Reportage

India kan prikbeloftes niet nakomen

Vaccinschaarste Geplaagd door overmoed, chaos en tekorten loopt India’s vaccinatieprogramma vast. Ook de rest van de wereld voelt dat.

Een vrouw bij een drive in-vaccinatieplaats in Ahmedabad krijgt het AstraZeneca-vaccin toegediend dat bij het Serum Institute of India is gemaakt. Foto Amit Dave/ REUTERS
Een vrouw bij een drive in-vaccinatieplaats in Ahmedabad krijgt het AstraZeneca-vaccin toegediend dat bij het Serum Institute of India is gemaakt. Foto Amit Dave/ REUTERS

Via WhatsApp ontving Rashid Khan (36) een waarschuwing. Er zijn nieuwe tijdslots open voor coronaprikken in Kirdoli! Zo snel als Khan kon opende hij Cowin, de speciale online portal waarop Indiërs zich moeten registreren voor een prik en een afspraak kunnen maken. Maar Khan, die werkt als ijzerbewerker in dit dorp in het hart van de Indiase deelstaat Rajasthan, was te laat. Alle plekken waren vergeven.

In een strak gestreken hemd en grijze pantalon staat Khan de volgende ochtend in een door de straat slingerende rij om toch zijn geluk te beproeven. Vergeefs. Bedremmeld komt hij even later de kliniek uitgelopen, zijn mouw heeft hij niet hoeven opstropen. Geen afspraak, geen prik. „Ik probeer het al tien, twaalf dagen”, zegt Khan. Steeds is hij te laat. Door het trage netwerk hier, maar vooral door de enorme vraag naar vaccins.

„Een derde van de mensen die hier vandaag een afspraak had, komt hier helemaal niet vandaan”, beweert Khan. „Buitenstaanders nemen onze plekken in.”

Een paar dagen later leggen, op zo’n veertig minuten rijden van Kirdoli, dorpelingen de voor die dag geplande vaccinatieronde voor 18- tot 44-jarigen stil. Boos zijn ze, nadat gebleken is dat de meeste gegadigden van buitenaf kwamen. „Het is niet eerlijk dat het vaccineren in ons dorp plaatsvindt en wij daar zelf helemaal geen gebruik van kunnen maken”, klaagde een bewoner tegen een journalist van de landelijke krant The Indian Express.

De rollen omgedraaid

India’s vaccinatieprogramma hapert. Verkondigde premier Narendra Modi in januari nog trots dat de in India gemaakte vaccins „de mensheid zouden redden”, nu worstelen zijn eigen inwoners om een inenting te krijgen. Door chaos, tekorten en door een registratiesysteem dat de tech-savvy bevoordeelt. En dat allemaal op het moment dat het land wordt overrompeld door een tweede golf die veel heviger en dodelijker is dan die van vorig jaar.

Maandag arriveerde minister van Buitenlandse Zaken Subrahmanyam Jaishankar in de Verenigde Staten. Op zijn programma stonden niet alleen de gebruikelijke diplomatieke gesprekken met de nieuwe regering-Biden. Alle ogen waren in Zuid-Azië op de minister gericht in de hoop dat hij Amerikaanse vaccinfabrikanten kon overhalen doses aan India en zijn buurlanden te leveren, hoewel hij nu achteraan in de rij aansluit.

Zo zijn de rollen in een paar maanden omgedraaid. Eerder keek iedereen juist naar India. Of specifieker naar het Serum Institute of India in Pune, een van ’s werelds grootste vaccinfabrikanten. Topman Adar Poonawalla deed grootse beloftes over de hoeveelheid doses van het AstraZeneca-vaccin die uit zijn fabriek zou rollen. Hij sloot voor honderden miljoenen dollars aan akkoorden, onder meer met Covax, het inkoopmechanisme voor ontwikkelingslanden.

Maar van de 1,1 miljard doses die Covax dacht dit jaar van Serum te krijgen, ontving het er tot nu slechts 30 miljoen. Nieuwe leveringen hoopt Poonawalla „aan het eind van dit jaar” weer op te pakken, liet hij onlangs via een verklaring weten.

Lees ook: Cruciale vaccinschakel India exporteert even niet

Dat was niet de afspraak, nee. Maar in maart begon de Indiase regering claims te leggen op alle vaccins die Serum produceert, waardoor de topman zijn export moest stilleggen. „Mijn eerste prioriteit ligt bij mijn eigen land”, verdedigde Poonawalla dat besluit tegenover The New York Times. „Feit is dat we een Indiaas bedrijf zijn en we voor onze eigen mensen moeten zorgen.”

Het is tekenend voor de ommezwaai die ook de Indiase regering heeft gemaakt. In de naar nu blijkt veel te rooskleurige overtuiging dat het ergste van de pandemie voorbij was en India het virus had „overwonnen” (aldus premier Modi), liet New Delhi het niet alleen na voldoende doses voor het eigen vaccinatieprogramma in te kopen, maar doneerde het ook enkele miljoenen doses aan andere landen, waaronder buren Nepal en Bangladesh.

En terwijl deelstaten waarschuwden dat tekorten aan vaccins dreigden, gooide de centrale regering het programma verder open voor iedereen vanaf 18 jaar. Dat zijn zo’n 950 miljoen Indiërs, ofwel 1,9 miljard doses. Tot nu zijn nog geen 300 miljoen doses ingekocht bij Serum en Bharat Biotech, de fabrikant van het andere vaccin waarmee India inent. Binnenkort komt het Russische Spoetnik-vaccin daar bij.

Deelstaten kregen nog een verrassing voor de kiezen: zij moeten zelf vaccins inkopen voor de ‘niet-kwetsbare’ bevolking van 18 tot 45 jaar. Het gevolg is: chaos, met staten die los van elkaar bij fabrikanten als Pfizer en Moderna aankloppen, om vervolgens te horen te krijgen dat die alleen met de centrale regering in gesprek gaan. Onder meer de regering van Delhi heeft het prikken van deze leeftijdsgroep alweer moeten stilleggen; de voorraad is op. „Alsof ons wordt gevraagd onze eigen tanks en bommen te kopen als Pakistan India de oorlog verklaart”, riep de deelstaatleider. In de hoofdstad hebben alleen sommige private ziekenhuizen nog vaccins, maar die zijn niet gratis, zoals die van de staat.

Honderden kilometers reizen

Voor jonge Indiërs is het maken van een afspraak ondertussen een frustrerende race. Tot diep in de nacht steeds maar de portal van de regering verversen, in de hoop dat ergens een tijdslot vrijkomt. Omdat vooral de slots in de stad in een oogwenk vollopen, reizen sommigen tientallen of zelfs honderden kilometers om zich ergens in een school of kliniek op het platteland te laten prikken.

Dit tot frustratie van de lokale bevolking, die niet altijd even vertrouwd is met smartphones en online portals. Dat de voertaal tot voor kort Engels was, hielp niet. Inmiddels zijn Hindi en veertien regionale talen toegevoegd.

In Kirdoli vertelt Rashid Khan dat vrijwilligers hem hielpen bij zijn registratie. Zijn vader en moeder hebben hun prik al gehad, net als bijna 112 miljoen anderen. „Zij hoefden zich niet online te registreren”, zegt Khan. Dat kon ter plaatse. Een optie die 45-minners tot dit weekend niet hadden. Dat is inmiddels aangepast, mede na aandringen van ngo’s. Nu alleen de vaccins nog.

Lees ook deze reportage van correspondent Eva Oude Elferink over de Tweede corona-Golf in Delhi