Opinie

Overval door Minsk op Ryanair-vlucht maakt veel meer kapot

Persvrijheid

Commentaar

Van de brutale ontvoering door Wit-Rusland van de journalist Roman Pratasevitsj (26) en zijn partner Sofia Sapega (23) door een gedwongen tussenlanding van een Ryanair vlucht, stond de westerse wereld dit weekend volkomen perplex. Hier werd een burgertoestel met EU-burgers aan boord met behulp van een gewapende MiG tot landen gedwongen. Zoiets heet staatsterreur en komt zo zelden voor dat het even duurde voordat de enormiteit van deze gebeurtenis was ingedaald.

Het was een onverwachte, niet-geprovoceerde vijandige daad tegen nota bene, een Iers toestel op een interne EU-vlucht, van Athene naar Vilnius. Dat levert een internationaal incident op, dat blijvende politieke gevolgen heeft, de machtsverhoudingen diep schokt en niet onbeantwoord kan blijven. Met andere partijen dan de EU, nog altijd meer een belangenvereniging dan een machtsblok, is zo’n gebeurtenis makkelijk een oorlogsaanleiding.

De eerste gevolgen zijn nu vooral psychologisch – het besef dat samenleven in een min of meer gemeenschappelijke orde op het Europese continent met landen als Wit-Rusland voorbij is. Over en uit. Om te beginnen valt dat luchtruim niet meer te vertrouwen, een gedachte die de KLM pas deelde toen premier Rutte daarop wees. Kennelijk won de behoefte aan ‘normaliteit’ (met kortere vliegroutes) het van het inzicht dat zo’n kaping vrije luchtvaart onmogelijk maakt. Want die zou daarna onderworpen zijn aan willekeur, machtsmisbruik en wraakzucht.

Lees ook: Roman Pratasevitsj, journalist en activist

Ook Ryanair begreep dat niet of wilde dat niet laten blijken. Er kwam een beschamend persbericht waarin niet eens werd genoemd dat het deze twee passagiers in Minsk had moeten achterlaten. Wie wil er met een maatschappij vliegen die ethisch toondoof is en totaal cynisch? Het duo Roman en Sofia is hun leven intussen niet zeker. In ieder geval Pratasevitsj wordt vanwege zijn journalistieke werk gezocht. Hier dreigt dus wéér een boodschapper te worden geslachtofferd om zijn boodschap. Na de redactie van Charlie Hebdo en de Saoedi-Arabische journalist Jamal Khashoggi, nu Roman Pratasevitsj? Laat het niet waar worden.

Het speelt in een almaar gevaarlijker wereld waarin volkenrecht, met een helder onderscheid tussen oorlog en vrede, het aflegt tegen staatsguerilla. Eerder werd dat al duidelijk met Rusland, dat in het Verenigd Koninkrijk moordaanslagen met gif liet plegen door de eigen geheime dienst. Rusland, dat de Amerikaanse verkiezingen manipuleerde, de EU tracht te destabiliseren, met cyberaanvallen bedrijven afperst en met hybride oorlogstechnieken ‘afvallige’ landen terug in de plooi dwingt.

Europa heeft nu bijgeleerd. Dit kan dus óók – een kidnapping in de lucht. Wit-Rusland en mogelijk ook Rusland calculeren dat sancties voor dergelijke schurkenstreken incasseerbaar zijn. Dat is dan ook de vraag die nu bovenop de stapel ligt. Tot nu toe was de theorie dat onderlinge economische verwevenheid uiteindelijk escalatie voorkomt. De EU zal zich daarop moeten beraden – de Ryanair-overval is er één uit de buitencategorie. Dat zal moeten doorklinken in het antwoord. Eerst moeten Roman en Sofia vrij.

In een eerdere versie van dit commentaar stond dat naar verluidt Russische agenten aan boord waren en dat zij zich in Minsk uit de voeten maakten nadat journalist Roman Pratasevitsj en zijn vriendin waren gearresteerd. Dat bleek niet het geval te zijn.