Aboriginaltechniek sterkt geheugen

Psychologie Op een Australische universiteit zijn studenten blij met ‘prehistorische’ geheugentechniek van ‘een verhaal in het landschap.’

Aboriginal Rotstekening uit Arnhemland, Noord-Australië, ca. 10.000 jaar oud, ongeveer 160 cm breed, in de ‘Noordelijke Rennende Figuren-stijl’.
Aboriginal Rotstekening uit Arnhemland, Noord-Australië, ca. 10.000 jaar oud, ongeveer 160 cm breed, in de ‘Noordelijke Rennende Figuren-stijl’. Foto Tristen Jones

Een geheugentechniek van Australische aboriginals blijkt prima te werken voor eerstejaars studenten medicijnen, beter zelfs dan de westerse geheugentechniek van het ‘geheugenpaleis’. Dit blijkt uit een test met 76 studenten die een lijstje van twintig vlindernamen uit het hoofd moesten leren. Een onderzoeksteam onder leiding van hersenwetenschapper David Reser (Monash University, Australië) beschreef het onderzoek onlangs in PLOS ONE.

De twee geheugentechnieken werken allebei met ‘lokalisering’ in een ruimte of landschap van objecten die symboliseren wat je moet onthouden. Die ruimtelijke basis van de techniek is niet zo gek, omdat navigatie en ruimtelijk inzicht bijzonder belangrijk zijn geweest in de evolutie en de overleving van de mens: we denken ruimtelijk.

Vergetelheid

De oude westerse techniek plaatst de te onthouden zaken als een reeks opvallende voorwerpen in een bekend huis, waar je dan in gedachten doorheen loopt. In de negentiende en twintigste eeuw was deze techniek enigszins in vergetelheid geraakt, maar werd daaraan ontrukt door een invloedrijke historische studie door Frances Yates, The Art of Memory (1966). Breed bekend werd de techniek door een persoonlijke verkenning door Joshua Foer en zijn bestseller Moonwalking with Einstein (2011). Deze ‘geheugenpaleis-techniek’ gaat terug op de klassieke retorica van M. Tullius Cicero (106-43 v.Chr.) en anderen.

De Australische techniek, die mogelijk 50.000 jaar teruggaat tot de eerste bewoning van Australië, is de basis onder de beroemde ‘droomtijd verhalen’, waardoor voor kenners het Australische landschap ‘zindert’ van oude kennis. De kennis van waterbronnen, oude verwantschappen en nog veel meer, werd van generatie op generatie volgens strakke rituelen vrijwel onveranderd doorgegeven. De aboriginal-techniek verweeft de lokalisatie van de geheugenpunten in een mythologisch verhaal, een extra element ten opzichte van het geheugenpaleis. Sowieso trekt de educatieve en psychologische functie van het verhaal de laatste jaren meer aandacht in de wetenschap. In een heel ander onderzoek werd bijvoorbeeld een paar jaar geleden al eens geconcludeerd dat het verhalen vertellen bij jagers-verzamelaars veel van de onderwijsfuncties lijkt te vervullen waarvoor in moderne samenleving kinderen naar school gestuurd worden.

Lees ook over de aboriginal ‘droomtijd-verhalen’: Overleven dankzij kennis die al duizenden jaren wordt doorverteld

Natuurdocumentaire kijken

In het huidige geheugenonderzoek werden na een korte leerperiode en een eerste test de deelnemende studenten verdeeld over drie groepen: met de Australische techniek, de westerse en een groep zonder speciale instructie. De studenten met Australische techniek bleken de lijst met twintig vlindernamen (hairstreak, patch, checkerspot, crescent, nymph, swallowtale enzovoorts) het best en het meest compleet te scoren, ongeveer drie keer zo goed als in de eerste ‘ongetrainde’ test, de geheugenpaleisstudenten deden het twee keer zo goed en de ongetrainden (die tijdens de training van de anderen naar een natuurdocumentaire moesten kijken) wisten hun score nog met de helft te verbeteren.

Achteraf gezien was overigens de opgave te makkelijk, schrijven de onderzoekers. Want een deel van de medische studenten (17 van 76) scoorden al in de ‘ongetrainde’ aanvangstest 20 uit 20 en hielden die score daarna ook vast. Welke geheugentechniek die studenten al uit zichzelf gebruikten is niet onderzocht. Een ander nadeel van het onderzoek was dat bij een herhaalsessie na zes weken nog maar acht deelnemers kwamen opdagen.

In het PLOS ONE-artikel beschrijven de onderzoeker ook een ander onderzoek aan de Monash University, waarbij werd gekeken of de aboriginaltechniek kon worden ingepast in het gewone onderwijscurriculum: bij het aanleren van citroenzuurcyclus. De betrokken studenten voedingstechniek reageerden in ieder geval enthousiast, schrijven de onderzoekers. „Het is makkelijker om een verhaal te onthouden dan een hele pagina vol feitjes”, schreef een van de dankbare studenten op het evaluatieformulier.