Brieven

Brieven 2/6/2021

Slaafgemaakt (2)

Geforceerd pleonasme

Stephan Sanders maakt in zijn column (Slaafgemaakt, 31/5) een mooi onderscheid tussen ‘slaafgemaakt’-zegger en ‘slaaf’-zegger. De ‘slaaf’-zegger heeft iets uit te leggen, zegt Sanders ironisch, want de verdachtmaking is dat ze vergoelijken en bagatelliseren. Wat het woord ‘slaafgemaakte’ echter enigszins potsierlijk maakt is dat het een geforceerd pleonasme is. In het woord ‘slaaf’ zit het gemaakte, het onvrijwillige, reeds ingesloten. Het belangrijkste argument voor gebruik van het woord ‘slaafgemaakte’ is dat uiteraard niemand koos voor het slavenbestaan. Je werd tot slaaf gemaakt en vervolgens gebruikt, gedood of verkocht.

Toch is dat geen houdbaar argument. We spreken bijvoorbeeld ook over ‘gevangene’ en niet over ‘gevangenegemaakte’. Niemand zal zeggen dat hij later graag gevangene wil worden. Naast ‘slaafgemaakten’, werden ook velen als slaaf geboren, zowel in als buiten Afrika. Ook dit stipt Sanders aan. Daar werd wel een apart woord voor gebruikt. De dichteres Henriette Roland Holst gebruikte dit ruim honderd jaar geleden al in haar tekst van het socialistische strijdlied De Internationale met betrekking tot de negentiende-eeuwse werkende klasse, arbeiders en boeren: „Slaaf geboor’nen ontwaakt, ontwaakt!” Laten we hopen dat er binnenkort niet ook gesproken gaat worden van ‘arbeidergemaakte’ of ‘boergemaakte’. Ook hier was de basis van vrijwilligheid zo goed als afwezig. Ze werden tot arbeider of boer gemaakt, dan wel zo geboren.

Amsterdam

Lucinda Riley

Waarom zo negatief?

In de rubriek ‘Iedereen leest’ over deel 7 van de Zeven Zussen-serie van Lucinda Riley schrijft Toef Jaeger dat deze schrijfster „overdadig” bijvoeglijke naamwoorden gebruikt (De Zeven Zussen gaan door, 29/5). Dat heeft al eerder in NRC gestaan. Een te verschijnen deel 8 („pardon?”) zou teleurstellend zijn, want er zijn al 4.496 bladzijden geschreven; de schrijfster heeft ruimte genoeg gehad voor een einde. Mag deze negatieve toon nu stoppen? Het is geen hoogstaande literatuur, maar inmiddels zijn van deze serie drie miljoen boeken in België en Nederland verkocht. Deze schrijfster krijgt iets voor elkaar: ‘iedereen leest’. Inderdaad.

IJsselstein

Rupsje Nooitgenoeg

Hulde voor vertaler

Duizenden keren zal ik het voorgelezen hebben, mijn kinderen kregen er nooit genoeg van. Waar het boek in het Engels The Very Hungry Caterpillar heet, is de Nederlandse titel Rupsje Nooitgenoeg nog veel sprekender. Als beschrijving voor een type mens past het moeiteloos in het rijtje waar ook wethouder Hekking van Juinen en Bokito in staan. Naast respect voor wijlen Eric Carle, ook hulde voor de bedenker van die Nederlandse titel!

Leiden

Klimaatzaak Shell

Ga niet in beroep

Het klinkt vanzelfsprekend: natuurlijk gaat Shell in hoger beroep. Maar is dat wel zo vanzelfsprekend? Namens grote delen van de samenleving heeft de rechter geoordeeld dat Shell het roer moet omgooien. Het is een mensenrecht dat wij, als burgers, niet langer geplaagd worden door vervuilende en milieu-ontwrichtende activiteiten van een olie- en gasgigant. Door in hoger beroep te gaan trekt Shell een lange neus naar de samenleving, nog sterker: mensenrechten, daar zijn ze niet van. Het is stuitend om te merken dat ze bij Shell nog steeds niet in de gaten hebben dat een ander pad ingeslagen moet worden, en dat dat kan. In plaats van te overleggen met milieu- en vele andere maatschappelijke organisaties over hoe de uitspraak in praktijk gebracht kan worden, keert Shell zich van de samenleving af, alweer. Laat Shell zich beraden, ga niet in hoger beroep, en doe wat gedaan moet worden: duurzame energie produceren.

Amsterdam

Correcties / aanvullingen

Vaccinaties

In Rutte: per 5 juni komt feitelijk een einde aan de lockdown (29/5, p. 6) staat dat 9 miljoen Nederlanders inmiddels zijn ingeënt, en dat de helft van de Nederlanders boven de 18 jaar inmiddels een prik heeft gehad. Hier had moeten staan: alle ingezetenen in Nederland.