Fadua El Akchaoui speelt haar soloshow ‘Wrak’.

Foto Mark Bolk

Interview

Fadua El Akchaoui: ‘Iedereen loopt krasjes op, iedereen is gedeukt’

Theater op tv Fadua El Akchaoui speelt de door haar zelf geschreven solo ‘Wrak’, komende vrijdag op televisie te zien. Een voorstelling afgeladen met autometaforen. „Je kunt met pech langs de weg staan, als je maar weet hoe je jezelf kunt repareren.”

„De voorstelling gaat over mij. Wrak is een coming-of-age-story, waarin ik aan de hand van de auto’s waarin ik ooit heb gereden, en die ik associeer met de mannen in mijn bestaan, een roadtrip maak door mijn leven.

„De lessen die ik heb geleerd zorgen ervoor dat ik de vrouw ben die ik nu ben. Als ik de cruciale momenten naloop, de goede en nare zaken, kom ik tot de conclusie dat ik op zoek ben naar een noodzakelijk stukje zelfliefde.”

Fadua El Akchaoui (zeg: Feh-doe-a) spreekt in het echt net zo onstuitbaar als ze op het toneel overkomt. In Melk & Dadels, de tragikomische succesvoorstelling uit 2018 over de identiteit en afkomst van vier Marokkaans-Nederlandse vrouwen, was El Akchaoui de humoristische motor. In het Amsterdamse theater CC Amstel, waar ze repeteert, vertelt ze over haar solo Wrak, die vrijdag 28 mei op televisie komt.

Op elke vraag volgt een uitgebreid betoog, terwijl ze er ondertussen toch in slaagt een bord leeg te eten, want het interview is in dinner time, ingeklemd tussen repetitie en try-out. El Akchaoui schreef de tekst van Wrak en speelt zelf. Net als bij Melk & Dadels is de regie in handen van Daria Bukvic, vanaf 1 juni artistiek leider van Toneelgroep Oostpool.

Auto’s

Ze houdt van auto’s, zegt El Akchaoui. „Auto’s zijn vrijheid. Ik ben opgegroeid in Alblasserdam, waar er één keer per uur een bus ging. Als je die miste, was je de pineut. Van jongs af aan werd mij ingeprent dat het belangrijk was om je rijbewijs te halen, om te kunnen gaan en staan waar je wil. Ook omdat mijn vader zelf pas op late leeftijd zijn rijbewijs haalde en daardoor lang niet naar Marokko kon, want voor vliegtickets was er geen geld. Dat was een grote teleurstelling en frustratie, want hij wilde graag zijn kinderen laten zien waar hij vandaan kwam.”

In een groot gezin (ze is het achtste kind) gaf een auto ook op een andere manier vrijheid. „Mijn auto was de eerste ruimte die ik zelf beheerde. Een eigen huisje op wielen, met een eigen verantwoordelijkheid. Ik hou van autorijden, van gaan zitten, gordel om, muziek aan. Van grote auto’s, Duitse auto’s. Ik ben echt een auto-nerd.”

Fadua El Akchaoui in ‘Wrak’.

Foto Mark Bolk

Op het toneel staat een auto, maar het is een uitgekleed wrak, geëindigd bij de sloop. In tegenstelling tot wat je zou denken is dit wrak een symbool van positiviteit. Geen einde, maar een begin, een bron van leven. In de voorstelling vertelt El Akchaoui dat haar vader de sloop zag als een donorfabriek waar je een ontbrekend orgaan kunt vinden. Oftewel: ook als wrak kun je nog van dienst zijn. „Uit een wrak kun je nog een onderdeel halen. Ik zie het mooie in het lelijke. Ik denk graag vanuit een ander perspectief.”

El Akchaoui beziet de mens als een auto: „Vanaf het moment dat een nieuwe auto de garage uitrijdt wordt hij minder waard. Ook als mens neemt je levensduur af. Je slijt door de kilometers die je maakt. Iedereen loopt krasjes op, iedereen is gedeukt.” Ze lacht. „Pas als je oud genoeg bent, als oldtimer, stijg je weer in waarde.”

Mijn auto was de eerste ruimte die ik zelf beheerde. Een eigen huisje op wielen. Ik hou van autorijden

Filosofie

De deukjes die een mens oploopt zitten wat haar betreft in de keuzes die ze heeft gemaakt. „Ik werd verliefd op iemand die niet de juiste persoon bleek te zijn. Ik heb moeilijke ervaringen achter de rug, die me verdriet hebben gedaan. Klootzakken bestaan, maar mijn filosofie is dat iedereen is wie hij is door de weg die hij heeft bewandeld. Niet iedereen is goed voor mij, maar dat kan ik ze niet kwalijk nemen. Omdat ze op hun eigen manier komen waar ze moeten komen.”

Ze geeft zichzelf niet meer de schuld van stukgelopen relaties. „Waarom zou ik mezelf verwijten maken? Dat verandert niks. Ik kan alleen nog veranderen hoe ik terugkijk. Ik hoef niet meer bang te zijn, me niet meer schuldig te voelen, me te schamen, spijt te hebben. Het is goodbye naar hen.”

Haar levensles is dat het oké is om te botsen. „Ik ben niet meer bang om alleen te zijn. Tegen mijn grote broer, die altijd voor me zorgde, zeg ik: Je hebt jarenlang geprobeerd om je kleine zusje te beschermen, maar het is tijd om haar los te laten. I’m okay.”

Dat zegt ze ook in gedachten tegen haar overleden vader. „Vroeger was ik altijd bezig om te zorgen dat pappa trots op mij zou zijn. Nu denk ik: I’m okay. Hij gaat sowieso trots zijn op mij.”

Wat er is veranderd, zegt Fadua El Akchaoui, is het besef dat ze vaak keuzes maakte op basis van wat anderen bepaalden. „Het heeft daardoor langer geduurd voor ik belandde waar ik moest zijn. Maar ik heb er vrede mee. Ik ben nu 38 en ik vind mezelf een leuker mens dan tien jaar geleden.”

Clown

In dat opzicht is Wrak ook een waarschuwing, een cautionary tale over de verhouding tussen mannen en vrouwen. „Als vrouw word je meegegeven dat je waarde ontleent aan een man in je leven. Vrouwen zijn nog steeds verwikkeld in vraagstukken over schaamte en schuld. Mannen hebben een vrijer leven.”

Inmiddels houdt ze zelf de regie. „Je kunt met pech langs de weg staan, om nog een autometafoor te gebruiken, als je maar weet hoe je jezelf kunt repareren. Dit is een voorstelling over hoop, over licht aan het einde van de tunnel, maar ook over heel worden.”

Ook op het podium straalt ze dat zelfvertrouwen uit, zelfverzekerd en schalks, bijna cabaretesk soms. „De clown in mij leeft wel. Dat zit vooral in mijn tone of voice. Regisseur Daria Bukvic weet waar ik die kan toelaten. Humor en relativeringsvermogen zijn voor mij overlevingsmechanismes. Het is mijn manier om als kind van migranten te dealen met het ‘de ander’ zijn in deze maatschappij.”

Niet alle onrust is voorbij, blijkt als de verslaggever het aanbod voor een glas cola afslaat. „Ik drink ook geen cola, behalve als ik moet spelen. Omdat ik misselijk word van de zenuwen. Een uurtje van tevoren begint het en dan krijg ik echt….” Ze maakt een brakend geluid: „Uuurghh.” Cola helpt. „Als ik publiek zie, zijn de zenuwen weg, maar ervoor heb ik cola nodig.”

Fadua El Akchaoui in ‘Wrak’.

Foto Mark Bolk

Docent

Niet alleen in haar persoonlijke leven, ook als schrijfster en actrice heeft ze een lange weg afgelegd om te komen waar ze nu is, want ze was eerst dertien jaar docent maatschappijleer op het mbo. „Met pijn in mijn hart heb ik besloten om te stoppen als docent. Ik mis het enorm: het contact met de leerlingen, de voeding die ze me gaven. De jonge generatie hield me fris en op de hoogte, qua taal, muziek, fashion. Jongeren zijn niet bang voor verandering en dat vanzelfsprekende is lekker.”

Als actrice en schrijfster heeft ze werk in overvloed. Zo is ze onder meer co-auteur van de bioscoopfilm Meskina, die deze zomer moet uitkomen, met onder meer Maryam Hassouni, Nasrdin Dchar, Soundos el Ahmadi en Bilal Wahib, en weer in regie van Daria Bukvic.

Hoewel ze een maatschappelijke carrière volgde, was theater liefde op het eerste gezicht: tijdens de groep-achtmusical. „Ik mocht de troubadour zijn, Puccini. Had ik een klein gitaartje.” Zingzeggend: „Kijk daar is Puccini, jongens dat is fijn. We hebben een beroemdheid, hier op ons eigen plein.” Met een brede glimlach: „Vond ik tof. Mensen wilden me zien en naar me kijken.”

Die kennismaking kreeg niet meteen een vervolg. „Omdat ik niet wist waar ik moest zijn. Niemand in mijn familie en omgeving of op de mavo deed aan theater. Maar op de havo, een totaal andere wereld dan de mavo, was een toneelclub. Als ensemblelid 586 speelde ik 15 rollen tegelijk in musicals. Heerlijk, met 30 mensen iets maken, de vibe, de spanning, de make-up. Het voelt als het belangrijkste wat je ooit zult doen.”

Na de auditie werd ik gebeld: dat ze me nog een keer wilde zien. Die mensen zijn gek, dacht ik

Auditie

In Rotterdam, waar ze economie studeerde, volgde ze cursussen en speelde ze in de bijbehorende musicals. „Ik wist niet dat er een ander soort theater dan musical was. Ik kende niks.” Pas via een vriendin die ze hielp bij schoolvoorstellingen kwam ze in theaters. En werd ze opgemerkt door Jolanda Spoel, toen van Maas Theater en Dans, nu directeur van het Bijlmerparktheater. „Ze vroeg me of ik niet in een voorstelling van haar wilde spelen. Mocht ik opeens betaald een voorstelling bij Maas spelen!” Waarna ze alsnog de theaterdocentopleiding deed, in deeltijd, aan de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten.

Via een castingbureau werd ze gevraagd om auditie te doen voor Melk & Dadels. „Ik stond wel ingeschreven, maar kreeg nooit een rol: klein, rond, kroeshaar, niet het type dat werd gecast. En eerlijk is eerlijk, niet met genoeg ervaring. De auditie deed ik alleen om er een dagje Amsterdam van te maken. Maar ik werd gebeld: dat ze me nog een keer wilde zien. Die mensen zijn gek, dacht ik.”

Lees ook: Interview met Soumaya Ahouaoui: ‘Een Marokkaanse vrouw als Hamlet, waarom niet?’

De tweede keer was ze zenuwachtig. „Maar ik had het geluk dat ik met Soumaya Ahouaoui – een geniale actrice die nu bij het Nationale Theater speelt – een goede klik had. Ik kon me optrekken aan haar. Ik had een tekst geschreven – schrijven kan ik wel – en die vonden ze lekker brutaal, met een goed ritme. Een paar dagen later belde Daria: of ik in haar voorstelling wilde spelen.” Haar bord is leeg. „En of ik dat wilde! Ja!”