Foto Sacha

Modefotograaf Sacha van Dorssen: op zoek naar het werkelijke leven

Fotografie Modefotograaf Sacha van Dorssen (80) fotografeerde over de hele wereld. „Ik heb me altijd aangetrokken gevoeld tot mode, maar uiteindelijk werd mode vooral een middel om foto’s te kunnen maken.”

Voordat ze ooit een camera in handen had gehad, wist Sacha van Dorssen al dat ze fotograaf wilde worden. Als mensen dat vreemd vonden, zei ze dat ze dan wel geen toestel had, maar wel foto’s zág.

Sacha van Dorssen

Van Dorssen (1940), bekend als simpelweg Sacha, werkte in de internationale modewereld toen dat voor een Nederlander, laat staan een Nederlandse vrouw, nog helemaal niet gebruikelijk was. Vanaf het begin was haar blik op Parijs gericht: in 1964 meldde ze zich voor een stage bij Elle, dat destijds alleen nog een Franse editie had. Ze is nooit meer uit de stad weggegaan, al was ze tientallen jaren het grootste gedeelte van de tijd op reis.

Ze bleef lang voor de Franse Elle werken, en stapte eind jaren zeventig over naar Marie Claire. Daarnaast werkte ze voor bladen als de Britse Vogue, het Duitse Stern, Vogue Homme (Frankrijk) en Avenue (Nederland) en voor ontwerpers als Yves Saint Laurent.

Als middelbare scholier maakte Van Dorssen haar eigen kleding. In de trein van Baarn, waar ze op school zat, terug naar het ouderlijk huis in Bilthoven verslond ze Marie Claire (op de heenweg maakte ze haar huiswerk), later werd Elle haar favoriete tijdschrift. Maar het waren vooral films die haar beroepskeuze bepaalden. Van Hiroshima mon amour (Alain Resnais, 1959) vond ze de beginbeelden zo prachtig dat ze zeker wist dat ze dat wilde gaan fotograferen. Nadat ze Jean-Luc Godards À bout de souffle (1960) had gezien, besloot ze dat ze dat vanuit Parijs wilde doen. In 1968 besloot ze een eigen studio te huren. Mooi toeval: het atelier dat te zien is in À bout de souffle bleek vrij te komen.

Haar ouders legden hun enige kind geen strobreed in de weg bij haar beroepskeuze. „Mijn vader zei altijd: je kunt doen wat je wilt”, vertelt ze via Zoom vanuit haar huidige Parijse woon- en werkruimte, een voormalig atelier van de schilder Corneille. „Ze hadden veel vertrouwen in me. Zo veel dat het soms een beetje zwaar was. Mijn moeder was veel ziek en ging zelden ergens mee naar toe. Op mijn tiende kocht ik zelf mijn kleren.”

Zand, zee, wind, zeelucht

Dat ze bij Elle welkom was, kwam mede doordat ze op St. Joost, de Bredase kunstacademie waar ze werd opgeleid, geleerd had zelf kleurenfoto’s te ontwikkelen en af te drukken. „Daar waren ze erg van onder de indruk.” Veel gebruik van die kennis heeft ze niet gemaakt. „Ik houd niet van de donkere kamer, niet van de studio. Dan werk je de hele dag in het donker en kom je pas buiten als het daar ook donker is.”

Naar buiten dus, en vaak ver weg, zoals in de jaren zestig, zeventig en tachtig gebruikelijk was in de modefotografie – hoe exotischer, hoe beter. „Foto’s maken en de wereld zien: geweldig”, zegt ze. „Als fotograaf ervaar je een land op een heel andere manier dan een toerist. Je ziet dingen die je anders niet zou zien, ontmoet mensen die je anders niet zou leren kennen. Je moet op je gevoel en instinct afgaan. Het is altijd spannend, alsof je op jacht gaat: je weet nooit of het je lukt een foto te schieten, alleen al omdat je zo afhankelijk bent van het weer.” Opvallend vaak kwam ze ook in verre landen aan zee uit; weinig modefotografen hebben zo vaak op het strand gefotografeerd als zij. „Zand, zee, wind, zeelucht: dat geeft me een enorm gevoel van vrijheid.”

Sacha’s opdrachtgevers waardeerden dat ze mode duidelijk in beeld bracht, zegt ze. Maar voor haar was de kleding die ze moest fotograferen vaak iets waarmee ze „worstelde”; een element dat ze zelf niet had uitgekozen. „Ik heb me altijd aangetrokken gevoeld tot mode, maar uiteindelijk werd mode vooral een middel om foto’s te kunnen maken. Ik wilde beelden maken die ook zonder de mode of de context van het tijdschrift stand zouden houden.”

Een ander uitgangspunt: haar foto’s moesten „het werkelijke leven” verbeelden. Ze maakte ze daarom als het kapsel van het model een beetje verwaaid was, de make-up al een beetje vervaagd, de kleding een beetje ingedragen.

Essaouira, Marokko. Voor Marie Claire (1981) Foto Sacha

Het werkelijke leven betekende ook: de tijd waarin de foto werd gemaakt moest voelbaar zijn. Daarin verschilt ze van bekende vrouwelijke generatiegenoten als Deborah Turbeville en Sarah Moon, wier foto’s er vaak uitzagen alsof ze in een eerdere periode waren gemaakt. Sacha’s modellen poseerden in daglicht, op straat of op een andere manier in het hier en nu van dat moment, nooit in een situatie die een ander tijdperk moet suggereren.

Onvermijdelijk zijn er foto’s van Sacha die de tand des tijds niet goed hebben doorstaan, en dat ligt niet alleen aan mode. Je zou een model bijvoorbeeld niet meer zo snel op de rug van een olifant zetten, zoals zij deed in 1986. (Zij deelt dat ongemak overigens niet: „Er werd goed voor de olifant gezorgd, en het model woog maar 52 kilo.”)

Een constante in haar werk is de frisheid, opgewektheid en hang naar schoonheid die eruit spreekt. Haar modellen staan vrolijk op de foto, op hun gemak, speels, soms sexy, maar nooit broeierig of pleasing. Uit bijna elk beeld spreekt respect voor de modellen, en wederzijds plezier. Die vrolijkheid maakt de foto’s uit de jaren negentig minder jaren negentig dan haar foto’s uit de jaren tachtig typisch jaren tachtig zijn: grote, edgy fotografietrends uit die dagen als heroïne- en pornochic zijn bij Sacha niet te vinden.

In 1999 kwam een abrupt einde aan Sacha’s carrière als fulltime modefotograaf. Bij de Franse Marie Claire werd een hoofdredacteur aangesteld die het blad moest vernieuwen en haar aan de kant zette. „Ik was bijna zestig, veel mensen die ik kende in de tijdschriftwereld gingen met pensioen. In de mode werkt het zo dat mensen jou moeten opzoeken, en niet andersom. Ik dacht, het komt of het komt niet. Het kwam niet. Ik heb nog wel gewerkt, voor Lidewij Edelkoort bijvoorbeeld, en voor Agnès b., maar het werd niet meer zoals daarvoor. Daardoor kon ik wel eindelijk musea bezoeken, en andere dingen in Parijs die ik alleen maar kende als achtergrond voor foto’s.”

Ze ging op stap met haar petekinderen, de kinderen van vrienden uit Marokko; ze heeft daar lang een huis gehad. „Zelf heb ik geen kinderen, maar door de tijd die ik met hen heb kunnen doorbrengen, heb ik niet het gevoel dat ik iets heb gemist.”

Is ze de modefotografie blijven volgen? „Nee, dat heb ik na 2000 losgelaten. Af en toe zie ik natuurlijk nog een blad of zo, maar het zegt me heel weinig. Ik kan me complete modeseries herinneren uit de jaren zeventig en tachtig. Maar wat nu verschijnt… ik weet niet of het mijn leeftijd is, of de modellen die allemaal zo op elkaar lijken nu, maar het gaat er links in en rechts meteen weer uit.”

Fotograferen doet Sacha nog altijd, liefst met haar smartphone. „Fantastisch, zo’n licht apparaat dat je altijd bij je hebt.”

Sacha! – 50 jaar modefotografie. Van 19 juni tot en met 5 december.

In de Fondation Maeght, Saint-Paul de Vence. Voor Elle (1964)

Foto Sacha

Het atelier van Yves Saint laurent in Parijs. Voor de Amerikaanse Vogue (1982)

Foto Sacha van Dorssen

Venetie, voor Editions du Regard (1979) Foto Sacha

Parijs, voor Stern (1971)

Foto Sacha

Model voor de minaret van Samarra, Irak (voor Femme Pratique, 1979).

Foto Sacha

Agadir, Marokko. Voor Marie Claire bis (1987)

Foto Sacha

Desert des Agriates, Corsica. Voor Elle (1977)

Foto Sacha