Zwitserland stapt uit onderhandelingen over verdrag met EU

Interne markt Onderhandelingen over het verdrag liepen al zeven jaar. Nu ze geklapt zijn, dreigt de aansluiting van Zwitserland bij de interne markt in gevaar te komen.

De minister van Justitie Karin Keller-Sutter, de president Guy Parmelin en de minister van Buitenlandse Zaken van Zwitserland Ignazio Cassis tijdens een persconferentie waarin ze het besluit de onderhandelingen met de EU te staken toelichten.
De minister van Justitie Karin Keller-Sutter, de president Guy Parmelin en de minister van Buitenlandse Zaken van Zwitserland Ignazio Cassis tijdens een persconferentie waarin ze het besluit de onderhandelingen met de EU te staken toelichten. Foto FABRICE COFFRINI/AFP

De verhouding tussen de Europese Unie en Zwitserland staat onder grote druk, nadat de Zwitserse overheid woensdag liet weten zich terug te trekken uit een samenwerkingsverdrag. Hoewel de directe gevolgen van de breuk beperkt zijn, dreigt op termijn de aansluiting van Zwitserland bij de Europese interne markt in gevaar te komen.

Hoewel Zwitserland geen EU-lid is, kan het in de praktijk toch deelnemen aan die interne markt. De voorwaarden voor die toegang worden geregeld in meer dan 100 bilaterale akkoorden, waarin per sector is afgesproken aan welke regels Bern zich moet houden. Vooral Brussel wilde daar graag vanaf – deels in reactie op het vertrek van het Verenigd Koninkrijk. ‘Gelijke monniken, gelijke kappen’ werd het uitgangspunt voor Brussel, en dus moesten alle afspraken met Zwitserland worden onder gebracht in een nieuw ‘raamverdrag’. Eenvoudiger, maar volgens Brussel vooral eerlijker: zonder de mogelijkheid alleen de voordelen van de interne markt te genieten zonder je aan de afspraken te houden. In 2018 bereikten beide partijen na vier jaar onderhandelen een principe-akkoord over zo'n verdrag, waarin bijvoorbeeld een duidelijker dispuutmechanisme zit en dat het updaten van bestaande afspraken eenvoudiger maakt.

Lees ook: De Zwitsers zijn de nieuwe Britten

Zwitserse publieke opinie

Maar bij het afhechten van de onderhandelingen ontstond toch wrijving. Een deel van de Zwitserse publieke opinie keerde zich steeds feller tegen het akkoord, omdat het de eigen soevereiniteit zou beperken. In reactie zocht de Zwitserse regering naar extra uitzonderingen op EU-regels, bijvoorbeeld de mogelijkheid EU-burgers te korten op sociale uitkeringen. Brussel weigerde die.

Er volgden moeizame onderhandelingen, die nu door Zwitserland zijn afgebroken. „De meningsverschillen op cruciale punten blijven aanzienlijk”, aldus een verklaring van de regering in Bern woensdag. Het betekent dat het raamverdrag niet in werking zal treden en beide partijen terugvallen op de bestaande afspraken. Maar omdat Brussel die niet meer wil vernieuwen zonder ‘raamverdrag’, zal Zwitserland steeds moeizamer toegang houden tot de Europese markt. Bijvoorbeeld bij de elektriciteitsmarkt, waarover de onderhandelingen nu stilvallen.

Medische apparatuur

Deze week liepen afspraken over medische technologie al af, waardoor bepaalde Zwitserse apparatuur al niet meer zomaar naar de EU kan worden uitgevoerd.

In een verklaring laat de Europese Commissie weten het besluit van Zwitserland te betreuren, maar benadrukt ze tegelijk dat de voorwaarden voor iedereen op de Europese markt gelijk moeten zijn. „Bevoorrechte toegang tot de interne markt kan alleen als dezelfde regels en verplichtingen voor iedereen gelden.” De bestaande afspraken zullen volgens Brussel nu „onvermijdelijk verouderen”.