‘Ik bin nijsgjirrich nei wat we dwaan gean’

Het examen NRC bespreekt deze weken de eindexamens na. Tweede Kamerlid en trotse Fries Habtamu de Hoop (PvdA) over het havo-examen Fries. „Als je dit haalt, kun je echt goed Fries spreken, schrijven en lezen.”

‘Als je de Friese taal niet van huis uit hebt meegekregen, was dit een pittig examen. Het is bijna op hetzelfde niveau als het examen Nederlands – het gaat om begrijpend lezen. Dat kan in het Nederlands al lastig zijn. Terwijl je zou willen dat ook mensen die niet Fries opgevoed zijn de taal als examenvak nemen.

„Ik had zelf een bètaprofiel op school, zonder ruimte voor een extra taal. Daarom deed ik geen eindexamen in Fries, maar als dat had gekund, had ik het zeker gedaan. Ik vond het toen al leuk om met de Friese taal bezig te zijn, en nog steeds.

„Op mijn basisschool in Wommels, het dorp waar ik opgroeide, was alles in het Fries. Maar voor de middelbare school ging ik naar Sneek – dat was de grote stad, daar spraken we Nederlands met elkaar. Ook met klasgenoten die, net als ik, van huis uit Fries spraken. Het was de norm. Verder een superschool, hoor, maar dat vond ik jammer. Alleen de eerste twee jaar kregen we Friese les.

„Ik probeer zoveel mogelijk Fries te gebruiken. De taal die je het meest gebruikt, daar kun je ook het meeste gevoel in leggen. Als ik boos of enthousiast word, is mijn eerste reactie altijd in het Fries. Dat blijft erin zitten.

„Ook als Kamerlid vind ik het belangrijk de taal te gebruiken. Ik wil het Friese belang vertegenwoordigen, daar hoort de taal bij. Fries is de tweede rijkstaal van Nederland. Dat zit op een ander niveau dan een dialect uit provincies – hoewel ook die veel culturele waarde hebben.

„Het zou tof zijn als scholieren uit andere provincies óók zouden opteren voor een examen Fries, maar de eerste stap is meer aandacht besteden, en dus ook meer investeren, aan het Friese onderwijs in Friesland. Zodat Friese jongeren er vaker examen in gaan doen. Het zou leuk zijn als het normaler wordt dat je Fries spreekt op school.

„Ik doe soms mee aan het Friese dictee. De laatste keer maakte ik ontzettend veel fouten, sindsdien ben ik er scherper op. Toch denk ik niet dat ik dit examen zonder voorbereiding had gehaald. Ik had het in ieder geval pittig gehad. In de eerste vijf vragen had ik al twee fouten, en dat was pas het begin.

„Het lastige aan Fries is dat je de werkwoorden omdraait. In het Nederlands zeg je ‘ik ben nieuwsgierig naar wat we gaan doen’. In het Fries wordt dat: ‘ik bin nijsgjirrich nei wat we dwaan gean’ (ik ben nieuwsgierig naar wat we doen gaan). In mijn middelbare schooltijd ben ik dat een beetje verleerd, mijn Fries is een beetje ‘vernederlandst’.

„Als je dit examen haalt, denk ik dat je echt goed Fries kunt spreken, schrijven en lezen. Het examen is op hoog niveau. Mooi dat Fries nog zo goed onderwezen wordt. Zonde als dat over een jaar of twintig niet meer zo is. Ik ga er hard mijn best voor doen om te zorgen dat er niet gesneden wordt in het Fries.

„Eén examentekst gaat over de film Redbad. Dat was een Friese koning, die streed tegen de Franken. Het is een recente film uit 2018. Leuk dat het examen op die manier wat spannender en hipper gemaakt wordt. Wat actie erin, met de geschiedenis van een Friese volksheld.”