Reportage

Luxeprobleem: er zijn zoveel vaccins dat 40-minners geen Janssen meer krijgen

Vaccins Doordat Janssen niet meer ingezet wordt bij 40-minners loopt vaccineren vertraging op.

Het Janssen-vaccin is ook toegediend aan ziekenhuispersoneel.
Het Janssen-vaccin is ook toegediend aan ziekenhuispersoneel. Foto Jerry Lampen/ANP

Zelfs de minister leek er door overvallen, het nieuws dat iedereen onder de 40 jaar beter met Pfizer/BioNTtech of Moderna ingeënt kan worden, en dus níet met het Janssen-vaccin. Dat AstraZeneca alleen nog geschikt wordt geacht voor 60-plussers, was bekend. Dinsdag kwam de Gezondheidsraad ook met een ongevraagd advies om Janssen niet te gebruiken bij jongere leeftijdsgroepen. „Het is theoretisch allemaal wel te volgen maar praktisch wel moeilijk hanteerbaar”, reageerde Hugo de Jonge (Volksgezondheid, CDA).

De kans dat mensen onder de 40 jaar erg ziek worden van Covid-19 is zo klein, vergeleken met ouderen, dat ze beter met de béste vaccins ingeënt kunnen worden, is het idee. Het AstraZeneca- en Janssen-vaccin zijn allebei minder effectief (60 tot 67 procent) dan de zogeheten mRNA-vaccins van Pfizer en Moderna (95 procent) én ze geven allebei iets meer risico op ernstige bijwerkingen. Zestien mensen in Nederland kregen tot nu toe een ernstige vorm van trombose na een prik met het AstraZeneca-vaccin, volgens Bijwerkingencentrum Lareb, nog niet één persoon na de Janssen-prik. In de Verenigde Staten en Engeland wel: ongeveer 1 op 300.000.

Risico-inschattingen

Het is een kwestie van risicoinschattingen. De Gezondheidsraad signaleert „dat de individuele nut- risicoverhouding van het Janssen-vaccin voor jongere leeftijdsgroepen minder gunstig lijkt dan die van de beschikbare mRNA-vaccins.” Bovendien zijn die mRNA-vaccins er nu in overvloed, wat eerder niet zo was.

Dit is dan ook een „luxe situatie”, zei De Jonge. Het wil niet zeggen dat Janssen een onveilig of ineffectief vaccin is, onderstreepte de bewindsman. De vorige keer dat de Gezondheidsraad kritisch was over het AstraZeneca-vaccin, begin april, daalde de animo onder zestigplussers voor het vaccin. Terwijl zij juist veel meer risico lopen op een ernstig ziektebeeld en dus snel beschermd moesten worden. Het ministerie besloot daarom later om zestigers die AstraZeneca weigerden alsnog Pfizer of Moderna aan te bieden. Zij worden tussen de groepen die nu aan de beurt zijn geschoven.

Om herhaling van die situatie te voorkomen, kondigde het ministerie dinsdag meteen aan dat iedereen met een afspraak voor een Janssen-prik mag bellen voor een nieuwe afspraken met één van de mRNA-vaccins. Het leidde tot grote verwarring bij de GGD’s, die mensen die dinsdagmiddag een vaccinatie van Janssen kwamen halen, naar huis stuurden. Onterecht: wie al een afspraak heeft Janssen te nemen, mag die ook laten staan, een vaccinatie met een van de andere vaccins is een eigen keuze.

Opnieuw vertraging

Dat Janssen niet langer ingezet wordt bij 40-minners betekent waarschijnlijk dat de vaccinatiecampagne weer vertraging oploopt. De Jonge stelde vrijdag al dat het waarschijnlijk niet gaat lukken om iedereen die dat wil begin juli een eerste prik te geven – dat was tot vorige week de doelstelling. Dat wordt waarschijnlijk half juli. Oorzaak was toen tegenvallende leveringen van het Janssen-vaccin. Dit besluit komt daar bovenop – volgens de Gezondheidsraad levert het ongeveer een week vertraging op.

Lees ook: Zo gaat het nu met het vaccineren

Jaap van Delden, bij het RIVM verantwoordelijk voor de uitvoering van de vaccinatiecampagne, durfde dinsdag niet te zeggen hoe lang de vertraging zal zijn. „Dat hangt ook af hoeveel mensen hun afspraak met Janssen gewoon laten staan en wat de vaccinatiebereidheid is onder mensen die nog niet zijn uitgenodigd.” Van Delden denkt wel dat iedereen voor 1 september een tweede prik heeft gehad. Mogelijk wordt daarvoor de interval tussen een eerste en tweede dosis ingekort.