onverantwoordelijk om dit te organiseren nu we nog op de piek van de derde golf zitten”, zegt infectioloog Marcelo Otsuka. Hoewel de Braziliaanse regering als eis heeft gesteld dat spelers en hun entourage moeten zijn gevaccineerd, is volgens hem niet te voorkomen dat het virus wordt verspreid. „Ook al sluiten de spelers zich praktisch van de buitenwereld af, ze komen toch in contact met veel mensen; op de vliegvelden, mensen van de technische diensten van de teams, andere spelers, trainers, noem maar op”, aldus Otsuka.

Hoewel een buurtbewoner als Marcos de Carvalho Costa zich zorgen maakt en liever ziet dat het toernooi alsnog afgezegd wordt, kijkt hij er stiekem ook naar uit. „We zitten al langer dan een jaar in deze pandemie. Ik – en met mij miljoenen Brazilianen – snakken naar het gewone leven, naar vrijheid. Voor ons is dat voetbal, het is als zuurstof voor de Braziliaan.”