Profiel

Naftali Bennett: rechtse kolonistenleider die poseert als verbroederaar

Naftali Bennett De man die klaar staat om premier van Israël te worden na twaalf ononderbroken jaren Netanyahu, begon als diens vertrouweling. De oud-minister van Defensie heeft een imago van trotse Joodse nationalist.

Naftali Bennett, leider van de partij Yamina en beoogd premier van Israël, woensdag in de Knesset, het Israëlische parlement, in Jeruzalem.
Naftali Bennett, leider van de partij Yamina en beoogd premier van Israël, woensdag in de Knesset, het Israëlische parlement, in Jeruzalem. Foto Ronen Zvulun / AP

Premier worden met zeven van de honderdtwintig parlementszetels. Het lijkt Naftali Bennett (49), leider van de partij Yamina (‘rechtsaf’ in het Hebreeuws) te gaan lukken. Er kan nog van alles tussenkomen, maar als het woensdag aangekondigde kabinet komende week daadwerkelijk wordt ingezworen, heeft Bennett met zijn onvermoeibare pokerspel de ambitie waargemaakt waarmee hij vijftien jaar geleden de hightech-wereld inruilde voor de politiek.

Bennett is niet bang om een politieke gok te nemen. „Hij heeft veel moed”, zei zijn nummer twee, Ayelet Shaked, in 2018 in een interview met NRC. „Hij is wilder dan ik, hij neemt meer risico’s.”

Twee jaar geleden leek het erop dat zowel Bennett als Shaked grandioos misgegokt had. Ze hadden zich afgesplitst van hun vorige partij om zelfstandig mee te doen aan de verkiezingen die de eerste van vier rondes in twee jaar zouden worden, maar haalden tegen de verwachting de kiesdrempel niet. In 2020 koos Bennett, teruggekomen met zes zetels, „met opgeheven hoofd” voor de oppositie toen Netanyahu een eenheidsregering met zijn rivaal Benny Gantz vormde die al snel gedoemd zou blijken. Bij de meest recente verkiezingsronde bleek Bennett ineens de beslissende factor.

Vertrouweling van Netanyahu

Zoals veel van Netanyahu’s rivalen, begon ook de man die nu probeert de plaats van ‘Bibi’ in te nemen, ooit als diens vertrouweling. Van 2006 tot 2008 leidde Bennett Netanyahu’s ambtelijke staf. Netanyahu was toen oppositieleider. In 2011 richtte Bennett samen met Ayelet Shaked een eigen beweging op, die verschillende keren van naam en samenstelling zou veranderen tot het huidige Yamina. Van 2013 tot 2019 was hij achtereenvolgens minister van economie en religieuze diensten, diasporazaken, onderwijs en defensie – zijn persoonlijke favoriet.

Lees ook: Israël krijgt nieuwe regering zonder Netanyahu

Bennett heeft zich het imago aangemeten van trotse Joodse nationalist. Hij spotte in 2014 in een campagnefilmpje met sorry-zeggende linkse Israëliërs. „Genoeg sorry gezegd. We houden van Israël.” Ongeacht of hij over schoolboeken besliste of over het wapenarsenaal van het Israëlische leger, hij liet altijd van zich horen met boude rechtse uitspraken die niet per se met zijn portefeuille van het moment te maken hadden. Hij is een overtuigd tegenstander van een Palestijnse staat en riep meermalen op tot annexatie van de Westelijke Jordaanoever. „Zolang als ik er iets over te zeggen heb, geven we geen centimeter op van het land Israël”, zei hij in een interview met The Times of Israel in februari. Tegenover de Arabische satellietzender Al Jazeera verklaarde hij onlangs dat Hamas „zelf de kinderen in Gaza vermoordt” door militaire installaties tussen de burgers te bouwen. Eerder toonde hij zich voorstander van de doodstraf voor terroristen.

Caribische eilanden

Het tegengaan van slecht leiderschap, een thema in Bennetts meest recente verkiezingscampagne, was ook al een motivatie aan het begin van zijn politieke carrière. Na de lucratieve verkoop van zijn softwarebedrijf, waarmee hij in één klap multimiljonair werd, had hij ook „cocktails op de Caribische eilanden” kunnen gaan drinken, zei hij in het Times of Israel-interview. In plaats daarvan was hij, door in zijn ogen incompetent leiderschap, als reservist soldaten aan het commanderen in de Libanonoorlog van 2006.

In Israël is een militaire staat van dienst haast een voorwaarde voor politiek succes. Bennett, zoon van Amerikaanse migranten, maakte deel uit van twee elite-eenheden. Over zijn militaire verdiensten wordt getwist; behalve lof voor zijn successen is er ook de beschuldiging dat hij aanleiding zou hebben gegeven voor het Kfar Kana-drama van 1996, waarbij veel Libanese burgerdoden vielen. Bennett weersprak dit stellig.

Het zal lastig worden om als meest rechtse component van het kabinet zijn tegenstrijdige belangen te verenigen

Bennett sprak zich, in tegenstelling tot andere politieke leiders, tot het laatste moment niet uit over het wel of niet deelnemen aan een regering met Netanyahu. „Hij danste op twee bruiloften, zoals wij in het Hebreeuws zeggen”, zegt politiek psychologe Julia Elad-Strenger. „Voor zijn kiezers voelt het als verraad dat hij nu meedoet met links.”

Na de verkiezingen in mei voerde hij onderhandelingen met zowel Netanyahu als Lapid, de leider van het anti-Netanyahublok. Ze konden beiden niet zonder hem – Netanyahu had Bennett nodig om een rechtse coalitie te vormen, wat uiteindelijk toch niet lukte, leider van het ‘veranderingsblok’ Yair Lapid bood hem al snel het premierschap aan in de wetenschap dat Bennett het voor minder niet zou doen. „Netanyahu houdt niet van mensen met ambitie, dat weet iedereen”, zegt politicoloog Gideon Rahat. „Hij laat het gras om hem heen niet groeien.”

In deze coalitie kan Bennett zich wel doen gelden. Het zal echter lastig worden om als meest rechtse component van het kabinet zijn tegenstrijdige belangen te verenigen, denkt Elad-Strenger. „Hij kan enerzijds de kans niet laten liggen om de redder van de natie te zijn, maar hij wil anderzijds ook de rechtse politicus zijn die zijn waarden in stand houdt.” Dit is zijn enige kans, zegt Rahat. „Of hij slaagt en wordt de nationale leider – of het is het einde van zijn carrière.”