‘Niet links, maar juist extreemrechts wil groot deel van bevolking cancellen’

Reactie Special Activisme Kunstenaar reageert op de special Kunst & activisme van 20 mei. „De taak van kunst is alternatieve democratische modellen te verbeelden en te propageren.”
‘New World Summit’ van Jonas Staal op de Berlin Biennale in 2012.
‘New World Summit’ van Jonas Staal op de Berlin Biennale in 2012. Foto Britta Pedersen/EPA

In het artikel Kan kunst de wereld redden? (CS, C14-15, 20 mei 2021) van Paul Steenhuis wordt gesteld dat ik als kunstenaar deel ben van een beweging postmoderne activisten die zich als doel zou stellen de „liberale democratie dood [te] knuppelen.”

Steenhuis’ essay is een warrig betoog, waarin hij waarschuwt voor het gevaar van groepsdwang door linkse antiliberale identiteitspolitiek gedreven activisten onder aanvoering van de „postmoderne” filosoof Judith Butler. Onze weerzin tegen de liberale democratie zou zo enorm zijn, dat wij net zo’n groot gevaar zouden vormen als extreemrechts.

Om zijn betoog kracht bij te zetten, shopt Steenhuis lukraak door de geschiedenis om voorbeelden van politiek gedreven kunstenaars op te voeren, zoals de Futurist Filippo Marinetti en de Sovjet constructivist Vladimir Tatlin, zonder daarbij te benoemen dat tussen dergelijke stromingen diepe politieke conflicten speelden. Judith Butler is verder geen postmoderne filosoof, maar juist een van de denkers die het postmodernisme beschreef als arena van zeer conflicterende denkrichtingen.

Dat dergelijke feiten Steenhuis koud laten hoeft ons niet te verbazen gezien hij uitgebreid citeert uit een boek met de pathetische titel Cynical Theories. How Universities Made Everything about Race, Gender, and Identity – and Why This Harms Everybody. De schrijvers van dit broddelwerk zijn conservatieve trollen, die serieuze wetenschappelijke tijdschriften overspoelen met nepartikelen om kritische theorie belachelijk te maken. Hun stelling dat „postmodern links” een regime van cancel culture wil opleggen is bizar, omdat juist extreemrechtse krachten dominant zijn en grote delen van de bevolking ‘cancellen’ door hun grondrechten met de voeten te treden.

New World Summit

Wat mijn artistieke werk betreft spreekt Steenhuis over ‘World Summit-conferenties’ die ik zou ontwikkelen om „vrouwen, queers, transgenders, de armen, differently abled, statenlozen, religieuze en raciale minderheden” een platform te bieden. Het project betreft de New World Summit, dat bestaat uit alternatieve parlementen die ik voor en met stateloze, op zwarte lijst geplaatste en autonomistische organisaties ontwikkel, en hun vertegenwoordigers kunnen zeer wel vrouwen of transgenders zijn. Het is de vraag wat er voor Steenhuis zo vreselijk schokkend is aan het idee dat zij het woord nemen.

In relatie tot mijn geschreven werk citeert Steenhuis herhaaldelijk foutief uit een twaalf jaar oud pamflet, om te suggereren dat mijn weerzin tegen liberale democratie zo sterk is dat ik intolerantie, geweld en barbarij zou prefereren. Nu is het zeker mijn standpunt dat liberale, kapitalistische democratie structureel faalt om wezenlijke herverdeling te bewerkstelligen, en zie ik het als de taak van kunst alternatieve democratische modellen te verbeelden en te propageren. En systeemverandering brengt inderdaad noodzakelijke risico’s met zich mee, maar dat is nog iets anders dan te stellen dat ik bestaande instituties zonder alternatief wil „doodknuppelen”.

Het werkelijke gevaar lijkt me de wijze waarop Steenhuis extreemrechtse stokpaardjes riskeert te reproduceren door valse vijandbeelden te scheppen. Wat hier wordt „doodgeknuppeld” is serieuze culturele journalistiek.