Geschiedenis, zwemmen en slapen aan de Nederlandse kust

Kustkennis Zwem nooit tegen de stroming van een mui in, plas niet over een kwallenbeet. Wel doen: langs het breedste strand van Europa wandelen, op Schiermonnikoog.

Kustlijn

Nederland telt zo’n 520 kilometer kustlijn, waarvan 350 kilometer langs de Noordzee en 170 kilometer langs de Waddenzee en Westerschelde.

De breedste stranden zijn te vinden op de Waddeneilanden, met het één kilometer brede strand van Schiermonnikoog als koploper in Nederland, en zelfs in Europa. Het smalste strand, ongeveer vijftien meter, ligt bij Vlissingen.

Strand en duinen zijn in alle seizoenen een geliefd wandelgebied, met name voor inwoners van de dichtbebouwde Randstad. Het populaire LAW-netwerk voor lange-afstand-wandelpaden kent een Kustpad (LAW 5) van 721 kilometer, van het Zeeuwse Sluis tot Nieuweschans in Groningen, opgeknipt in vijven: het Deltapad, twee Hollandse kustpaden, het Friese kustpad en het Wadden- en wierdenpad.

Strandgeschiedenis

Zo’n 20.000 jaar geleden waren de huidige Noordzee en Waddenzee nog een koud steppelandschap, bevolkt met mammoeten en rendieren, dat liep tot aan de (huidige) Britse eilanden.

Zo’n 18.000 jaar geleden begon de temperatuur te stijgen. IJskappen smolten, de zeespiegel steeg een meter per eeuw, en dat ruim 10.000 jaar lang. Waar ooit beesten graasden, golft nu een zee van gemiddeld honderd meter diep.

Op de zeebodem is het zand voortdurend in beweging. Er ontstaan zandriffen, die zo’n vijfduizend jaar geleden hun kop boven het water begonnen te steken. Uit deze strandwallen is de Nederlandse kust ontstaan.

Waterwerken

Nog maar sinds een jaar of duizend proberen Nederlanders de zee stelselmatig in bedwang te houden. Het begon met het opwerpen van bulten (terpen, wierden) in het huidige noorden van Nederland, gevolgd door de eerste dijken.

Tot de Watersnoodramp van 1953 in Zuidwest-Nederland (1.836 doden), waren verwoestende overstromingen geen uitzondering. De Deltawerken rondom Zeeland en de Zuid-Hollandse eilanden zijn hét antwoord op die laatste grote natuurramp.

Net als dammen en dijken vergen ook de Nederlandse stranden en duinen permanent onderhoud van Rijkswaterstaat – anders slaat de zee al gauw weer gaten in de hoge duinenrij die het lage land erachter droog houdt. Jaarlijks spuiten zandzuigers zo’n 12 miljoen m3 zand vanuit zee weer op de stranden.

Populairste stranden

Websites als TripAdvisor en Zoover maken regelmatig lijstjes met een Top-5 of -10 van ‘beste stranden van Nederland’. De stranden van de Waddeneilanden (met name Schiermonnikoog en Terschelling) en Zeeland (Cadzand, Domburg) scoren vaak hoog. Langs de Hollandse kust worden vooral Bergen aan Zee en Noordwijk genoemd. De drukste stranden zijn te vinden bij Hoek van Holland, Scheveningen en Zandvoort.

Qua imago richten de stranden van Renesse, Scheveningen en Zandvoort zich duidelijk op ‘de massa’, terwijl Domburg, Noordwijk en Bergen aan Zee van oudsher een wat sjieker publiek proberen te trekken. En voor gezinsvermaak bieden onder meer de stranden van Rockanje, Kijkduin, de Wassenaarse Slag en Castricum de betere sfeer.

Overnachtingen

Ongeveer 20 procent van de slaapplaatsen voor toeristen is in een Nederlandse kustgemeente te vinden, heeft het Centraal Bureau voor de Statistiek berekend. In 2019, vóór corona dus, waren het voor ruim de helft Nederlanders (56 procent) die één of meerdere nachten doorbrachten in een Nederlandse badplaats. Duitsers vormden een derde deel (31 procent), gevolgd door Belgen (7 procent). De overige toeristen (6 procent) komen vrijwel alleen uit andere Europese landen. De Nederlandse kust ontvangt amper toeristen van andere continenten.

272.000 van de slaapplaatsen in kustgemeenten staan officieel geregistreerd, meestal gaat het dan om vakantiehuisjes of campings. Het werkelijke aantal ligt veel hoger: landelijke cijfers over tweede woningen, ligplaatsen in jachthavens en particuliere verhuur ontbreken. Voor de provincie Zeeland heeft een Kenniscentrum Kusttoerisme de cijfers wel compleet. Alleen hier al gaat het aantal slaapplaatsen richting de 300.000, op 385.000 Zeeuwen.

6,7 miljoen toeristen verbleven in 2019 één nacht of langer aan de Nederlandse kust, met in totaal 25,6 miljoen overnachtingen. De cijfers van 2020 zijn fors lager, door de coronacrisis.

Veiligheid

Zwemmen in zee is niet zonder gevaar. Berucht is een zogeheten mui: een geul tussen twee zandbanken, waardoor zeewater met fikse kracht terug de zee in stroomt. Vanaf het strand is een mui te herkennen aan het ontbreken van een branding en een afwijkende kleur van het zeewater. Wie in een mui terechtkomt, moet niet proberen ertegenin te zwemmen. Dat lukt niet, en kan tot uitputting en paniek leiden. Ga daarom altijd mee met de stroming, totdat deze in kracht afneemt. Zwem vervolgens parallel aan de kust door, en zwem dan terug via een plek waar de branding weer richting het strand gaat.

Bij veel ‘strandslagen’ zijn vrijwilligers van een reddingsbrigade aanwezig. Een rode vlag betekent: niet zwemmen! Een witte vlag met een vraagteken: er is een verdwaald kind bij de reddingspost.

Een blauwe vlag met witte cirkel met golven, is een internationaal keurmerk voor schoon zwemwater. Deze wappert op bijna vijftig plekken langs de kust.

Het gevaarlijkste dier aan de Nederlandse kust is de kwal. Afspoelen met warm water (maximaal 45 graden) helpt het beste, en wrijf niet op de pijnlijke plek. Giet geen urine over de kwallenbeet, zoals vaak wordt geadviseerd. Het maakt de pijn alleen erger.