Wie wil er nog in de Rotterdamse haven werken?

Toenemend personeelstekort Het gebrek aan geschikte mensen hindert de groei van de haven en knaagt aan de concurrentiepositie. Een plan van de gemeente om de mismatch tussen vraag en aanbod op de arbeidsmarkt tegen te gaan slaat niet aan.

Op de IT Campus Rotterdam moet de aansluiting tussen het onderwijs en het bedrijfsleven versterkt worden. Personeel uit de haven wordt er om- of bijgeschoold. De opleiding zit op het RDM-terrein op Zuid.
Op de IT Campus Rotterdam moet de aansluiting tussen het onderwijs en het bedrijfsleven versterkt worden. Personeel uit de haven wordt er om- of bijgeschoold. De opleiding zit op het RDM-terrein op Zuid. Foto David van Dam

Banen genoeg, maar een schaarste aan werknemers. Vacatures zat, maar te weinig werkzoekenden om ze in te vullen. Het is een hardnekkig probleem waar de haven van Rotterdam nu al jaren mee kampt en geen oplossing voor in zicht is.

Maar liefst 70 procent van de bedrijven in het haven- en industriegebied heeft moeilijk vervulbare functies, staat in het jongste rapport van onderzoeksbureau SEOR, onderdeel van Erasmus School of Economics. Drie jaar geleden gaf 63 procent van de ondernemingen aan moeite te hebben met het vinden van geschikt personeel.

De krapte is dus alleen maar groter geworden. Volgens het nieuwe rapport, dat vorige maand verscheen, blijft voortdurende actie noodzakelijk om het gat tussen de vraag naar en het aanbod van arbeid te verkleinen. De gemeente en het Havenbedrijf organiseren deze maandagmiddag naar aanleiding van het onderzoek een digitale kennissessie.

De haven groeit en de bedrijven die er zijn gevestigd groeien mee. Gebrek aan personeel hindert die groei en knaagt aan de concurrentiepositie van de haven. Niet langer staat er een onuitputtelijk reservoir havenwerkers klaar.

Rotterdammers en hun haven: ze zijn uit elkaar gegroeid sinds de haven uit de stad verdween en minder zichtbaar werd. De fysieke afstand is ook een mentale afstand geworden: een baan in de haven is steeds minder vanzelfsprekend.

Oude imago

Havenbedrijf en werkgevers onderkennen dat al langer. Al in 1993 werd het Educatief Informatiecentrum Mainport Rotterdam (EIC) opgericht om jaarlijks duizenden schoolkinderen uit de regio kennis te laten maken met de haven. Educatie is een belangrijk doel van de Wereldhavendagen: laten zien wat er in de haven gebeurt, en tegelijkertijd de carrièremogelijkheden tonen die er zijn.

Dat soort activiteiten blijft nodig, het werk in de haven verandert, zegt Renée Rotmans, die zich als hr-expert bij het Havenbedrijf Rotterdam bezighoudt met sociale innovatie. Het oude imago van het havenwerk als zwaar en vies, is achterhaald, zegt zij. De containerterminals op de Tweede Maasvlakte zijn volledig geautomatiseerd, de kranen worden met joysticks bestuurd. In productie en logistieke processen wordt meer gebruik gemaakt van slimme sensoren. Informatie over ladingstromen wordt gedigitaliseerd.

Renée Rotmans, hr-expert bij het Havenbedrijf Rotterdam zegt over het project Next Maritime Professional van de IT Campus: „Dit helpt mensen digitaal wendbaar te worden en dat kunnen wij als Havenbedrijf alleen maar ondersteunen.”

Foto David van Dam

Drone-piloten

De energietransitie verandert de wereld van het werken in de haven fundamenteel. „Het takenpakket van sommige havenberoepen is niet meer te vergelijken met vijf jaar geleden, laat staan 25 jaar geleden. Daarnaast ontstaat er vraag naar nieuwe beroepen als big data-specialisten en dronepiloten.”

De haven presenteert zich graag als broedplaats van innovatie en digitalisering, waar naast de ‘handjes’ steeds meer kennis wordt gevraagd. Dat vereist een arbeidsmarkt die daarop aansluit. Bedrijfsleven en onderwijs hebben gezamenlijke initiatieven om dat te verbeteren. Zoals de in 2018 opgerichte IT Campus op het RDM-terrein die nu het project Next Maritime Professional is gestart, voor scholing van nieuwe, maar ook om- en bijscholing van huidige medewerkers. „Dit helpt mensen digitaal wendbaar te worden en dat kunnen wij als Havenbedrijf alleen maar ondersteunen”, zegt Rotmans.

Alle aandacht voor de hoogopgeleide havenwerker van de toekomst laat onverlet dat er nu een tekort is, ook in de meer traditionele, technische beroepen. Cees Alderliesten, beleidsadviseur onderwijs & arbeidsmarkt van ondernemersvereniging Deltalinqs ziet in het rapport een bevestiging dat de nood hoog is. Deltalinqs is mede-organisator van de kennissessie komende maandag. „We zullen nog harder moeten lopen en nog een slag dieper moeten gaan”, zegt Alderliesten. „Maar we merken ook dat bedrijven zich dit steeds beter realiseren. Met name in de onderhoudsfuncties, dat wordt de grootste uitdaging voor de industrie.”

Ongeschoold personeel

De eigenaren van de industriële complexen in het havengebied besteden het onderhoud van hun installaties doorgaans uit aan contractors: aannemers die in dat werk gespecialiseerd zijn. „De tijd is voorbij dat die eigenaren zeiden: het tekort aan onderhoudspersoneel is niet ons probleem maar dat van onze aannemers. Men gaat steeds meer zien dat het een probleem is voor de industrie als geheel, zeker gezien de uitdagingen die de energietransitie stelt.”

Door de toenemende vraag naar hoger en specialistisch opgeleid personeel is er in de haven steeds minder plaats voor lager en ongeschoold personeel. Om ook die categorie aan het werk te helpen, speelt de gemeente een rol. Begin 2019 sloot wethouder Richard Moti (Werk en Inkomen) een leerwerkakkoord met havenwerkgevers en Havenbedrijf, evenals met andere sectoren. Met dit plan moest de mismatch tussen vraag en aanbod op de arbeidsmarkt worden tegengegaan en de afstand tussen werk en bijstand verkleind.

70 procent van de bedrijven in het haven- en industriegebied heeft moeilijk vervulbare functies, blijkt uit nieuw onderzoek.

Foto David van Dam

Een van de opvallendste conclusies in het nieuwe rapport is dat dit leerwerkakkoord in de haven nauwelijks bekend is. Slechts een kwart van de bedrijven kent het. Ook is er kritiek: het is te veel een ‘blauwdruk’, te veel gedacht vanuit beleidsmakers.

Alderliesten van Deltalinqs herkent die kritiek. „Bedrijven zijn niet zo geïnteresseerd in wat in akkoorden wordt afgesproken. Interessanter is of ze bekend zijn met de activiteiten die eronder vallen. Er wordt aardig wat gedaan aan het aanboren van onbenut potentieel, en er zijn activiteiten rondom sociale innovatie en een ‘leven lang leren’.” Bedrijven komen naar dit soort sessies, zegt hij.

Lees ook dit eerdere artikel over het leerwerkakkoord

„Dat nog niet alle bedrijven in de Rotterdamse haven het leerwerkakkoord kennen, betekent dat er nog steeds werk aan de winkel is voor ons”, reageert wethouder Moti. Het akkoord is nu eenmaal „geen quick win”, geeft hij aan. „En daar komen nu nog de gevolgen van de coronacrisis bij. Veel bedrijven zijn logischerwijs vooral bezig met overleven en staan daardoor vaak minder open voor vernieuwing.”

Drie pijlers

De leerwerkakkoorden zijn gericht op de lange termijn. Maximaal zes jaar is er nodig de sector op dit vlak „duurzaam te veranderen”, zegt Moti. Hij hoopt de gemeenteraad binnenkort te informeren over tussentijdse resultaten van de akkoorden.

De leerwerkakkoorden van Moti kennen drie pijlers. Van ‘werk naar werk’: het bij- en omscholen van bestaand personeel. Van ‘school naar werk’: beter aansluiting van onderwijs op arbeidsmarkt. En ‘weer aan het werk’: van een uitkering naar een betaalde baan. Met name in de eerste twee pijlers gaat het best goed, zien Rotmans en Alderliesten. Moeilijker is het om mensen uit de bijstand een plek in de haven te bieden.

„Werkgevers hebben een achterhaald beeld van bijstandsgerechtigden”, meent Rotmans van het Havenbedrijf. „Het kunnen ook hoger opgeleiden zijn die niet goed kunnen horen, of die iets vervelends hebben meegemaakt, maar met vaardigheden die we in de haven goed kunnen gebruiken. Ik denk dat dit rapport laat zien dat we daar nog meer moeite in moeten stoppen.”

Alderliesten is niet verbaasd dat bedrijven terughoudendheid zijn mensen met afstand tot de arbeidsmarkt een plek te bieden. Werkgevers verwachten veel van nieuwe medewerkers. „Dit is een branche waarin veiligheid heel belangrijk is, er worden dus hoge eisen gesteld aan wat mensen moeten kennen en kunnen.”

Tegen wat voor problemen lopen bedrijven in de haven precies aan, als gevolg van het gebrek aan personeel? NRC vroeg het drie ondernemingen.