Opinie

Gemiste kans

Tara Lewis

Ruim de helft van Rotterdam doet niet mee met het lokale democratische proces. Slechts 46 procent van de kiesgerechtigden bracht een stem uit bij de gemeenteraadsverkiezingen in 2018. Daarnaast is sinds de afschaffing van de deelgemeenten de politiek bepaald niet dichterbij gekomen. Gebiedscommissies zouden de ogen en oren van de wijk worden, dwars door partijstructuren heen. Helaas werden ze geen deelgemeente 2.0. Hooguit 0.5, hetzelfde idee, minus de impact, aangezien het stadhuis bijna alle bevoegdheden naar zich toetrok.

Aan de Coolsingel werd bedacht dat de burger dan maar experimenterend aan zijn haren bij de democratie getrokken zou worden. Met twee extra nieuwe bestuursvormen werd gekeken of alsnog de haarvaten van de wijk bereikt konden worden. Het meest revolutionaire plan: een wijkcomité gevormd door loting.

Beetje bleu

Drie jaar geleden interviewde ik twee ingelote volksvertegenwoordigers in Middelland. Ze waren weliswaar een beetje bleu, maar wat was het verfrissend om ‘politici’ te spreken zonder eigen agenda behalve de buurt opkalefateren. Kubilay (toen 23) vond het belangrijk dat het schoner zou worden. „Deze buurt representeert mij namelijk ook – als je visite krijgt, wil je niet dat het een rotzooi is voor de deur.”

Op de vraag of sommige mensen niet altijd hun afval op de grond mikken, reageerde hij fel: „Aannames zijn dodelijk. Natuurlijk zijn er altijd ondeugende mensen, maar als ik vanaf mijn auto met mijn rommel een prullenbak zoek, ben ik soms 700 meter aan het lopen tot mijn huis. Ik loop dan vaak nog een extra blok om bij de vuilnisbak te komen.”

Lees het opinie-artikel Geef wijkdemocratie een vuist!

Aannames zijn dodelijk. En omdat ambtenaren blijkbaar niet in staat worden geacht zelf conclusies te trekken, mochten onderzoekers van de Erasmus Universiteit na twee jaar evalueren. Ze oordeelden wisselend. Aan de ene kant had loting geleid tot een diverse groep, met unieke achterban die nieuwe geluiden uit de wijk ophaalde en een ander perspectief meebracht. De inclusieve natte droom! Daartegenover stond dat een deel van de groep weinig kennis van zaken had en veel begeleiding nodig had. Plus: onbekendheid in de wijk en gebrek aan zichtbaarheid. Gelukkig heeft de rest van de politiek daar geen last van. Wethouder Vermeij (‘wie’!?, hoor ik u denken, dat is de vervanger van Barbara Kathmann), zegt nu, op basis van de Erasmus-evaluatie: kappen met al die ongein. Veel te ingewikkeld. Hoewel de onderzoekers stelden dat het bestuursmodel gebaat is bij rust en continuïteit en afraden het roer (weer) compleet om te gooien, worden alle drie de bestuursvormen afgeschaft en vervangen door 35 wijkraden.

Weerbarstig

Natuurlijk liep het lotingexperiment niet zoals gedroomd. Kubilay kreeg het te druk met werk en legde zijn taken neer. In meer ‘gelote’ comités was er sprake van verloop. „De praktijk had voordelen maar was ook weerbarstig”, zo laat Vermeijs woordvoerder weten. Daarom kunnen bewoners met interesse op een bepaald onderwerp straks via een digitaal wijkplatform ingeloot worden om actief mee te praten. Dat is precies niemands natte droom. En een gemiste kans. In het advies van de onderzoekers staat: ‘zoek naar vormen om de kracht van participatie via loting in te zetten op specifieke thema’s’. Waarom niet twee zetels van de wijkraden invullen op basis van loting? En geef die lui dan meteen wat meer bevoegdheden. Een democratisch orgaan zonder macht is als een tandeloze tijger en die zijn, in tegenstelling tot aannames, bepaald niet dodelijk.

Tara Lewis is journalist.