Piloten van Ryanair-vliegtuig wantrouwden bomalarm

Kaping Wit-Rusland De piloten van het Ryanair-vliegtuig stemden in met een landing in Minsk, na misleiding door de Wit-Russische verkeersleiding. Het transcript, inclusief toelichting, is hier te lezen.

De Boeing 737-800 van Ryanair landt in Vilnius, zondagavond, na de gedwongen landing in Minsk eerder die dag.
De Boeing 737-800 van Ryanair landt in Vilnius, zondagavond, na de gedwongen landing in Minsk eerder die dag. Foto Reuters

De piloten van het Ryanair-vliegtuig dat zondag een gedwongen landing maakte in Minsk hebben vergeefs geprobeerd om opheldering te krijgen over de vage bommelding die ze ontvingen van de Wit-Russische verkeersleiding. Ze lijken de melding niet vertrouwd te hebben. Uiteindelijk besloten ze om de „aanbeveling” van de verkeersleiding toch te volgen en uit te wijken naar de Wit-Russische hoofdstad.

Lees ook: Piloot tegen verkeersleider: ‘The bomb, where did it come from?’

Dat blijkt uit het transcript van de letterlijke communicatie tussen de Ryanair-piloot en de luchtverkeersleiding in Minsk dat dinsdag openbaar is gemaakt door het Wit-Russische ministerie van Transport en Communicatie. Informatie van Wit-Russische autoriteiten staat niet bekend als betrouwbaar, maar volgens geraadpleegde piloten maakt de opname een authentieke indruk. Ryanair wil in afwachting van onderzoek door Europese luchtvaartinstanties en de NAVO geen persvragen beantwoorden, ook niet over de authenticiteit van het transcript.

Steven Verhagen, KLM-gezagvoerder en voormalig voorzitter van pilotenbond VNV, na lezing van het transcript: „De piloten zijn op een onacceptabele manier om de tuin geleid. Ze hebben waarschijnlijk flinke stress gekend, met alle risico’s van dien. Het is duidelijk dat ze het een uiterst vaag of zelfs ongeloofwaardig verhaal vinden, maar in zo’n geval geldt: better be safe than sorry.”

De huidige VNV-voorzitter Willem Schmid, ook KLM-piloot, zou liever de volledige opnames van het contact tussen cockpit en verkeersleiding beluisteren, maar concludeert wel dat de piloten „logische stappen” zetten om uit te zoeken wat er aan de hand is. Schmid: „In deze presentatie lijkt de keuze voor Minsk uiteindelijk door de vliegers genomen, op basis van de ontvangen informatie. Of dat echt een eigen keuze was, is sterk de vraag. Onderzoek moet dat uitwijzen.”

Gezagvoerder beslist

Volgens de protocollen in de luchtvaart hadden de piloten kunnen beslissen om door te vliegen naar Vilnius, hun oorspronkelijke bestemming. In internationale verdragen is vastgelegd dat de gezagvoerder tijdens de vlucht het laatste woord heeft over het vliegtuig. De Ryanair-piloten hadden de „aanbeveling” van de luchtverkeersleiding in Minsk dus kunnen negeren. Volgens de mondiale federatie van pilotenbonden IFALPA heeft „de gezagvoerder altijd het beste zicht op de actuele situatie aan boord”.

Maar, zeggen Nederlandse piloten, er valt hun Ryanair-collega’s niets te verwijten. De situatie was zeer verwarrend en bedreigend. De luchtverkeersleiding maakte – ten onrechte – melding van een bom aan boord, zonder duidelijk te maken waar die melding precies vandaan kwam.

Een aantal dingen vallen op in de communicatie tussen piloot en verkeersleiding. Het contact is moeizaam, met veel herhaling en vertraging. De verbinding is slecht. Uit een korte geluidsopname blijkt dat het Engels van beide sprekers niet optimaal was.

Lees ook deze reconstructie van vlucht FR4978

Daarnaast wordt duidelijk dat de beslissing om uit te wijken naar Minsk werd genomen voordat de MiG-29, door Wit-Rusland gestuurd om het vliegtuig te ‘helpen’, in beeld of aangekondigd was. Piloot noch verkeersleiding spreken over een straaljager. Onbevestigde bronnen zeggen dat de MiG op 40 kilometer afstand van het vliegtuig bleef. De Nederlandse piloten zijn het erover eens dat met een straaljager naast je van een keuze geen sprake is.

Opvallend is ook dat de verkeersleider zegt dat de bom „geactiveerd kan worden boven Vilnius”. Dat kan verklaren waarom de piloten niet wilden doorvliegen naar hun bestemming, die dichterbij was dan Minsk. Maar, zeggen piloten, als Vilnius gevaarlijk was en Minsk twijfelachtig vanwege een vage aanbeveling, dan hadden ze ook kunnen uitwijken naar Warschau. Die stad lag op het moment van afbuigen niet veel verder weg dan Minsk. Warschau is de thuisbasis van het in Polen geregistreerde vliegtuig en bekend terrein voor de piloten.

Het transcript toegelicht pagina 4-5Positie Loekasjenko pagina 5Commentaar pagina 17 Lees ook deze analyse over de motieven van Loekasjenko