Optimisme over nucleaire deal met Iran, maar zorgen over toegang IAEA

Iran en VS Iran onthoudt het atoomagentschap IAEA belangrijke nucleaire data. Toch blijven zowel Iran als de VS optimistisch over een nieuw nucleair akkoord.

De ingang van het Internationaal Atoomenergieagentschap (IAEA) in Wenen.
De ingang van het Internationaal Atoomenergieagentschap (IAEA) in Wenen. Foto Alex Halada/AFP

Het Internationaal Atoomenergieagentschap (IAEA) heeft maandag gewaarschuwd dat de Iraanse autoriteiten al sinds eind februari niet langer de gegevens verstrekken waarmee het Irans nucleaire activiteiten kan volgen. Daardoor kan het IAEA niet langer exact zeggen over hoeveel verrijkt uranium Iran beschikt en moet het zich beperken tot schattingen.

Dit blijkt uit een vertrouwelijk IAEA-rapport, waarin het persbureau AP inzage kreeg. Vorige week eiste IAEA-directeur Rafael Grossi al uitleg van Iran waarom er sporen van uranium waren aangetroffen op twee plaatsen die niet waren aangemeld als plaatsen voor nucleaire activiteiten. „We weten dat daar iets is gebeurd. Daar kunnen we niet omheen. We hebben dit gevonden”, aldus Grossi. „Er was daar materiaal. Wanneer was dat? Wat is er met die apparatuur gebeurd? Waar is het materiaal? Ze geven er geen antwoord op.”

Hindernissen

De hindernissen die Iran opwerpt voor het IAEA kunnen een hervatting van het internationale nucleaire akkoord van 2015 bemoeilijken. Daarbij beloofde Iran zijn nucleaire activiteiten te beperken in ruil voor opheffing van economische sancties. Over zo’n hervatting voeren in Wenen, waar het IAEA is gevestigd, de VS en Iran sinds begin april indirecte onderhandelingen.

Lees ook Relatie VS-Iran: afwisselend schieten en praten

De VS trokken zich in 2018 onder de vorige president Donald Trump eenzijdig terug uit het akkoord en legden Iran een groot aantal nieuwe sancties op. Op zijn beurt begon Iran meer uranium te verrijken, met een hogere verrijkingsgraad dan volgens het verdrag was toegestaan. De huidige president, Joe Biden, heeft echter steeds gezegd het akkoord weer in ere te willen herstellen.

Ondanks de moeilijkheden die het IAEA ondervindt bij het monitoren van Irans nucleaire activiteiten lijkt Iran wel degelijk aan te sturen op een hervatting van het akkoord. De Iraanse onderhandelaar, onderminister van Buitenlandse Zaken Abbas Araghchi, verklaarde vorige week voor de Iraanse staatstelevisie dat „goede vooruitgang” is geboekt en dat de komende onderhandelingsronde ook de laatste kon worden. De Amerikaanse onderhandelaar Rob Malley toonde zich ook optimistisch maar zei dat er nog „veel werk” gedaan moet worden voordat een nieuwe deal kan worden gesloten.

Explosie

Volgens een schatting van het IAEA is Irans voorraad verrijkt uranium sinds eind februari gestegen met 273 kilo tot 3.271 kilo. De stijging lijkt minder dan in het voorgaande kwartaal, toen – nog op grond van exacte gegevens – een toename van 525 kilo werd gemeld.

Lees ook Wat gebeurde er precies in het Iraanse nucleaire complex Natanz?

De geringere toename kan samenhangen met een verwoestende explosie die op 11 april de verrijkingsfaciliteiten in Natanz trof. Daarbij raakten veel centrifuges onklaar. Naar algemeen wordt aangenomen was de explosie het werk van de Israëlische inlichtingendienst Mossad. Israël is fel tegen een hervatting van het nucleaire akkoord met Iran.

Aanvankelijk bestond aan Amerikaanse zijde bij sommigen de vrees dat de Iraanse presidentsverkiezingen van 18 juni roet in het eten zouden kunnen gooien bij de Weense onderhandelingen, vooral als die gewonnen zouden worden door een conservatief. De macht van de Iraanse president is echter beperkt. Het laatste woord in een zaak van vitaal belang als deze is aan de opperste geestelijke leider, ayatollah Ali Khamenei. Die gaf eerder groen licht voor heropening van de onderhandelingen. Veelzeggend was ook dat Khamenei vorige week donderdag in een toespraak de presidentskandidaten maande zich vooral op economische kwesties te richten en niet op de buitenlandse politiek.