Sommige leraren missen nu de mute-knop tijdens het lesgeven

Terug naar school Kinderen op de basisschool zijn volgens leraren drukker en onrustiger uit de lockdowns gekomen. „De apenrots wordt opnieuw beklommen” – cool doen, uitsloven.

Foto Getty Images

‘De kinderen in mijn klas zijn niet hetzelfde als voor de lockdowns”, zegt Jasper Rietman uit Utrecht, docent groep 7. „Ze maakten van alles mee en zijn gevormd door die ervaringen. Er speelde veel meer dan in een gewoon jaar en dat zorgt nu voor onrust.” Ester Klaver, kleuterklasdocent op een school in Hollandsche Rading: „Na de zomervakantie, aan het begin van elk schooljaar, heb je een ‘stormingsfase’, ook wel de gouden weken genoemd, waarin groepsvorming plaatsvindt en de hiërarchie in de klas wordt bepaald. Dit schooljaar kom ik maar niet uit de ‘storming’.”

Leerkrachten op de basisschool merken dat leerlingen moeite hebben met de regels en routines in de klas. Kinderen vertonen gedragsproblemen sinds ze weer op school zijn: ze zijn onrustig tijdens de les, hebben vaker een grote mond, een veel kortere spanningsboog, praten door de docent heen, kibbelen onderling en hebben meer ruzie. Voor dit artikel sprak NRC met vijftien basisschoolleerkrachten die verspreid door het land werken. Jaydee de Vos uit Ruinerwold geeft les aan groep vijf. Bij haar in de klas is de sfeer goed, maar ze merkt wel dat haar leerlingen ongeduldiger zijn. „Ze moeten wennen dat ze niet meteen hulp krijgen als ze een vraag hebben. Tijdens de thuislesperiode hielp een ouder ze direct, in de klas moeten ze wachten.” Eén docent, die niet met naam in NRC wil, noemde meerdere leerlingen in haar onderbouwklas „onhandelbaar”. Ze besteedt al weken extra tijd en aandacht aan het weer helder krijgen van de regels en routines in de klas, maar ziet nog geen verbetering. Het gaat om kinderen die voorheen geen gedragsproblemen vertoonden, dus niet om leerlingen met zogeheten ‘rugzakjes’ (zoals ADHD, ADD, autisme en dyslexie), met wie al rekening werd gehouden.

„Kleine dingen die normaal vanzelfsprekend zijn, moeten opnieuw worden aangeleerd”

Docent Jasper Rietman hoort zichzelf vaker zeggen: „Je praat door me heen, dat vind ik storend, kan je daarmee stoppen?” Soms mist hij de mute-knop waar hij tijdens het online lesgeven op kon klikken. „Toen kon ik kletsende kinderen gewoon dempen.” Ook hij besteedde de afgelopen weken veel tijd aan het herhalen van basisregels: je hand opsteken als je iets wilt vragen, niet zomaar van je plek lopen, zeggen dat je naar de wc gaat, een potlood gebruiken in plaats van een pen. „Kleine dingen die normaal vanzelfsprekend zijn, moeten opnieuw worden aangeleerd.” Hij merkt ook dat „de apenrots opnieuw wordt beklommen” – cool doen, stoere opmerkingen maken, grapjes, uitsloven. „Rond deze tijd van het jaar zijn we dat stadium normaal allang voorbij, maar kinderen willen nu hun sociale status opnieuw bevestigd krijgen.”

Lastig in de klas dus, maar de docenten snappen de gedragsverandering bij de kinderen wel. Er is natuurlijk flink gerommeld in het schoolritme afgelopen jaar: lockdowns, halve klassen, andere regels thuis, de structuur van school viel weg, wisselende opvang – soms een van de ouders, dan weer een oppas of grootouder. Soms werden ze uren voor de televisie gezet, zodat ouders hun eigen werk konden afmaken. Toen die periode ten einde was gekomen, mochten ze terug naar school en was er vrijwel direct weer twee weken voorjaarsvakantie. Tussendoor: juf ziek, klas in quarantaine. Al die tijd geen buitenschoolse opvang en sportactiviteiten, waar ze leeftijdgenoten zien en hun energie kwijt kunnen. En: had je net de meivakantie gehad, volgden Hemelvaart en Pinksteren en waren er dus wéér veel korte lesweken.

Lees ook: Met al die extra schermtijd ligt cyberpesten op de loer

Ritme in de klas

Hoe anticiperen scholen hierop? Jasper Rietman: „Samen met de directie is besloten meer tijd te besteden aan sociaal-emotionele componenten, dat kan soms even ten koste gaan van taal en rekenen. Ouders zijn via een nieuwsbrief geïnformeerd.” Dit besloten meer basisscholen te doen, sommige schrappen studiedagen om weer in een ritme te komen met de klas.

Extra aandacht voor groepsvorming gebeurt veelal met spelletjes gericht op elkaar opnieuw leren kennen en de omgangsregels helder krijgen. De spelletjes zorgen voor een positieve sfeer in de groep: lachen, spelen, even fysiek bezig zijn in plaats van met het hoofd. Een bekende oefening is de menselijke knoop (iedereen geeft twee anderen een hand en daardoor ontstaat een knoop, die de klas samen stap voor stap weer moet ontwarren). Jaydee de Vos: „Ik laat ze een ballon doorgeven via de buik. Dat soort ‘energisers’ werken goed.” Bij Jasper Rietman in de klas mogen al die fysieke spellen niet, omdat er voor de oudere kinderen andere omgangsregels gelden vanuit de overheid. „Elkaar aanraken is nu niet de bedoeling, dus ik moet het doen met praten. Daardoor verloopt het proces van elkaar vertrouwen soms wat onwennig.”

Jaydee de Vos had van tevoren veel gesproken met haar collega’s, zegt ze, over hoe ze de kinderen zouden opvangen als ze terugkwamen. „Wij zijn een daltonschool en besteedden veel aandacht aan met elkaar samen zijn, aan sociale omgangsvormen en verantwoordelijkheid nemen voor je eigen gedrag. De gemoedelijke sfeer die we gewend waren voor de lockdowns is weer terug.”

Dat is dus nog niet op alle scholen zo, maar dat komt wel zeggen de docenten, dit jaar of volgend schooljaar, want ze zien allemaal dat de structuur van school hun leerlingen rust geeft.

Rietman merkt dat hij als docent flexibeler is geworden. „Als een rekenles niet lukt omdat een deel van de klas zich niet kan concentreren, gaan we buiten een rondje rennen en daarna weer verder. Ik ben meer bezig met de balans tussen concentratie en ontspanning dan voor corona.”