Topambtenaren in Arnhem weg om angstcultuur

Discriminatie De topambtenaren van de gemeente Arnhem hielden een rapport achter waarin sprake is van discriminatie. Twee van hen stappen op.

Het stadhuis van Arnhem. De gemeentesecretaris stapte woensdag op.
Het stadhuis van Arnhem. De gemeentesecretaris stapte woensdag op. Foto Bert Spiertz

Waar is dat onderzoek naar discriminatie binnen de gemeente Arnhem gebleven? In een oude raadsbrief wordt ernaar verwezen, leest raadslid Nathalie Nede (ChristenUnie) in juli 2020, maar het is nergens te vinden. Ze moet meermaals vragen om het rapport voordat ze het onder ogen krijgt – het bestaan ervan wordt zelfs ontkend door het college. Pas in november 2020 wordt het onderzoek officieel gedeeld met de gemeenteraad. Het blijkt dan al een jaar bekend bij de ambtelijke directie.

Het achterhouden van het rapport blijkt het begin van een rel bij de gemeente Arnhem, waarbij een cultuur van angst en sociale onveiligheid binnen de ambtenarij komt bloot te liggen. Dat leidde woensdag tot het opstappen van de gemeentesecretaris, Rob van Wuijtswinkel. En een dag eerder vertrok de concerndirecteur en loco-secretaris, Stef Schuijt. Beiden zaten al sinds februari ziek thuis.

Niet mals

De hoofdconclusie van het discriminatieonderzoek is niet mals: de gemeente maakt onderscheid naar afkomst, leeftijd en mindere mate ook naar geslacht bij werving en selectie, promotie en beoordeling. „Zo bleek dat mensen met een niet-westerse of Indonesische achtergrond en oudere sollicitanten een significant kleinere kans hebben om te worden aangenomen”, zegt Hans Siebers, de universitair hoofddocent van Tilburg University die het onderzoek bij de gemeente Arnhem uitvoerde.

De directie, waaronder de twee vertrokken topambtenaren, gaf als reden voor het achterhouden van de informatie het niet eens te zijn met de onderzoeksmethode. Het onderzoek was in haar ogen nog niet af. „Later gefabriceerde kritiek”, zegt onderzoeker Siebers. „Want daarvan was tijdens het onderzoek en mijn presentatie van de resultaten nog geen sprake.”

Het door de gemeente ingeschakelde onafhankelijk onderzoeksbureau Strated Consulting concludeert begin dit jaar dat dit onderzoek niet weggehouden had mogen worden bij de politiek, ook al was de ambtelijke top het niet eens met de inhoud. Ook bleek uit het rapport dat er meerdere ambtenaren zich „in dit traject onveilig hebben gevoeld”.

Die onveiligheid ziet Ben Hoogendam al jaren. Hij is CNV-bestuurder en belangenbehartiger voor het personeel bij de gemeente Arnhem. „Er heerst bij de gemeente al heel lang een angstcultuur”, zegt hij. De vertrokken gemeentesecretaris had daar volgens hem een leidende rol in. „Dat vertaalt zich naar hoe ambtenaren denken en durven te gedragen.”

De twee verantwoordelijke wethouders, Jan van Dellen (personeel en organisatie, VVD) en Martien Louwers (inclusie, PvdA), hadden volgens het onderzoeksbureau kunnen weten dat het discriminatierapport bestond. Zij komen in februari zwaar onder vuur te liggen in de gemeenteraad. Nede dient een motie van wantrouwen en afkeuring in, maar de wethouders vertrekken niet. „Als de ambtelijke top weggaat terwijl de wethouder personeel en organisatie die verantwoordelijk is voor het ambtelijk apparaat blijft, dan schuurt dat”, zegt Nede hierover.

Wethouder Van Dellen zegt in een persbericht „in goed overleg” met de gemeentesecretaris overeen te zijn gekomen „dat een verandering van werkomgeving goed voor hem zou zijn”. Hij wil verder niet reageren.

De conclusies van het discriminatieonderzoek heeft de gemeente uiteindelijk wel overgenomen. „Nu kunnen we het eindelijk over de inhoud hebben”, zegt Nede. „Maar als er geen probleembesef is, komt er van verandering niets terecht”, zegt onderzoeker Siebers. „Dat was er in 2019 niet, en of het er nu wel is vraag ik me af.”