Democraten winnen slag om de stembus - maar niet de oorlog

Kiesrecht VS De Democraten in Texas haalden een stunt uit om een strengere Republikeinse kieswet te torpederen. Dat is voorlopig gelukt, maar de echte strijd om de stembus woedt in Washington.

Betogers tegen de nieuwe kieswet voor het parlementsgebouw in de Texaanse hoofdstad Austin. Democraten wisten het Republikeinse voorstel zondag voorlopig te blokkerenr.
Betogers tegen de nieuwe kieswet voor het parlementsgebouw in de Texaanse hoofdstad Austin. Democraten wisten het Republikeinse voorstel zondag voorlopig te blokkerenr. Foto Mikala Compton/Reuters

Om iets na 22.30 uur krijgen Democratische volksvertegenwoordigers in Texas zondag een sms’je binnen van hun partijtop: „Leden, neem je sleutel mee en verlaat het Huis onopvallend. Loop niet de wandelgang op. Verlaat het pand.” Het Texaanse Huis van Afgevaardigden had voor middernacht moeten stemmen over Senate Bill 7, een wetsvoorstel dat het stemmen in de staat een stuk lastiger zou maken. Maar door het weglopen van de Democratische fractie is er geen quorum en verstrijkt de deadline zonder dat er gestemd kon worden.

De Democraten in Texas haalden daarmee een opmerkelijke stunt uit. Hun partijgenoten in veertien andere staten moesten de afgelopen weken lijdzaam toezien hoe Republikeinen na de verloren verkiezingen van november nieuwe stemregels doorvoerden. Bij de stembusgang is nergens grootschalige fraude aangetoond, maar met oud-president Trumps valse aantijgingen hierover in de hand troffen Republikeinen allerlei maatregelen om hun kans op een toekomstig verlies te verkleinen. In Texas wisten de Democraten dit zondag te voorkomen – voorlopig althans.

Het zuidelijke Republikeinse bolwerk geldt, bleek in november opnieuw, in toenemende mate als battleground state. Met name de grote steden hellen door demografische ontwikkelingen steeds sterker over naar de Democraten. Om die trend te keren werd SB7 volgepropt met beperkingen: van niet langer vervroegd stemmen op zondagochtend (wanneer zwarte kerken ‘Souls to the Polls’-campagnes voeren) tot meer ruimte voor intimidatie door partijdige waarnemers rond het stembureau. Ook verlaagt het wetsvoorstel de bewijslast voor het aantonen van stemfraude drastisch: een bereidwillige rechter kan veel makkelijker de verkiezingsuitslag nietig verklaren.

Lees ook En dan nu in de VS: stemmen over het stemmen

Bij deze hoge inzet loopt ook de strijd hoog op. Zo namen de Democraten zondagavond hun stemsleutel, bedoeld voor bedienen van hun stemkastjes, mee en verschansten ze zich in een zwarte kerk twee mijl verderop in Austin. Dit voor het geval dat de Republikeinse gouverneur Greg Abbott hen met een ‘call of the House’ met inzet van State Troopers zou laten terugkeren naar de stemming.

Paardenmiddel

Dat paardenmiddel zette Abbott niet in, maar hij zei wel van plan te zijn het wetsvoorstel later alsnog te behandelen tijdens een speciale wetgevende zitting. Ondertussen beloofde hij alvast om uit wraak de begrotingspost te vetoën waaruit de salarissen van Texaanse volksvertegenwoordigers betaald worden: „Geen loon voor wie zijn taak verzaakt.” Het is nog onduidelijk wanneer de gouverneur SB7 opnieuw wil laten behandelen, maar dankzij de Republikeinse dominantie in de Texaanse politiek zal SB7 er dan hoogstwaarschijnlijk alsnog doorheen komen.

Democraten verschansten zich in een zwarte kerk in Austin

De beste hoop van Democraten om dit soort wetten tegen te gaan is door op federaal niveau een nieuwe kieswet aan te nemen. Hun belangrijkste voorstel hiertoe is de For the People Act (of: HR1), die toegang tot de stembus in de hele VS veel eenvoudiger en laagdrempeliger zou maken. De ingrijpende hervorming is reeds door het Huis van Afgevaardigden in Washington aangenomen, maar de kansen in de Senaat zijn veel onzekerder.

Helemaal sinds de stemming, afgelopen vrijdag in Washington, over het plan om een onderzoekscommissie in te stellen naar de Capitoolbestorming van 6 januari. De Republikeinen in de Senaat zetten daarbij voor het eerst sinds het aantreden van president Joe Biden in januari de zogeheten filibuster in. Dit is een truc om ook zonder meerderheid de behandeling van een voorstel te beletten. Het plan voor een onderzoekscommissie zoals die eerder werd ingesteld na 9/11, kreeg in het Huis vorige maand nog steun van tientallen Republikeinse afgevaardigden, maar in de Senaat stemden slechts zes partijgenoten voor, 35 tegen en nog eens negen lieten verstek gaan.

Een weg voorwaarts

Twee rechtse Democraten speelden in opmaat naar het debat over de 6-januari-commissie een opmerkelijke rol: Kyrsten Sinema en Joe Manchin. Zij hadden in de dagen voor de stemming de Republikeinen opgeroepen om samen „een weg voorwaarts” te zoeken, opdat het onderzoek er kon komen. Maar vrijdag was Sinema één van slechts twee Democraten die afwezig waren bij de stemming (samen met Patty Murray uit de staat Washington). Vier dagen later ze heeft ze nog niet opgehelderd waarom.

Manchin was er vrijdag wél en stemde voor het instellen van de commissie, maar speelde óók een dubbelrol. De senator uit West Virginia staat in zijn partij onder groeiende druk om de filibuster te helpen afschaffen en zo de Republikeinen hun belangrijkste obstructiewapen uit handen te slaan. Manchin blijft daar geenszins happig op: hij vertegenwoordigt een staat waar in november 70 procent van de kiezers op Trump stemden en durft Biden geen vrij baan te geven. Manchin zei donderdag niet bereid te zijn „onze overheid te vernietigen” door de filibuster af te schaffen. „Je moet er toch vertrouwen in hebben dat er tien eerlijke mensen zijn”.

Lees ook dit artikel over de Democraten in de Senaat

Die tien Republikeinen bleken er een dag later niet te zijn, maar Manchins verzet lijkt stand te houden. Er zijn, volgens een rondgang van The Washington Post, tot wel tien Democraten die het heimelijk met hem eens zijn (en het wel fijn vinden dat Manchin alle interne kritiek opvangt). Hun redenering is dat als de Republikeinen in 2022 de Senaat heroveren, de Democraten als nieuwe minderheidspartij de filibuster juist nodig zullen hebben. Of, zoals Manchin eerder stelde: „Dit is een kwestie van de lange, niet van de korte adem.”