Ontgiftende korrels voor hommels in landbouwgebied

Biologie Insecticiden moeten plaaginsecten bestrijden, maar hommels gaan er ook aan dood. Ingenieurs denken een oplossing te hebben.

Foto Flip Franssen

Hommels en andere bestuivers verkeren in zwaar weer, onder meer door insecticidengebruik in de landbouw. En dus kwamen Amerikaanse bio-ingenieurs op het idee om de insecten weerbaarder maken tegen die gifstoffen door ze microdeeltjes te voeren, tussen de 2 en 50 micrometer groot. In Nature Food beschrijven de onderzoekers hoe ze een enzym dat insecticiden onschadelijk maakt in ‘stuifmeelachtige deeltjes’ verstopten, en aan de hommels voerden. Dat bleek goed te werken. Maar er is ook scepsis.

Insecticiden zijn er in verschillende soorten. Ruim een derde van alle verkochte soorten wereldwijd bestaat uit organofosfaten, waarvan malathion en parathion de meest gebruikte zijn. Ze zijn bedoeld om plaaginsecten onschadelijk te maken, maar kunnen ook dodelijk zijn voor hommels en bijen.

Uit eerder onderzoek is bekend dat fosfotriesterasen, enzymen met metaalionen erin, de organofosfaten kunnen afbreken. Daarvan wordt gebruik gemaakt in sterk verontreinigde bodems. Om te kijken of de enzymen ook ontgiftend werken voor bestuivers, besloten de Amerikaanse wetenschappers tot een experiment met Bombus impatiens, een hommelsoort die veel voorkomt in de VS.

Puur suikerwater

De hommels werden eerst vergiftigd met malathion en kregen vervolgens ofwel ‘losse’ fosfotriesterasen gevoerd, opgelost in suikerwater, of enzymen die waren verpakt in calciumcarbonaat, om ze op stuifmeelkorrels te laten lijken. Ook was er een controlegroep met hommels die alleen suikerwater kregen. In de groep met losse enzymen en de groep met puur suikerwater stierven alle hommels. Maar in de groep met het nep-stuifmeel bleven alle hommels leven.

Het voordeel van de calciumcarbonaatomhulsels is dat de enzymen beschermd blijven tegen het zure milieu in het verteringsstelsel van de hommels. Mogelijk zou de methode ook bij honingbijen werken, omdat hun verteringsstelsel eenzelfde zuurgraad heeft. De auteurs opperen dat de productie van de microdeeltjes een goedkope manier kan zijn om bestuivers tegen organofosfaten te beschermen.

Toch is het geen wondermiddel, waarschuwt de Britse hommelexpert Dave Goulson van de universiteit van Sussex in een e-mail. „Het baart me zorgen dat dit als excuus zou kunnen worden gebruikt om vrijelijk malathion te blijven gebruiken, terwijl dat een sterk giftige stof is voor álle dieren, ook voor mensen. Zelfs al zouden de deeltjes werken, dan zouden dieren die ze niet hebben binnengekregen alsnog vergiftigd raken. Ook vraag ik me af hoe makkelijk het zou zijn om zoiets in het wild uit te voeren.”

De onderzoekers zelf schrijven dat de enzymen mogelijk kunnen worden toegediend via speciale voedselcontainers in gebieden met intensieve landbouw.