Opinie

Het moeilijkste is om te erkennen dat het gewoon oorlog is met Rusland

In Europa

‘Tot de optimale voorwaarden voor een geslaagde Russische militaire ondermijningsoperatie horen geografische nabijheid, zwakke grensbewaking, zwakke contraspionage en een gebrek aan machtige bondgenoten [bij de tegenpartij], toegang tot vuurwapens, sociaal-politieke verdeeldheid, en een verrassingselement.”

Je zou denken dat deze analyse gemaakt is na de piraterij met de Ryanairvlucht, vorig weekend. Maar nee, het is ervóór opgeschreven. Dit komt uit een rapport van februari 2020 van de Rand Corporation, een Amerikaanse denktank, over Russische subversiestrategieën. De voorspellende waarde is enorm. Alle elementen staan erin, inclusief het feit dat Rusland vaak proxies (bondgenoten, serviele landen uit zijn invloedssfeer of useful idiots) gebruikt, zoals ook nu. Zonder Russische dekking had Wit-Rusland deze actie nooit ondernomen, wat gestaafd wordt door de Russische weigering van toestellen van Air France en Austrian Airlines omdat ze het luchtruim van Wit-Rusland wilden omzeilen.

Als we willen begrijpen wat hier speelt en wat we kunnen doen, is dit rapport de moeite waard. We hebben hier te maken met een vorm van oorlogvoering. Hoe we ook reageren, één ding moeten we beseffen: waar gehakt wordt, vallen spaanders. Serieus reageren heeft een prijs – in termen van democratische controle, van geld en wellicht van mensenlevens.

De onderzoekers van Rand stellen allereerst vast dat Rusland geen belang heeft bij oorlog aan zijn westflank. De NAVO is sterk. Rusland heeft de middelen niet. Het beseft ook dat ineenstorting van de NAVO of EU zijn stabiliteit kan bedreigen: als daar een gat ontstaat, kan het er zelf invallen. Daarom focust Rusland op subversieve acties, meestal undercover, die vaak worden ontkend: cybercrime, vergiftigingen enz. Dit ondermijnt de NAVO en EU: het creëert chaos, verdeelt lidstaten, zaait angst bij burgers. Zo hoopt Rusland tegen minimale kosten zijn buitenlands-politieke doelen te bereiken: territorium, regime en invloedssfeer beschermen; erkenning krijgen als grootmacht; economisch gewin najagen; NAVO- en EU-uitbreiding verhinderen.

Rusland opereert met concentrische cirkels. In de binnenste, de buffer rondom het moederland, zitten Oekraïne, Wit-Rusland en Centraal-Aziatische landen. Rusland beschouwt die als de zijne, controleert ze en gebruikt ze. In de volgende cirkel zitten de Kaukasus en Moldavië – iets minder close. De derde cirkel zijn de Baltische landen en in de vierde zitten andere voormalige Warschaupact-landen en de Balkan.

Bij subversieve acties gebruikt Moskou graag bufferlanden als Wit-Rusland en Oekraïne als uitvalsbasis. Dat is veiliger en houdt conflicten weg van het moederland: je kunt altijd volhouden dat dit onafhankelijke landen zijn, waar je niets mee te maken hebt. We zullen meer verrassingen krijgen, vanuit zo’n bufferland.

Europa kan allereerst preventief reageren: betere grensbewaking, serieuze samenwerking van geheime diensten, robuuste bescherming van data en infrastructuur. Ten tweede kunnen we straffen, terugslaan. Europa is daar niet goed in: lidstaten hebben verschillende belangen. Economische sancties zijn één ding. Stilzwijgend Russische schepen vastleggen die toevallig in Europese havens worden gerepareerd, is een ander. Dit kan onder de radar, en heeft als voordeel dat Rusland gepakt wordt zonder publiekelijk te worden vernederd. Ten derde: we moeten ook wortels bieden. Eisen dat de Wit-Russische journalist en activist Roman Protasevich vrijkomt, werkt niet. Wat wél kan werken: de grenzen sluiten om vage, fytosanitaire redenen, als drukmiddel – en dan achter de schermen onderhandelen over vrijlating.

Dit alles staat haaks op wie wij zijn. Of dénken dat we zijn. Het moeilijkste is om te erkennen dat het gewoon oorlog is. En dat we, wat ons antwoord ook is, bereid moeten zijn daarvoor een prijs te betalen. Onze veiligheid staat op het spel.

Caroline de Gruyter schrijft wekelijks over politiek en Europa.