Formatieblog

Hamer heeft meer tijd nodig, maar ziet ‘niet veel inhoudelijke verschillen’

In dit blog houdt NRC het verloop van de kabinetsformatie en de ontwikkelingen daaromheen bij. Luister hier de podcast Haagse Zaken en schrijf je hier in voor nieuwsbrief De Haagse Stemming.

PvdA en GroenLinks laten zich nog niet uit elkaar drijven

Sinds de verkiezingen trekken PvdA en GroenLinks meer samen op. De twee partijen willen alleen gezamenlijk meedoen aan de formatie van een nieuw kabinet. Ondertussen hebben ze wel het gevoel dat ze uit elkaar worden gespeeld: de druk wordt zo opgevoerd dat de linkse partijen elkaar haast wel moeten loslaten, en er eentje overblijft. Maar, zeggen ze daar, dat gaat niet lukken.

Lees verder over hoe de PvdA en GroenLinks zich nog niet uit elkaar laten drijven

Hamer heeft meer tijd nodig, maar ziet ‘niet veel inhoudelijke verschillen’

Informateur Mariëtte Hamer gaat het niet redden om op zondag 6 juni een advies over de voortgang van de formatie te presenteren. Dat heeft ze vrijdag gezegd tijdens een persmoment. Hamer heeft extra tijd nodig dan ze aanvankelijk aan de Tweede Kamer had toegezegd. Ze weigerde een nieuwe datum te noemen. „Het zijn uiteindelijk de partijen die de snelheid bepalen, maar in de inhoud zie ik eigenlijk niet zo veel verschillen. Er zijn andere belemmeringen: hoe partijen over elkaar denken bijvoorbeeld.”

De informateur zei „niet zo somber” te zijn over hoe de partijen bijvoorbeeld het herstelbeleid na de coronacrisis willen vormgeven. Hamer zei het „veel te vroeg” te vinden om te spreken over „een impasse”. De komende week zullen er ook andere partijen dan de VVD, D66, CDA, PvdA, GroenLinks en de ChristenUnie met haar in gesprek gaan. „Tegen iedereen zou ik willen zeggen: Nederland verdient snel een nieuw kabinet.”

Dat de formatie stroperig verloopt, werd deze week al duidelijk. Vandaag onderstreepte VVD-leider Mark Rutte nog maar eens dat hij – net als CDA-voorman Wopke Hoekstra – liever niet met GroenLinks én de PvdA regeert. De standpunten van de twee linkse partijen liggen te ver vandaan bij die van de VVD en het CDA, aldus beide partijleiders. GroenLinks en de PvdA zelf vinden die afwijzing een zwaktebod en opteren juist voor een inhoudelijke verkenning naar de overeenkomsten. Ook D66 is daar voor.

Het CDA en de VVD pleitten voor bijvoorbeeld de ChristenUnie als vierde potentiële coalitiepartner, samen met D66. Maar ook die combinatie heeft niet ieders voorkeur. ChristenUnie-voorman Gert-Jan Segers botste al voor de verkiezingen met D66-leider Sigrid Kaag over medisch-ethische thema’s. Daarnaast heeft Segers gezegd niet onder Rutte in een nieuw kabinet te stappen, al kwam hij daar later voorzichtig op terug. Gister bleef hij cryptisch over kabinetsdeelname: de ChristenUnie gooit de deur daarvoor niet bij voorbaat dicht, maar staat ook niet vooraan in de rij om aan te schuiven aan de formatietafel.

Een andere optie die Hoekstra vrijdag noemde, is Volt. De pan-Europese partij zit met drie zetels in de Tweede Kamer en daarmee zou een coalitie met de VVD, CDA en D66 op een meerderheid van 76 zetels kunnen leunen. Al snel na Hoekstra’s suggestie wees Volt-leider Laurens Dassen kabinetsdeelname echter van de hand. „Wij hebben duidelijk aangegeven dat het nu niet aan ons is om te gaan regeren”, aldus Dassen tegen persbureau ANP. „Er is een aantal grote middenpartijen dat wel kan en wil, en ook de verantwoordelijkheid heeft om een kabinet te vormen”, vindt hij.

Beeld van een eerdere persconferentie van Mariëtte Hamer. Foto Sem van de Wal/ANP

Rutte: Hoekstra en ik denken hetzelfde over linkse partijen

Niet alleen Wopke Hoekstra (CDA) ziet een coalitie met PvdA en GroenLinks niet zitten, ook VVD-voorman Mark Rutte benadrukt dat hij het niet voor de hand vindt liggen. Dat zei Rutte vrijdag na afloop van zijn gesprek met informateur Mariëtte Hamer en Sigrid Kaag van D66. Hij reageerde daarmee op de kritiek die Jesse Klaver (GroenLinks) en Lilianne Ploumen (PvdA) donderdag uitten op Hoekstra.

Klaver beschuldigde Hoekstra ervan bij voorbaat weg te lopen van linkse partijen. Ploumen vond dat Hoekstra moest ophouden met ‘nee’ te zeggen. Rutte: „Ze verwijzen naar Wopke, maar ze weten dat hij en ik hier hetzelfde van vinden. Dat die twee partijen voor ons op behoorlijke afstand staan en dat we die combinatie echt niet voor de hand vinden liggen.”

Rutte noemde het gesprek met Hamer „nuttig”, maar ging verder niet in op de inhoud ervan. Hij hoopt binnenkort duidelijkheid te hebben over welke partijen gaan proberen om tot een inhoudelijk akkoord over te gaan. Dat kan wat hem betreft een „zo dun mogelijk regeerakkoord” zijn.

Ondanks de afwijzing van CDA en VVD voor de linkse partijen waar Kaag graag mee wil samenwerken, ziet Kaag nog geen impasse. Ze staat er „nogal nuchter” onder, zei ze. „Dit is een fase die wel vaker voorkomt bij onderhandelingen.”

Met medewerking van Lamyae Aharouay.

Sigrid Kaag (D66) en Mark Rutte (VVD) voorafgaand aan hun gesprek met Mariëtte Hamer. Foto Bart Maat/ANP

Informateur Hamer ontvangt Rutte en Kaag, waarschijnlijk meer tijd nodig

Informateur Mariëtte Hamer ontvangt vrijdag rond 11.45 uur Mark Rutte (VVD) en Sigrid Kaag (D66) om te spreken over de formatie. Hamer heeft van de Tweede Kamer tot 6 juni gekregen om te onderzoeken welke partijen willen onderhandelen over de „contouren van het te voeren beleid”. Eerder deze week werd duidelijk dat de kans groot is dat Hamer om uitstel gaat vragen, omdat de formatie in een impasse is beland.

VVD en D66 willen met het CDA reageren, maar het is onduidelijk hoe de rest van de coalitie er uit kan zien. D66 wil de PvdA en GroenLinks erbij, die alleen samen in een coalitie gaan zitten. Dat ziet CDA-voorman Wopke Hoekstra niet zitten, omdat hij te veel verschillen tussen zijn eigen partij ziet en de twee linkse partijen. Ook binnen de VVD is er weerstand tegen een coalitie met links. Een groep VVD’ers is donderdag een petitie gestart tegen regeren met GroenLinks.

Lees ook: Dit zijn de vier opties voor een nieuwe coalitie

Informateur Mariëtte Hamer praat vandaag met Mark Rutte (VVD) en Sigrid Kaag (D66) Foto Jeroen Jumelet/ANP

Kaag roept links en rechts op samen te werken

D66-leider Sigrid Kaag heeft de andere politieke partijen opgeroepen over hun geschillen heen te stappen en te kijken naar wat hen verbindt. Eerder deze week zei CDA-leider Wopke Hoekstra liever niet met de PvdA en GroenLinks in één kabinet te regeren, iets wat hem op kritiek van Lilianne Ploumen (PvdA) en Jesse Klaver (GroenLinks) kwam te staan.

Na afloop van haar gesprek met informateur Mariëtte Hamer zei Kaag dat het CDA en de VVD enerzijds en GroenLinks en de PvdA anderzijds elkaar moeten proberen te vinden. Ze wees erop dat de partijen op lokaal niveua al samenwerken. „In steden als Den Haag en Eindhoven wordt er al samengewerkt”, zei ze. „Ik doe een oproep aan iedereen om nog eens na te denken. In de geschiedenis hebben veel partijen samengewerkt, binnen en buiten kabinetten. In de steden en in de provincies”.

Eerder zei PvdA-leider Ploumen dat CDA-leider Hoekstra moest stoppen met gelijk nee zeggen. Ook Kaag benadrukte donderdag dat het meer over de inhoud moet gaan. „Inhoud is leidend. We moeten via de inhoud de weg naar samenwerking vinden, er zijn nu veel kansen die we nu wel moeten pakken”, zei ze. Vrijdagmorgen heeft Kaag weer een gesprek met informateur Hamer, waarbij ook VVD-leider Mark Rutte aanwezig is.

D66-leider Kaag in Den Haag. Foto ANP / Bart Maat

GroenLinks-leider Klaver noemt linkse afwijzing van Hoekstra ‘niet verstandig’

Ook GroenLinks-voorman Jesse Klaver uit kritiek op CDA-leider Wopke Hoekstra, omdat hij volgens Klaver weinig constructief opereert in de gesprekken over een nieuw te vormen kabinet door te stellen dat hij liever niet met GroenLinks en de PvdA regeert. In navolging van PvdA-leider Lilianne Ploumen zegt Klaver over Hoekstra dat „bij voorbaat weglopen en zeggen dat je partijen te links vindt” niet past „in een crisistijd waar we nu inzitten”.

Volgens de GroenLinks-leider is het CDA „het meest helder” in het aangeven met welke partijen ze niet willen regeren en dat vindt hij „niet verstandig”. „Partijen geven vooral aan wat ze niet willen, maar het is belangrijk dat ze zeggen wat ze wel willen”, aldus Klaver. „Niemand in Nederland snapt dat we nu rollebollend over het Binnenhof gaan.”

Lees ook dit artikel: Dit zijn de vier opties voor een nieuwe coalitie

Jesse Klaver (Groenlinks) en Corinne Ellemeet (GroenLinks) verlaten de fractiekamer van D66 na een eerder gesprek met de PvdA en D66. Foto Bart Maat / ANP

Hamer heeft Segers niet gevraagd of hij aanschuift aan formatietafel

De formatie verloopt „traag”, zei ChristenUnie-leider Gert-Jan Segers na zijn gesprek met informateur Mariëtte Hamer. „En dat ligt aan ons allemaal.” Desondanks maakte hij weinig aanstalten om mee te praten over een nieuw te vormen kabinet. Hamer heeft hem zelfs niet gevraagd of hij aan wil schuiven in de onderhandelingen, zo zei hij donderdag tegen de pers op het Binnenhof.

„Het is me niet gevraagd en ik ben het ook niet van plan. Wij zijn de tiende partij. De verantwoordelijkheid ligt echt bij de grootste partijen”, aldus Segers. Hij herhaalde daarmee steeds gebruikte frases: de ChristenUnie is „bereid het land te helpen”, maar ziet „geen mogelijkheden als eerste aan te schuiven” bij de formatie over een nieuw kabinet. Samengevat: Segers staat niet te springen om mee te onderhandelen - al gooit hij de deur niet helemaal dicht.

VVD en CDA beschouwen de ChristenUnie als een potentiële coalitiepartner, omdat die partijen liever niet met GroenLinks en PvdA samenwerken. D66 vormt het liefst een vijfpartijencoalitie met VVD, CDA, GroenLinks én de PvdA. Het is de bedoeling dat Hamer zondag haar bevindingen presenteert over de eerste formatiegesprekken en haar advies voor het vervolg daarvan.

Met medewerking van Philip de Witt Wijnen.

Ploumen fel over Hoekstra: hou op met nee zeggen

PvdA-leider Lilianne Ploumen toonde zich donderdag na haar gesprek met informateur Mariëtte Hamer uiterst kritisch over CDA-leider Wopke Hoekstra. Nadat Hoekstra eerder deze week had gezegd liever niet met GroenLinks én de PvdA te willen regeren, reageerde Ploumen donderdag geagiteerd: „Het ging bij anderen vooral over wat ze niet wilden, over allerlei schijnbewegingen. Wopke Hoekstra, hou op met ‘nee’ zeggen. Daar zitten de mensen thuis niet op te wachten.”

„Kennelijk vindt hij de verschillen tussen de PvdA en het CDA groter dan die tussen zijn partij en Forum in Brabant”, vervolgde ze over Hoekstra. Ploumen zei over „het oplossen van de problemen in Nederland” te willen praten en niet over de inhoudelijke onenigheden tussen de partijen. „Hoekstra zegt wel steeds ‘vooruit met de geit’, maar ik laat het aan jullie verbeelding over of de geit ook echt onderweg is.”

De PvdA-leider bleef donderdag herhalen dat ze niet zonder GroenLinks in een kabinet stapt. Ploumen zei te spreken namens de PvdA „en een beetje namens GroenLinks”. Ze sprak een uur met informateur Hamer, onder meer over oplossingen voor problemen zoals het woningtekort en het economisch herstel na de coronacrisis. Na Ploumen was het de beurt aan Gert-Jan Segers (ChristenUnie). Donderdagmiddag volgen GroenLinks-voorman Jesse Klaver en D66-leider Sigrid Kaag.

Met medewerking van Philip de Witt Wijnen.

Lees ook dit profiel van Lilianne Ploumen: Lilianne Ploumen: ‘Doorleefde’ sociaal-democraat is risico voor PvdA én de concurrent

PvdA-fractieleider Ploumen arriveert op het Binnenhof. Foto Remko de Waal / ANP

Hamer ontvangt Ploumen, Segers, Klaver en Kaag apart van elkaar

Informateur Mariëtte Hamer ontvangt donderdag vier partijleiders in het Kamergebouw om te praten over een nieuw te vormen kabinet. Lilianne Ploumen (PvdA), Gert-Jan Segers (ChristenUnie), Jesse Klaver (GroenLinks) en Sigrid Kaag (D66) zullen alle vier afzonderlijk van elkaar spreken met Hamer. Als laatste is Kaag aan de beurt. Het is de vraag of daarna meer duidelijkheid ontstaat over de samenwerkingswensen van de partijen; de informateur heeft de partijleiders verzocht zo min mogelijk naar buiten te brengen over de gesprekken.

Deze week werd in elk geval duidelijk dat CDA-leider Wopke Hoekstra het niet ziet zitten om met GroenLinks én PvdA in een nieuw kabinet te komen. Hoekstra stelde dat de standpunten van beide partijen ver af liggen van die van het CDA. VVD-voorman Mark Rutte sloot zich aan bij Hoekstra, terwijl D66-leider Kaag juist opteert voor een coalitie met de twee linkse partijen.

De verhoudingen compliceren de voortgangsgesprekken, zo gaven Klaver (GroenLinks) en Ploumen (PvdA) deze week toe. Eens te meer omdat beide partijen al voor de verkiezingen aan hun achterban hebben beloofd niet zonder elkaar te gaan regeren. CDA en VVD hintten eerder op een verlenging van de samenwerking met de ChristenUnie, maar ook die combinatie is niet gevrijwaard van moeilijkheden. Fractieleider Segers zei eerder niet meer in een kabinet te stappen onder leiding van Rutte, al kwam hij daar later voorzichtig op terug.

Lees ook dit artikel: Dit zijn de vier opties voor een nieuwe coalitie

Lilianne Ploumen en Jesse Klaver onderweg naar de informateur woensdag. Foto Laurens van Putten / Hollandse Hoogte

Hamer vraagt partijleiders niet te spreken over formatiegesprekken

Lilianne Ploumen (PvdA) en Jesse Klaver (GroenLinks) zijn woensdagmiddag op gesprek geweest bij informateur Mariëtte Hamer. Ook VVD-leider en demissionair premier Mark Rutte schoof weer aan.

Klaver zei bij het verlaten van de bijeenkomst dat de formatie „complex” is. De GroenLinks-voorman liet verder weten dat Hamer heeft gezegd dat de gesprekken dusdanig ingewikkeld zijn dat ze liever niet heeft dat er door de aanwezigen mededelingen over gedaan worden. Ploumen beaamde dat het proces „ingewikkeld” is. „Er zijn grote inhoudelijke verschillen.”

Ook Rutte liet zich bij het verlaten van het Binnenhof niet in de kaarten kijken en wilde niet meer zeggen dan dat het „complex” is. Dat alledrie de fractieleiders het eens zijn over de complexiteit van de formatie zou erop kunnen duiden dat de gesprekken moeizaam verlopen.

Het gesprek met Ploumen, Klaver en Rutte was het laatste geplande gesprek van vandaag. Het is vooralsnog onduidelijk hoe de rest van de middag er voor de informateur uitziet. Het zou kunnen dat er later op de middag nog meer mensen worden uitgenodigd.

Lilianne Ploumen (PvdA) op weg naar het gesprek met informateur Mariëtte Hamer. Foto Phil Nijhuis/ANP

Segers ziet nog geen rol voor de ChristenUnie in formatie

Mark Rutte (VVD), Wopke Hoekstra (CDA) en Gert-Jan Segers (ChristenUnie) hebben woensdagochtend hun gezamenlijke gesprek met informateur Mariëtte Hamer gehad. Hoekstra verliet het gesprek vroegtijdig vanwege het Tweede Kamerdebat over het economische steunpakket voor bedrijven die zijn getroffen door de coronacrisis.

Segers liet na afloop van het gesprek weten dat hem nog niet gevraagd is om mee te gaan regeren. Wil heeft hij tegen Hamer gezegd dat hij „op volle kracht” en op korte termijn mee wil praten over het herstelbeleid om uit de crisis te komen. De formatie is volgens Segers „aan de grootste partij”. Hij ziet daarin nog niet direct een plek voor zijn ChristenUnie. „Ik zie niet zomaar een scenario waarin wij opduiken als gesprekspartner”, zei hij.

Rutte had na afloop van het gesprek weinig commentaar. „Het is ingewikkeld, u heeft de uitslag gezien”, was het enige wat de VVD-leider en demissionair premier kwijt wilde. Om 12.00 uur praat Hamer met Rutte, Lilianne Ploumen (PvdA) en Jesse Klaver (GroenLinks). Zondag brengt de informateur verslag uit van de gesprekken die deze week gevoerd zijn.

Fractieleider Gert-Jan Segers arriveert voor een gesprek met informateur Mariëtte Hamer. Foto Bart Maat/ANP

Informateur Hamer praat woensdag verder over coalitie

Ook woensdag heeft informateur Mariëtte Hamer gesprekken met fractievoorzitters gepland staan. Om 9.15 uur is het eerst de beurt aan Mark Rutte (VVD), Wopke Hoekstra (CDA) en Gert-Jan Segers (ChristenUnie). Om 12.00 uur praat Hamer vervolgens met Rutte, Lilianne Ploumen (PvdA) en Jesse Klaver (GroenLinks).

Hamer heeft dinsdag al verschillende gesprekken gevoerd. Ploumen en Klaver hebben tijdens hun gesprek, waar ook Sigrid Kaad van D66 bij aanwezig was, benadrukt alleen samen deel te nemen aan een nieuw kabinet. De kans op een kabinet met die twee partijen en het CDA lijkt klein. Hoekstra zei dat een links kabinet niet voor de hand lag. Hij ziet grote verschillen tussen zijn eigen partij en de PvdA en GroenLinks.

Rutte lijkt het eens te zijn met de CDA-leider. „Ik begrijp heel goed wat Hoekstra bedoelt”, zei hij na afloop van zijn gesprek met Hamer en Hoekstra dinsdagavond. Verder wilde hij niet uitweiden over de formatie.

Ploumen en Klaver willen nog steeds alleen samen in kabinet

De PvdA en GroenLinks willen nog altijd alleen samen deelnemen aan een nieuw kabinet. Dat hebben de twee leiders van de partijen Lilianne Ploumen (PvdA) en Jesse Klaver (GroenLinks) dinsdag benadrukt in een gesprek met informateur Mariëtte Hamer. Bij dat gesprek was ook D66-leider Sigrid Kaag aanwezig.

Volgens beide fractieleiders ging het gesprek met informateur Hamer over „de inhoud”. Daarover wilde zowel Ploumen als Klaver na afloop weinig kwijt. Eerder op de dag zei CDA-leider Wopke Hoekstra nog dat een coalitie met zijn eigen partij en PvdA en GroenLinks in zijn ogen niet voor de hand ligt.

Dinsdagavond is het nog de beurt aan Mark Rutte (VVD) en Hoekstra samen om in gesprek te gaan met Hamer.

Fractieleiders Jesse Klaver (Groenlinks) en Lilianne Ploumen (Pvda) bij aankomst voor een gesprek met informateur Mariette Hamer. Foto Bart Maat/ANP

CDA-leider Wopke Hoekstra vindt links kabinet ‘niet voor de hand’ liggen

Wopke Hoekstra (CDA) vindt een coalitie met VVD, CDA, D66, PvdA en GroenLinks „niet het meest voor de hand liggen”. Dat zei hij dinsdag na een gesprek met D66-leider Sigrid Kaag bij informateur Mariëtte Hamer, meldt persbureau ANP. Volgens Hoekstra zijn de verschillen tussen zijn eigen partij en de PvdA en GroenLinks nog steeds „zeer groot”.

Hoekstra wil zich onder meer sterk maken voor de middenklasse, veiligheid en een betrouwbare overheid, zei hij. Als de andere partijen het CDA op die punten niet genoeg tegemoetkomen, dan zal de partij in de oppositie gaan. Verder wilde hij, net als Kaag, niet ingaan op de inhoud van het gesprek dat hij met Hamer heeft gevoerd. „Het is nu niet het moment om dat uitgebreid te zitten nabespreken”, zei Hoekstra.

Informateur Hamer voert vandaag nog twee andere gesprekken. Om 16.00 uur komen Kaag, Lilianne Ploumen (PvdA) en Jesse Klaver (GroenLinks) gezamenlijk langs. Om 19.30 uur spreekt ze met Hoekstra en Mark Rutte (VVD). Maandag sprak ze met Rutte en Kaag tegelijk. Na afloop van het gesprek lieten de twee politici niks los. Hamer heeft tot 6 juni om haar opdracht af te ronden.

Wopke Hoekstra (CDA) en Sigrid Kaag (D66) na afloop van hun gesprek met informateur Mariëtte Hamer. Foto Bart Maat/ANP

Welkom in een nieuw blog

In dit blog houdt NRC de belangrijke ontwikkelingen rond het formatieproces bij. Informateur Mariëtte Hamer zal deze week met haar „derde oog” op zoek gaan naar een coalitie, zei ze afgelopen vrijdag tijdens een ingelaste persconferentie voor journalisten, omdat er vragen kwamen over haar manier van werken.

Lees hier het oude blog met belangrijke ontwikkelingen rond de formatie terug.