In de coronachaos van Peru kapen burgers zuurstof voor de zorg weg

Zuid-Amerika Uit angst voor het ziekenhuis hamsteren inwoners van het zwaargetroffen Peru zuurstof – wat de bestrijding van de pandemie verder bemoeilijkt.

Een man wacht in de rij bij een vulstation voor zuurstof in Callao. Dit soort rijen geldt inmiddels als beruchte bron van nieuwe besmettingen.
Een man wacht in de rij bij een vulstation voor zuurstof in Callao. Dit soort rijen geldt inmiddels als beruchte bron van nieuwe besmettingen. Foto Ernesto Benavides/AFP

Ze hebben merknamen als OxiShot, Olive of Norris en gevuld kunnen ze een klein Peruaans maandsalaris kosten. Op MercadoLibre.com, het Zuid-Amerikaanse equivalent van Marktplaats, is in Peru een ruim aanbod te vinden van cilinders voor medische zuurstof. „Vandaag nog bezorgd aan huis”, melden de advertenties. „Amerikaanse kwaliteit, geen Chinees spul.” De levendige handel illustreert goed hoe hard – en in welke chaos – het coronavirus al anderhalf jaar toeslaat in het Andesland.

Onder meer in de junglestad Iquitos stortte het publieke zorgstelsel tijdens de eerste golf, voorjaar 2020, al goeddeels in. Ruim voordat eerder dit jaar de schrijnende beelden de wereld overgingen van naar adem happende Braziliaanse en Indiase coronapatiënten die in Manaus of Delhi op strooptocht moesten naar zuurstof, zagen Peruanen in eigen land al zulke taferelen. Sindsdien slaan burgers die het kunnen betalen thuis medische zuurstof in – voor het geval dat.

Peru had vorig jaar een zeer strenge lockdown, maar die had amper effect

Dit hamsteren bemoeilijkt de aanpak van de pandemie, stelt Francesco Segoni, noodhulpcoördinator en missiehoofd voor Médecins Sans Frontières (Artsen zonder Grenzen), via de telefoon vanuit Lima. „Veel mensen vertrouwen niet op de zorg, vrezen ziekenhuisopname en behandelen zich dus liever zelf thuis met zuurstof. Maar ze zoeken daardoor vaak pas medische hulp als het te laat is. En in meerdere regio’s komen ziekenhuizen nu lastig aan zuurstofcilinders of -concentratoren.”

Die laatste zijn apparaten die zuurstof uit de lucht halen en scheiden van de stikstof. Op MercadoLibre kosten ze nieuw tot wel 13.000 sol (2.780 euro) en worden ze aangeprezen met verkoopslogans als „nooit meer hervullen, nooit meer in de rij, minder risico op besmetting”.

Voor het vullen van lege cilinders moeten mensen in Peru regelmatig uren in de rij staan, soms slapen ze ’s nachts zelfs voor de deur van vulstations om ’s ochtends gelijk zuurstof voor een ziek familielid te kunnen bemachtigen. Deze rijen gelden daarmee als beruchte besmettingshaarden.

Hoogste sterfte wereldwijd

Deze week maakte Peru nieuwe overlijdenscijfers openbaar waaruit bleek dat de coronasterfte tot de hoogste ter wereld behoort. Zondag kiezen de Peruanen een nieuwe president die het land onder meer uit deze diepe gezondheidscrisis moet gaan leiden.

Terwijl in enkele buurlanden de situatie momenteel snel verslechtert, daalt in Peru sinds een paar weken wel het aantal geregistreerde besmettingen. Die daling is hoogstwaarschijnlijk niet te danken aan de vaccinatiecampagne die langzaam op gang komt: pas 8 procent van de bevolking heeft ten minste één prik gehad, nog geen 4 procent is volledig gevaccineerd. Peru ent vooral in met Chinees vaccin en heeft inmiddels ook wat doses Pfizer gekregen.

Lees ook: In Zuid-Amerika is de pandemie nog lang niet over

Op een avondklok na, is in het land geen strenge lockdown van kracht, zoals aan het begin van de pandemie. Hoewel het een van de langste en strengste thuisblijfverordeningen ter wereld betrof, had die maatregel toen maar beperkt effect.

Een flink deel van de bevolking scharrelt in de informele economie haar dagelijkse kostje bijeen, heeft geen bankrekening om coronasteun te ontvangen en heeft in huis geen stromend water of koelkast. Op straat, op markten, bij de waterpomp en in rijen voor de bank bleven mensen het virus zodoende aan elkaar overdragen.

Meer aandacht voor hygiëne

Wat de huidige daling dan wél veroorzaakt, kan Segoni niet precies zeggen, maar hij merkt dat er na de mislukte stringente lockdown nu meer bewustzijn ontstaat voor simpele hygiënemaatregelen. „Bij het betreden van winkels, kantoren en andere plekken is het verplicht om handen te desinfecteren en om mondkapjes te dragen, soms zelfs twee over elkaar”, zegt Segoni. „Of er liggen bij de ingang van die matjes om je schoenen te ontsmetten.”

Maar de werkelijke reden dat het aantal besmettingen daalt, is misschien wel sinisterder, vermoedt Segoni. „Het kan zijn dat het kwetsbaarste deel van de bevolking dat door dit virus getroffen kon worden, simpelweg al ziek is geworden of er al aan overleden is.”