Reportage

Hoe de tweede coronagolf het Indiase platteland overspoelde

Covid-19 in India Het coronavirus heeft zich van de grote steden naar het Indiase platteland verplaatst, waar het normale leven was doorgegaan. „Ineens werd de een na de ander ziek.”

Coronapatiënt Santra Devi (rechts) en haar familie in het zwaar getroffen Rajasthan.
Coronapatiënt Santra Devi (rechts) en haar familie in het zwaar getroffen Rajasthan. Foto Rebecca Conway

Het begon met een begrafenis, ergens midden april. „Een oude man”, zegt de grijzende Maulana Hassan Mahmood Qazmi. Een jaar of honderd. „Dat was een natuurlijke dood.” Daarna kreeg een familielid van de overledene plots last van kortademigheid. De vrouw van zeventig bereikte het ziekenhuis niet meer, ze stierf onderweg. Zij had eerder al last van ademhalingsproblemen, vertelt Qazmi.

Niemand die er iets achter zocht.

Maar toen kwam Yusuf. Ook hij begon te klagen over druk op zijn borst. De 65-jarige haalde het ziekenhuis nog wel, maar overleed niet lang daarna. In Khirwa, een dorp met 4.500 zielen in het hart van de Indiase deelstaat Rajasthan waar de bougainville welig bloeit, dreunde dat nieuws in ieder huis na. Want ook Yusufs testresultaten waren binnen: hij had corona.

Directeur Qazmi van de koranschool in gesprek met vrijwilligers. Foto Rebecca Conway

Ineens ging het snel. „Om de dag was er wel een sterfgeval”, zegt Qazmi in de ruime hal van de koranschool waarvan hij de imam en directeur is. Een vrijwilliger komt aan met een A4’tje, een lijst van de sterfgevallen in Khirwa. In een maand tijd zijn het er 29, bij tien van hen was corona vastgesteld. De anderen waren oud, hadden diabetes, kregen een hartaanval, wuift Qazmi. „Zij stierven door paniek.”

Lees ook: Overal in Delhi staan rijen: voor het ziekenhuis, voor zuurstof en voor de brandstapels

Terwijl de wereld de afgelopen maand dagelijks horrorbeelden uit India’s grootste steden zag komen, speelde zich op het platteland een crisis af waarvan de contouren nu langzaam zichtbaar beginnen te worden. Dat is te zien op de begraafplaats in Khirwa, waar platte stenen de verse graven markeren, de data zijn er met zwarte stift op geschreven: 6 mei, 10 mei. En het is te zien langs de heilige Gangesrivier, waar in amper twee weken honderden lichamen aanspoelden.

De begraafplaats in Khirwa. Foto Rebecca Conway

Fragiel zorgsysteem

Waar de eerste coronagolf in India zich vorig jaar vooral concentreerde in dichtbevolkte steden – geholpen door een strenge lockdown en reisbeperkingen – ontkwam ook het platteland ditmaal niet aan het virus. „Eén op de twee coronagevallen in Rajasthan komt nu uit onze dorpen”, zei Ashok Gehlot, de lokale leider, onlangs op een dag dat de staat 11.600 nieuwe besmettingen telde. Het was geen constatering, maar een alarmsignaal.

Want op het Indiase platteland, waar zo’n twee derde van de bevolking woont, is het zorgsysteem fragiel. Het ontbreekt er aan gespecialiseerde artsen, verpleegkundigen, apparatuur, medicijnen. Met name in de door de staat gefinancierde ziekenhuizen en klinieken, waar velen op zijn aangewezen. De dagelijkse toestroom is hier zo groot, dat een enkele arts al snel honderden patiënten per dag ziet. En dat was nog voor de pandemie.

De gevolgen zijn overal zichtbaar. Zoals in de deelstaat Bihar, waar lokale journalisten vastlegden hoe in een van de belangrijkste Covid-ziekenhuizen de schimmel op de muur staat en straathonden in de gangen slapen. Of Uttar Pradesh, een van de armste deelstaten, waar bewoners zich wenden tot quacks, zelfverklaarde genezers, omdat ze private ziekenhuizen niet kunnen betalen en die van de staat vol liggen.

In Sikar, het district waaronder Khirwa valt, was tot voor kort slechts één publiek Covid-ziekenhuis te vinden. 260 bedden, waarvan veertig intensive care, voor zo’n twee miljoen mensen. In de week voordat Gehlot alarm sloeg, half mei, lagen die allemaal al vol. Voor de deur rijen auto’s met nieuwe patiënten, wachtend en hopend op een plek.

Zodra de lockdown wordt opgeheven en mensen de straat opgaan, zullen de cijfers weer toenemen

Rajeev Dhaka arts

Maar niemand uit Khirwa. Althans, bijna niemand. Niemand wilde daar meer heen, zegt Maulana Qazmi vanachter twee chirurgische maskers die zijn grijze baard pletten. Dat kwam door de verhalen over wachtrijen, door Yusuf die er was overleden en daarna ook anderen. Volgens Qazmi had dat nog een effect: „Mensen gingen hun symptomen verhullen. Ze wilden niet worden getest, omdat ze bang waren dat ze naar dat ziekenhuis moesten.”

Zo kent Chhaya Pachauli, een zorgactiviste uit het zuiden van Rajasthan, verhalen genoeg. „Het probleem is hier niet zozeer dat mensen zich niet kunnen laten testen, het probleem is dat mensen zich niet wíllen laten testen.” Vooral in de dorpen waar de inwoners vaak arm en ongeletterd zijn. „Vanwege het sociale stigma”, aldus Pachauli. Maar ook uit angst. „Iedereen heeft op het nieuws de beelden uit Delhi gezien.”

Lees ook: Delhi is een gebroken stad in rouw

Ze bedoelt: de lichamen van overleden coronapatiënten die met tientallen tegelijk werden verbrand in crematoria die overuren draaiden, vaak met amper familie in de buurt. Laatst, vertelt Pachauli, werd in een huis achter hun kantoor een man ziek. Eenmaal in het ziekenhuis bleek hij corona te hebben, waarna hij overleed. „Toen zorgmedewerkers zijn huis bezochten om zijn familieleden te testen, kwam zijn vrouw met stenen in haar hand naar buiten. Ze weigerde hen binnen te laten.”

De werkelijke tol van het coronavirus in India, officieel 338.000 sterfgevallen, zal volgens experts mede hierom misschien wel nooit helemaal duidelijk worden. Doden werden al nauwelijks geregistreerd. Zeker niet op het platteland, waar velen thuis sterven.

Lokale klinieken

„Als ik hoor dat in een dorp zeven mensen aan corona zijn overleden, ga ik ervan uit dat het er veertien zijn”, zegt de 36-jarige arts Rajeev Dhaka. „Dan zeggen ze ‘ja, maar dat was omdat die en die oud was’, het was ‘een natuurlijke dood’. Maar daarvoor zijn het er te veel in te korte tijd.”

In jeans en op teenslippers leidt Dhaka rond in zijn domein: een gebouw met zachtroze muren dat hij tien dagen eerder tot coronabehandelcentrum liet ombouwen.

Een patient in het publiek Covid-ziekenhuis van Jajod. Foto Rebecca Conway

Gelegen op een heuvel in Jajod, een dorp op zo’n 45 minuten rijden van Khirwa, was dit tot voor kort een ‘gewone’ staatskliniek met wat bedden en een enkele zuurstofcilinder. Nu liggen in twee zalen coronapatiënten opgekruld of half rechtop op simpele matrasjes, neus en mond bedekt door een kapje waardoor zuurstof stroomt. Aan de muur een groot plasmascherm, afgesteld op een zender die religieus gezang afspeelt.

Familieleden

Door in ieder district lokale klinieken tot Covidcentra om te vormen, wil de regering de druk op ziekenhuizen verlichten. Ze hebben hier dertig bedden, vertelt Dhaka. „Toen we op 12 mei opengingen, lagen die meteen vol.” Deze zaterdagmiddag zijn er negentien gevuld. Naast de bedden zitten familieleden, scrollend op hun telefoons of aaiend over de rug van de zieke voor wie ze de aangewezen verzorgende zijn.

Sinds een paar dagen is de situatie iets beter, zegt Dhaka. Ook elders in de staat, en het land, lijken ziekenhuizen minder overweldigd en nemen de besmettingscijfers gestaag af. Maar daarmee is ook alles gezegd, aldus Dhaka. „Het ergste is nog niet voorbij. Hier in Rajasthan geldt een lockdown. Zodra die wordt opgeheven en mensen de straat op gaan, zullen de cijfers weer toenemen. Het virus is niet weg.”

De Islamitische kostschool. Foto Rebecca Conway

In Khirwa nam Maulana Qazmi het heft in eigen handen. Over de binnenplaats van zijn islamitische kostschool met hoge plafonds en witte gewelven galmen nu niet de stemmen van de vierhonderd leerlingen die hier normaal les krijgen. In plaats daarvan liggen, verspreid over hun slaapzalen, veertien mannen en één vrouw – uit hun zicht gehouden door dekens die over een waslijn zijn gehangen. Het enige geluid is het gezoem van een zuurstofconcentrator.

„We wilden de keten van besmetting doorbreken”, legt Qazmi uit. Met een eigen quarantainecentrum, zodat de dorpelingen niet meer zo bang zouden zijn zich te laten testen. „Hier zijn ze dicht bij hun familie.” Met donaties uit de gemeenschap werden medicijnen, saturatiemeters en de zuurstofconcentrator gekocht. Een arts komt twee keer per dag langs om een kijkje bij de patiënten te nemen. Qazmi: „Hij is ook van hier.”

De situatie is nu onder controle, stelt de imam. Naast de patiënten in de koranschool zitten zo’n veertig anderen, vooral vrouwen, thuis in isolatie. Over de enige patiënt die in het echte Covid-ziekenhuis moest worden opgenomen, een man van 85, komt die middag een triest telefoontje binnen. Ook zijn naam wordt op het A4’tje gekrabbeld, terwijl vrijwilligers zich naar de begraafplaats begeven. Daar ligt een schop al klaar.