Analyse

Hoe gaat Shell de emissies straks inperken?

Impact rechtszaak Woensdag werd duidelijk dat Shell zijn uitstoot sneller moet afschalen. Maar hoe precies, daarover is de rechtbank minder duidelijk.

Protest van fietsers uit het Friese Ternaard buiten de Haagse rechtbank waar Milieudefensie woensdag de klimaatzaak tegen Shell won.
Protest van fietsers uit het Friese Ternaard buiten de Haagse rechtbank waar Milieudefensie woensdag de klimaatzaak tegen Shell won. Foto REMKO DE WAAL/ANP

Voor velen kwam de uitspraak van de Haagse rechtbank in de zaak, aangespannen door Milieudefensie, tegen Shell als een verrassing – aangenaam of niet. Het olie- en gasbedrijf moet de uitstoot van broeikasgassen voor 2030 met 45 procent hebben teruggebracht ten opzichte van 2019. Dat betekent dat Shell zijn eigen strategie voor het reduceren van broeikasgassen flink moet opschroeven. Maar hoe precies, daarover is het vonnis minder duidelijk.

De rechtbank maakte woensdag onderscheid tussen diverse soorten uitstoot. ‘Scope 1’-emissies draaien om de uitstoot van Shell zelf, zoals bij het winnen, verwerken of transporteren van olie(producten).

Scope 2- en 3-emissies komen van toeleveranciers van Shell en klanten die bijvoorbeeld gas of benzine gebruiken. Hier heeft Shell een ‘zwaarwegende inspanningsverplichting’ om de uitstoot terug te brengen.

Bij de eerste categorie is de eis bindend: Shell móét van de rechtbank de eigen uitstoot met bijna de helft verminderen. Maar hoe? Een van de grote problemen bij de zogenoemde Scope 1-emissies is het weglekken van methaan, het voornaamste bestanddeel van aardgas. Naast lekkages bij het produceren van gas kan ook oliewinning gepaard gaan met gaslekkages (de twee koolwaterstoffen bevinden zich veelal samen in een reservoir).

Minder methaan lekken

Methaanlekken komen nog veel voor, zegt Jilles van den Beukel, energieanalist en oud-Shellmedewerker. „Compressors en putten kunnen nu eenmaal lekken. Dat aanpakken is een kwestie van goed controleren en veel onderhoud.” Volgens Shell lekt er bij hun gasproductie en transport tussen de 0 en 1,3 procent van het aardgas weg.

Aardgas wordt bij olieboringen bovendien niet altijd gezien als een nuttig bijproduct, zoals voor de energievoorziening van huishoudens. In veel landen wordt het aardgas afgefakkeld omdat het aanleggen van de infrastructuur, zoals gasleidingen, op afgelegen plekken is of bij relatief kleine hoeveelheden gas economisch niet uit kan. En om het per schip te kunnen transporteren moet het gas worden afgekoeld tot -160 graden Celsius. Toch is het aanleggen van deze infrastructuur de enige manier om het affakkelen tegen te gaan, een maatregel die Shell ook wil nemen.

Shell kan ook meer groene stroom gaan gebruiken voor de winning van olie of gas. Er gaat bij zware olie bijvoorbeeld veel energie naar het verhitten van water tot stoom, dat vervolgens onder hoge druk de grond in wordt gepompt. De stoom verhit de olie waardoor deze minder stroperig wordt en makkelijker weer omhoog te pompen is. „Die stoom kun je produceren door weer gas te verbranden, maar je kunt er ook zonne-energie voor gebruiken”, zegt Van den Beukel. Dat doet Shell al in Oman.

Lees ook: Deze uitspraak over Shell laat zien: het klimaat is een mensenrechtenkwestie

Wat het vonnis precies van Shell verwacht wat betreft de Scope 2- en 3-emissies zal de komende jaren betwistbaar zijn. Moet het bedrijf zijn toeleveranciers tegemoet komen, of meer onder druk zetten om sneller te verduurzamen?

Vooral Scope-3, de klanten dus, zal naar verwachting een langslepende kwestie worden. 85 procent van de uitstoot van het concern – volgens Milieudefensie is dat jaarlijks 1,6 miljard ton CO2 – valt daar immers onder.

„Dat gaat bijvoorbeeld om de benzine waarop we rijden, de kerosine in vliegtuigen en het gas dat we thuis verstoken”, zegt Machiel Mulder, hoogleraar energie-economie bij de Rijksuniversiteit Groningen. „Shell moet zijn afnemers helpen een energietransitie te maken, bijvoorbeeld door meer elektrische laadpalen te bouwen en groen gas aan te bieden.”

Shell moet de uitstoot beperken. Maar geldt dat ook voor de leveranciers?

Hoe ver Shell daarin moet gaan, is voer voor juristen. „Ik neem aan dat de rechter niet het onmogelijke van Shell verlangt”, zegt Mulder, „Bijvoorbeeld het onder de kostprijs aanbieden van groen gas.”

Naast in zonne- en windenergie, investeert Shell flink in start-ups die bezig zijn met nieuwe technologieën. Zoals duurzame vliegtuigbrandstof op basis van CO2 , water en duurzame energie. Alleen: zulke innovatieve technologieën gaan vermoedelijk niet snel genoeg om Shell aan de ambitieuze reducties te helpen. Wat dat betreft komt 2030 heel snel.

Het bedrijf kan ook CO2 afvangen en opslaan. Zo wil het CO2 in lege gasvelden onder de Noordzee stoppen. Dat zou vanaf 2024 moeten gebeuren, met hulp van 2 miljard euro subsidie van de Nederlandse overheid. Daarmee zou vanaf 2024 jaarlijks 2,5 miljoen ton CO2 moeten worden afgevangen. Maar zulke projecten opzetten duurt jaren, dus ook voor deze oplossing is negen jaar kort. Critici zien het opslaan van CO2 ook niet als echte oplossing, maar als dure manier om CO2-reductie uit te stellen.

Lees ook het interview met klimaatjurist Tim Bleeker: ‘Shell zal pijnlijke offers moeten brengen’

Tot slot kan Shell ook desinvesteren: activiteiten afstoten. „Alleen: als ze bepaalde activiteiten – zoals olievelden – verkopen, koopt iemand anders het”, zegt Hans van Cleef, analist bij ABN Amro. Met hem vrezen meer analisten dat activiteiten in handen komen van concurrenten, bijvoorbeeld uit China of het Midden-Oosten. In de praktijk wordt het klimaat daar niet schoner van.