Opinie

Het hek van Loekasjenko: vluchten kan niet meer

Loekasjenko heeft een hek om Wit-Rusland gezet. De prijs zal hoog zijn, aldus . De jeugd loopt weg en Russische oligarchen kopen de rest op.

Hubert Smeets

Na zijn herverkiezing sloot Aleksandr Loekasjenko zichzelf op in zijn eigen schurkenstaat. Nu heeft hij ook een hek om heel Wit-Rusland gezet. Dat kan duur uitpakken. Het land in het hart van Europa kan het zich economisch namelijk niet veroorloven zich van het Westen af te sluiten. Weliswaar is Rusland de grootste economische partner, maar de handelsbalans met dat buurland is negatief. Met belangrijke Europese landen, met name Oekraïne, Verenigd Koninkrijk en Nederland, is de balans daarentegen positief. Wit-Rusland is daarom gevoelig voor westerse sancties.

Loekasjenko verdient het meest aan olieproducten, kunstmest en ruwe metalen. Van de olieproducten bijvoorbeeld – goed voor circa 5 miljard euro, ruim een tiende van het totale nationaal inkomen – wordt meer dan 90 procent verhandeld in Oekraïne, Groot-Brittannië, Nederland en Polen. Als het gaat om ruwe metalen is Wit-Rusland ook kwetsbaar. Zo wordt een derde van het warmgewalste ijzer (een kleine 200 miljoen) via Nederland verscheept.

Deze cijfers laten zien wat er kan gebeuren als de Europese Unie haar sancties, naar Amerikaans voorbeeld, niet beperkt houdt tot de entourage van Loekasjenko maar uitbreidt naar staatsbedrijven. Een halvering van de handel met Europa zal ruim 3 miljard euro kosten, circa 5 procent van het nationaal inkomen van Wit-Rusland, berekende een Moskouse handelseconoom voor de Russische krant Nezavisimaja Gazeta. Als ook Oekraïne zich daar in het kader van zijn westerse integratie bij aansluit, wordt de schade nog groter.

Wie zal die vervolgens betalen? Niet ’s lands schatkist. Twee weken vóór de kaping voorzag krediettaxateur Fitch reeds dat de staatsschuld, die voor 45 procent in Russische en voor 22 procent in Chinese handen is, zal groeien. Sinds Pinksteren is de kredietwaardigheid van het Loekasjenko-regime (B met ‘negative outlook’) alleen maar verder afgenomen.

Welke zoete lieve Gerritje kan wel betalen? De Nezavisimaja Gazeta voorspelt dat Rusland met bijna 5 miljard euro zal moeten bijspringen. De kosten lopen ook daarna op. Want bij dit bedrag zijn de kosten van herfinanciering van bestaande leningen niet opgesteld.

Het Kremlin, dat ook de eigen begroting niet meer zo eenvoudig rond krijgt, zit niet op deze lasten te wachten. De prijs van Moskou zal dus hoog zijn. Verdere economische integratie ligt voor de hand. Denk daarbij aan een afgedwongen privatisering van Wit-Russisch staatsbezit. Russische kunstmestoligarchen azen nu al op concurrenten als Belaruskali en Grodno Azot.

Kolonisering lost een ander structureel probleem echter niet op: de rol van de jeugd. Wit-Rusland mag een kleine economie hebben, het is geen achterlijke natie. Qua onderwijsniveau doet het slechts iets onder voor Nederland. De vraag is dus wat die goed opgeleide jongeren gaan doen: rustig afwachten, naar Rusland uitwijken of juist westwaarts? De slavofielen in Europa – aangevoerd door de politici Le Pen, Salvini of Baudet – zullen verbaasd en vermoedelijk ook verontwaardigd zijn. Maar de jongeren met meer dan middelbare school zullen naar Europa komen. Alleen al daarom is het hek van Loekasjenko ook onze zorg.

Oost-Europa-expert Hubert Smeets werkt bij het kenniscentrum Raam op Rusland. Hij schrijft om de week met redacteur geopolitiek Michel Kerres over de kantelende wereldorde.