Recensie

Recensie Theater

‘The Nether’ is een naargeestige scifi-thriller over ethiek en moraal in de onlinewereld

De filmische adaptatie van de theatervoorstelling ‘The Nether’ onderzoekt de rol van ethiek in de virtuele wereld. De beklemmende cameravoering haalt het verhaal met veel indringende close-ups dichtbij.

Still uit ‘The Nether’
Still uit ‘The Nether Foto: MILLK

Wat blijft er van ons over in een wereld waarin interactie geen consequenties heeft? Die vraag staat centraal in de scifi-thriller The Nether (2013) van toneelschrijver Jennifer Haley.

Het stuk, dat donderdag vanwege corona als filmstream in première ging, speelt zich af in een toekomst waarin ons internet geëvolueerd is tot ‘The Nether’; een virtuele omgeving waarin gebruikers zich als avatars begeven. De techniek is dermate geavanceerd dat de zintuiglijke ervaring in die digitale wereld niet van de echte wereld is te onderscheiden: wie aangesloten is op ‘The Nether’ kan daar rondlopen, horen, ruiken, zelfs voelen.

Zeer verslavend, zeker als de echte wereld steeds troostelozer wordt. Natuur is in dit toekomstscenario bijvoorbeeld zeer schaars, maar in ‘The Nether’ zijn weelderige tuinen en knisperende houtvuurtjes in overvloed.

Uiteraard biedt die digitale omgeving tegelijkertijd ruimte aan de meest verwerpelijke fantasieën. Het verhaal speelt zich af rondom een virtueel bordeel waar gasten zich kunnen vergrijpen aan minderjarige kinderen. Die kinderen zijn óók avatars, en worden allemaal bestuurd door volwassenen. Een „rollenspel met wederzijdse instemming”, noemt oprichter Sims (een doodenge rol van Rick Paul van Mulligen) het.

Uitlaatklep

Zelf beschouwt hij het als een redding, voor zichzelf en zijn directe omgeving: zolang hij een uitlaatklep voor zijn pedofiele neigingen heeft in de digitale wereld, weet hij zich in de echte wereld te beheersen. Ondertussen stelt rechercheur Morris (Yela de Koning) dat die virtuele context dergelijke verwerpelijkheden juist stimuleert. Ze stelt alles in het werk om het bordeel offline te halen. Morris hekelt de van moraal verstoken virtuele context, maar gaat in haar hardnekkige strijd zelf ook voorbij aan haar ethische grenzen.

Lees ook: Nina Spijkers regisseert vader Jaap: wat vinden ze van elkaar?

Op ingenieuze wijze traceerde ze Sims en bevraagt hem over zijn motieven. Die verhoorscènes worden versneden met scènes in de virtuele wereld, waar Morris’ infiltrant Houtnoot (Leandro Ceder) steeds meer bevangen raakt van een van de meisjes (Shelley Bos).

De vormgeving van Studio Dennis Vanderbroeck maakt het contrast tussen de online- en offlinewereld op treffende wijze theatraal: de virtuele wereld schuift letterlijk open en toont een ruimte zonder grenzen, terwijl de personages in de echte wereld constant op muren stuiten.

Kwetsbaarheid

De beklemmende cameravoering haalt het verhaal met veel indringende close-ups dichtbij. Achter de gladde, geperverteerde Sims legt Van Mulligen ook een kwetsbaarheid bloot, al blijft het moeilijk iets van sympathie voor hem te voelen. Makkelijker identificeren is het met Jaap Spijkers, die als gedesillusioneerde leerkracht online een vrijheid vindt die hij in het echte leven ontbeert. Ook Yela de Koning imponeert met onverwacht emotioneel spel, als de eigen moraal van haar personage in het geding komt.

The Nether is ontegenzeggelijk een naargeestig stuk, dat geen enkele poging onderneemt daar iets tegenover te stellen. Jennifer Haley vindt een spannende balans tussen een plotgedreven drama en een ethisch-maatschappelijk ideeënstuk, waardoor je jezelf als toeschouwer soms betrapt op een ongepaste gretigheid waarmee je het stuk in je opneemt. Haar uitgangspunt gaat ver over de top, maar stelt op intelligente wijze relevante mechanismes en reflexen aan de kaak.