Analyse

Vakantieboekingen gaan hard en het winkelen halen we in

Eco Snapshot Nu de samenleving weer opengaat schiet de bedrijvigheid omhoog. Ondernemingen komen om in de orders, en krijgen nu al te maken met krapte. En: vaarwel pandemie-Neanderthaler. De consument wil er massaal op uit, en dan liefst zijn mooist.

Kaboem! Het is één ding om een postpandemische opleving te zien aankomen, maar een ander om die echt in actie te zien. Consumenten geven veel en veel meer uit. Mobiliteitscijfers veren op. Vliegtuigen vertrekken, leuk of niet, weer vaker van de luchthavens. En ondernemers weten nauwelijks wat ze meemaken. Het NEVI, instituut voor inkoopmanagers, meet al drie maanden achter elkaar nieuwe records bij zijn leden.

De PMI-index die het NEVI bijhoudt, en die ook in veel andere landen wordt samengesteld, staat nu op een ongekende 69,4. Elke waarde boven de 50 duidt op expansie – een indicatie van hoe hard het nu al gaat. Zo hard, dat krapte dreigt. Inkopers leggen extra voorraden aan om mogelijke problemen vóór te zijn, maar dat dreigt de krapte alleen maar erger te maken. Personeelsgebrek is een risico, en is al een probleem in de horeca – waar het dat ook al ‘voor corona’ was.

Krapte kan ook doorsijpelen in hogere prijzen. Komende maandag komen de jongste inflatiecijfers voor Nederland. Maar wie naar buurland Duitsland kijkt, mag verwachten dat ook in Nederland prijsdruk ontstaat. Bij de oosterburen steeg de inflatie van 2 procent in april naar 2,5 procent in mei. En dan is het coronaherstel nog maar net begonnen.

Op het oog is de consument nog niet helemaal overtuigd van het herstel. Het consumentenvertrouwen – een saldo van positieve en negatieve antwoorden op vragen over de economie, de financiële situatie en de bereidheid grote aankopen te doen – staat op -9. Maar dit zijn uitzonderlijke tijden: er is een bijna-consensus over hoe slecht het de afgelopen twaalf maanden ging, en dit weegt zwaar mee in het vertrouwenscijfer. Dat effect ebt straks snel weg.

Bovendien heeft het oordeel over de eigen financiële situatie nooit erg geleden onder de pandemie – waarschijnlijk een gevolg van de coronasteun voor werknemerslonen en zelfstandigen, en aanhoudende prijsstijgingen op de woningmarkt. Er staat dus zeer veel opgepot geld aan de zijlijn om uitgegeven te worden. En dat blijkt.

Veel vakanties geboekt

Dat opgepotte geld – in elk geval van de fortuinlijke groep mensen die wel kon sparen tijdens de lockdowns – vliegt langzaamaan de portemonnees weer uit. De afgelopen maand zijn de vakantieboekingen hard toegenomen, en dat is te zien aan de pintransacties voor gekochte pakketreizen, huurauto’s in het buitenland en Airbnb’s. Begin juni bevinden die uitgaven zich alweer op ruim 70 procent van het niveau in 2019.

Ook een stijgende aankoop van kleding, schoenen, sieraden en andere luxeproducten fungeert veelal als teken van economische groei. Toch moeten we dit jaar een slag om de arm houden, zegt ABN Amro-econoom Nora Neuteboom. „Normaal zijn het voorlopende indicatoren, nu zitten we met het feit dat winkels dicht zijn geweest en consumenten om die reden toen minder kochten.”

Toch lijkt het er wel op dat veel mensen bereid zijn om extra geld uit te geven. Veel aankopen bereikten vorige maand het niveau van 2019. Bovendien valt het substitutiegedrag als gevolg van de opening van de horeca nog mee: we deden tijdens de lockdown meer boodschappen in de supermarkt dan ervoor, maar daar is nu nog niet duidelijk een afname te zien.
Neuteboom: „Je kunt weer speciaalbier op het terras drinken, maar we kopen het ook nog steeds in de supermarkt. En dat is een positief signaal voor de economie.”

Vooralsnog zien de uitgaven er dus hoopvol uit. Maar er zijn ook genoeg redenen om voorbereid te zijn op afvlakkingen. Onder meer omdat de steunpakketten op zeker moment afgebouwd worden. Vorige maand verzekerde de overheid de steun nog voort te zetten, maar dat kan niet lang doorgaan. De verwachting is dat over vijf maanden, na stopzetting van de coronasteunpakketten, alsnog bedrijven omvallen. Ook de werkloosheid zal daardoor naar verwachting stijgen, zeiden economen van ING, Rabobank en ABN Amro deze week tegen BNR. Het aantal mensen in de bijstand was vorig kwartaal hoger dan vorig jaar.

Deze zomer moeten we trouwens ook al rekening houden met afvlakking van de groei, zegt Neuteboom. „Nu dat vaccinatiepaspoort er komt, willen veel mensen naar het buitenland op vakantie. Vorig jaar bleef iedereen in Nederland en gaf zijn geld uit in Groningen of Friesland op het terras.” Buitenlandse vakanties betekenen dus minder consumptie in Nederland. Er komen zonder twijfel weer toeristen deze kant op, maar die geven doorgaans minder uit.

Bovendien waarschuwden banken er al voor dat mensen hun geboekte vakantie in Nederland nog weleens kunnen gaan annuleren om alsnog naar het buitenland te gaan. Neuteboom: „Het derde kwartaal zou nog weleens tegen kunnen vallen.”