Exit Osaka op Roland Garros legt ‘fundamentele kwesties’ in het toptennis bloot

Tennis De Japanse Naomi Osaka lag op Roland Garros onder vuur vanwege een mediaboycot. Tot ze zich maandag met een openhartige boodschap terugtrok uit het toernooi in Parijs. „Tennis is geen teamsport. Je staat letterlijk alleen in de schijnwerpers.”

Naomi Osaka won zondag op Roland Garros in de eerste ronde nog van de Roemeense Patricia Maria Tig: 6-4 en 7-6.
Naomi Osaka won zondag op Roland Garros in de eerste ronde nog van de Roemeense Patricia Maria Tig: 6-4 en 7-6. Foto Martin Bureau/AFP

Het was maandagavond een opvallend statement op sociale media. De Japanse tennisster Naomi Osaka onthulde dat zij sinds haar eindzege op de US Open in 2018 lijdt aan een depressie. „Iedereen die mij kent weet dat ik introvert ben”, schreef ze aan haar ruim drie miljoen volgers op Twitter en Instagram. „En iedereen die mij op toernooien heeft gezien weet dat ik vaak een koptelefoon draag om met sociale angsten om te gaan.”

De mondiale nummer twee bood haar excuses aan alle sportjournalisten aan die ze tegen het zere been had geschopt, maar: „Ik ben geen geboren spreker en het benauwt me als ik de media te woord moet staan”. Voor haar eigen welzijn – en om haar collega’s niet langer tot last te zijn – trok ze zich terug uit Roland Garros. Daarmee komt een eind aan het veelbesproken geschil tussen de toernooiorganisatie en de 23-jarige superster. Na haar partij in de eerste ronde tegen de Roemeense Patricia Tig, op zondag, sloeg Osaka de gebruikelijke persverplichtingen af. Niet elke speler is volgens haar gediend van de obligate praatjes na afloop van wedstrijden. Misschien werd het tijd voor een systeemverandering.

Osaka kreeg een boete van 15.000 dollar (ruim 12.000 euro) en de organisatie dreigde haar te diskwalificeren als ze haar boycot niet zou staken. Er viel haar ook harde kritiek ten deel. De best betaalde vrouwelijke sporter ter wereld – in een jaar tijd zou ze ruim 55 miljoen dollar (45 miljoen euro) hebben verdiend – zou niet beseffen dat de pers haar groot had gemaakt en dat die praatjes nu eenmaal horen bij het vak. ‘Divagedrag’ was een van de meest gebruikte kwalificaties.

Maar na haar openhartige tweet lijkt er sprake van een omslag. „Ik zou willen dat ik haar nu zou kunnen knuffelen”, zei Serena Willams, wier nederlaag in de US Open-finale van 2018 tegen Osaka de opmars van de Japanse inluidde. De voorzitter van de organiserende Franse tennisfederatie noemde haar terugtrekking maandag in een officiële verklaring „onfortuinlijk” en wenste haar een spoedig herstel toe. Eerder had de organisatie nog een bericht op het Twitter-account van Roland Garros gezet met foto’s van Rafael Nadal, Kei Nishikori, Aryna Sabalenka en Coco Gauff tijdens hun interviews met de pers. Begeleidende tekst: „Zij hebben de opdracht begrepen.”

Opkomst sociale media

„Ik vind het sterk dat Osaka zich zo kwetsbaar opstelt”, zegt Tjerk Bogstra, oud-captain van het Nederlandse Davis Cupteam. „Tennis is geen teamsport. Je staat letterlijk alleen in de schijnwerpers. Dat hoort bij het vak van profsporter, maar je moet daar wel mee kunnen dealen, en niet iedereen kan dat.”

Topsport is meer dan sport bedrijven, zegt Bogtstra. En de druk is de afgelopen decennia steeds groter geworden, met name sinds de opkomst van sociale media. „Vroeger had je alleen schrijvende pers, radio en tv. Daar bouwde je als speler een relatie mee op. Tegenwoordig zijn er zó veel meer mensen met een mening. Die lees, zie en hoor je de hele dag door. Het is er niet leuker op geworden.”

Het bestaan van proftennisser is vrij eenzaam, weet Robin Haase. Je hebt weliswaar een team, maar bent vooral op jezelf aangewezen. „Contact met vrienden en familie heb je weinig. Zeker als je tot de absolute top behoort wil iedereen wat van je. Ik kan me voorstellen dat dat voor Osaka heel eenzaam kan zijn.”

Niet iedereen is hetzelfde, zegt Haase. „Iemand als Roger Federer stelt heel goed zijn grenzen tijdens persconferenties. Met een grapje gaat hij vervelende vragen uit de weg: tot hier en niet verder. Dat moet je leren, en het is ook goed als tennissers daar begeleiding in krijgen. Ik ken genoeg spelers die met een lifecoach of sportpsycholoog werken. Dat wordt niet meer als zwakte gezien.” Zelf heeft Haase respect voor mensen die kunnen toegeven dat ze niet goed in hun vel zitten. „Dat getuigt van kracht. Want laten we eerlijk zijn: velen weten zich geen raad als je ‘niet zo goed’ antwoordt op de vraag hoe het met je gaat. Ik heb het vaker meegemaakt. ”

Tumultueuze finale

Sportpsycholoog Rico Schuijers zegt dat sporters na hun grote doorbraak vaker in een neerwaartse spiraal terechtkomen. Jarenlang werken ze keihard om te winnen, zegt hij, en áls ze groots winnen denken ze dat ze elke wedstrijd moeten winnen. Dat levert druk op. „Zeker omdat de pers is gefocust op prestaties, op winst en verlies, en niet op wat sporters doen om tot die prestaties te komen.”

Wat bij Osaka ook zou kunnen meespelen, zegt hij, is de manier waarop haar doorbraak tot stand kwam. Osaka won bij de US Open van Williams na een tumultueuze finale, waarin haar opponent het aan de stok kreeg met de scheidsrechter. Tijdens de huldiging klonk boegeroep vanuit het publiek en was Osaka in tranen. Daarmee kreeg haar eerste grandslamtitel een nare bijsmaak.

„Aan zo’n ervaring kun je best een trauma overhouden”, zegt Schuijers. „Want winst wordt aan honen gekoppeld, in plaats van aan blijdschap. Een psycholoog kan helpen om dat te doorbreken.”

Volgens Wim Fissette, de coach van Osaka, is het de viervoudig grandslamwinnares niet alleen om zichzelf te doen. Ze zou zich zorgen maken over „enkele fundamentele kwesties”. „Naomi heeft de mogelijkheid haar status te gebruiken om problemen in kaart te brengen en zaken te veranderen”, aldus Fissette tegen het Duitse weekblad Der Spiegel. „In de VS willen sporters meer vrijheid op het gebied van pers. Ze willen niet bestraft worden als ze zich eens een dag niet goed voelen.”