Grote verdeeldheid over nieuwe EU-regels tegen belastingontwijking

Multinationals Na vijf jaar onderhandelen zijn EU-landen het eindelijk eens geworden over een wet die grote bedrijven verplicht meer openheid te geven over de belastingen die ze betalen. Critici vinden de wet „betekenisloos” en stellen dat de bedrijvenlobby heeft gewonnen.

De EU heeft jarenlang weinig vat kunnen krijgen op belastingontwijking door grote bedrijven.
De EU heeft jarenlang weinig vat kunnen krijgen op belastingontwijking door grote bedrijven. Foto Emmanuel Dunand/AFP

Een doorbraak in de strijd tegen belastingontwijking? Of juist een knieval voor de bedrijvenlobby die zich daartegen verzet? De reacties liepen woensdag wijd uiteen, een dag nadat de Europese Unie het eens werd over nieuwe regels voor grote bedrijven om meer openheid te verschaffen over hun belastingafdrachten. Terwijl Europarlementariërs juichten over de „belangrijke stap vooruit” is de uiteindelijke wet volgens ngo’s zo verwaterd dat het effect gering zal zijn.

De nieuwe wet regelt dat multinationals met een omzet van meer dan 750 miljoen euro vanaf 2023 per EU-land openheid van zaken moeten geven over hoeveel belasting ze precies betalen. Op dit moment hebben alleen belastingautoriteiten toegang tot die informatie en blijft voor het grote publiek vaak schimmig waar en hoeveel internationaal opererende bedrijven precies afdragen. Een helder, openbaar overzicht zou volgens voorstanders het licht moeten werpen op schimmige constructies en zo de druk om eerlijk belasting te betalen moeten vergroten.

Lees ook: Brussel ruikt kans om belastingontwijking aan te pakken na plan van Biden

Het voorstel voor de verplichte belastingtransparantie stamt al uit 2016, maar werd jarenlang geblokkeerd door een groep lidstaten die er weinig voor voelden informatie openbaar te maken. Dat een ruime meerderheid van de EU-landen, waaronder inmiddels ook Nederland en Oostenrijk, er onlangs toch mee akkoord ging, toont volgens voorstanders dat er steeds meer steun is voor een hardere aanpak van belastingontwijking.

Maar het oorspronkelijke voorstel, opgesteld in reactie op het zogeheten ‘LuxLeaks-schandaal’, werd in de onderhandelingen de afgelopen weken nog flink afgezwakt. Zo hoeven de bedrijven alleen informatie te openbaren over hun belastingafdracht in EU-lidstaten en in een kleine groep landen die de EU als ‘belastingparadijs’ heeft aangemerkt. Het maakt, aldus ngo’s als Oxfam en Transparancy International, de wet „haast betekenisloos”, omdat bedrijven alsnog handig met winsten kunnen schuiven richting landen waarvoor geen transparantieverplichting geldt. Ook is er kritiek op een uitzonderingsclausule voor ‘gevoelige informatie’, die bedrijven nog vijf jaar extra mogen afschermen.

Mondiale discussie

De felle kritiek is onterecht, menen Europarlementariërs die zich al jaren voor de wet hard maken. „Er is echt geen reden voor teleurstelling”, aldus de Duitser Sven Giegold (Groenen). „Laten we vooruitgang blijven zien als vooruitgang: dit is een belangrijke stap in de goede richting.” Ook Paul Tang (PvdA) wijst op de „historische doorbraak” die „licht schijnt op zaken die het daglicht niet kunnen verdragen”.

Lees ook: De EU krijgt maar geen vat op belastingontwijkend Amazon

Het akkoord komt op een cruciaal moment in de mondiale discussie over eerlijke belastingheffing. Deze zomer proberen landen het in OESO-verband eens te worden over een wereldwijd minimumtarief voor winstbelasting en een methode om bedrijven te belasten in landen waar zij hun omzet behalen. Die onderhandelingen kwamen onlangs in een stroomversnelling door ambitieuze voorstellen van de nieuwe Amerikaanse president Joe Biden.

Het vergroot het optimisme over een hardere aanpak van belastingontwijking, die volgens berekeningen van de Europese Commissie EU-landen jaarlijks 35 to 70 miljard euro kost. Maar de moeizame onderhandelingen en het uiteindelijke compromis over de transparantieregels tonen volgens sceptici ook hoezeer grote bedrijven zich nog succesvol tegen een strenger regime kunnen verzetten.

Pikant was recent een gelekt document waarin de Franse overheid haar standpunt over de transparantieregels uiteenzette. Het document bleek bijna woord voor woord gekopieerd van een lobbydocument van de belangrijkste bedrijvenclub MEDEF.