Formatieblog

Informateur Hamer gaat volgende week op zoek naar coalitie

In dit blog houdt NRC het verloop van de kabinetsformatie en de ontwikkelingen daaromheen bij. Luister hier de podcast Haagse Zaken en schrijf je hier in voor nieuwsbrief De Haagse Stemming.

Dit blog is gesloten

Dit blog over de belangrijkste ontwikkelingen rond de formatie van een nieuw kabinet is gesloten.

Volg hier de meest recente ontwikkelingen rondom de formatie, in ons nieuwe blog.

Informateur Hamer gaat volgende week op zoek naar coalitie

Informateur Mariëtte Hamer gaat komende week met haar „derde oog” op zoek naar een coalitie. Dat zei ze vrijdagmiddag op een ingelaste persconferentie voor journalisten, omdat er vragen kwamen over haar manier van werken. Verschillende partijen vinden haar methode omslachtig, omdat Hamer de afgelopen twee weken niet alleen gesprekken voerde met fractieleiders, maar ook nog met allerlei belangenclubs. Dat varieerde van jongeren tot aan de Efteling en Natuurmonumenten. Ook liet ze alle partijen twee keer langskomen.

„Ik vind het een tikje inefficiënt”, zei Esther Ouwehand van de Partij voor de Dieren die vrijdag was uitgenodigd, samen met vier andere partijen (Denk, Bij1, Volt en Groep Van Haga). De meeste fractieleiders namen de uitnodiging om langs te komen toch maar aan. Alleen PVV-leider Geert Wilders zei dat hij niet meer in een „achterkamer” wilde praten.

Hamer zegt dat zij niets anders doet dan de wens van de Kamer uitvoeren. Die heeft haar gevraagd eerst de „contouren” van „herstel- en transitiebeleid” te schetsen. Pas daarna kan ze op zoek gaan naar partijen die samen een coalitie willen voeren, stelde ze. Sommige fractieleiders hadden het idee dat ze die ‘kopgroep’ allang had gevormd, omdat Hamer begin deze week VVD, D66, CDA, PvdA, GroenLinks en de ChristenUnie bij elkaar aan tafel zette. Maar volgens de informateur had ze die indeling gemaakt op basis van de onderwerpen die partijen in eerdere gesprekken aandroegen.

Komende maandag praat Hamer eerst weer met VVD-leider Mark Rutte en D66-leider Sigrid Kaag. De Kamer heeft de informateur gevraagd om uiterlijk op 6 juni haar eindverslag in te leveren, maar Hamer zegt dat ze zoveel tijd zal nemen als ze nodig heeft. „We zullen zien of ik dat ga halen.”

Informateur Hamer in de kamer waar ze bezoek ontvangt in Den Haag. Foto Jeroen Jumelet/ANP

FVD, JA21, SGP, BBB en Groep Den Haan vragen aandacht voor jongere generatie

De vijf partijen die donderdagochtend langskwamen bij informateur Mariëtte Hamer hebben vooral gepleit voor maatregelen die de jongere generatie uit de coronacrisis moeten helpen. Caroline van der Plas van BBB zei dat ze aandacht had gevraagd voor familiebedrijven en „de jonge generatie die die bedrijven straks moet overnemen”. Thierry Baudet (FVD) vond dat er een eind moest komen aan alle coronamaatregelen, „zodat we weer kunnen gaan leven”. Joost Eerdmans van JA21 en Kees van der Staaij van de SGP kaartten de onderwijsachterstanden aan die jongeren hebben opgelopen in de coronacrisis, en de lange wachtlijsten in de jeugdzorg.

Informateur Hamer begon deze week met het voeren van gesprekken in kleinere groepen. Woensdag sprak ze met VVD, D66, CDA, PvdA en GroenLinks. Donderdag met FVD, JA21, SGP, BBB en Groep Den Haan. Liane den Haan, die sinds haar afsplitsing van 50Plus een eenmansfractie is in de Tweede Kamer, zei dat ze zich niet direct thuisvoelde tussen de vier andere partijen die er donderdag bij waren, omdat die volgens haar conservatiever zijn dan zijzelf, maar „de clusters zijn gemaakt met name op het feit dat wij dezelfde onderwerpen hebben ingebracht”. Ook voor haar is het onderwijs een belangrijk onderwerp, zei zij. Groep Den Haan en de SGP vroegen naast aandacht voor de jongere generatie ook aandacht voor ouderen die het moeilijk hebben.

Urgente thema’s
Informateur Hamer wil eerst met alle partijen praten over het herstelplan, en pas daarna aan de echte kabinetsformatie beginnen. Eerdmans zei dat Hamer alle partijen een schema heeft gegeven met „allemaal blokken, van steunmaatregelen tot herstelbeleid tot aan de urgente thema’s voor een nieuw kabinet”. Als „topthema’s voor een nieuw kabinet” had zij volgens hem aangemerkt: de energietransitie, de inclusieve samenleving en internationalisering. Zelf vond Eerdmans die thema’s „een linkse inslag” hebben en „niet urgent”. In plaats daarvan heeft hij drie andere thema’s aangedragen: ten eerste „Europa en de schuldenberg die kan ontstaan voor Nederland, die wij dat allemaal moeten gaan betalen”. Daarnaast migratie en veiligheid.

Het was niet alle partijleiders duidelijk wat precies onder het ‘herstel- en transitiebeleid’ valt, waarover deze week zou worden gesproken aan de formatietafel. „We moeten oppassen dat we niet een heel theoretische discussie krijgen over welk onderwerp nou in welk blokje thuishoort”, zei Van der Staaij.

Donderdag- en vrijdagmiddag had informateur Hamer vertegenwoordigers uitgenodigd van organisaties die zich bezighouden met de thema’s ouderen, duurzaamheid en digitalisering.

Hamer verzekert JA21 en FVD: elke coalitie is nog mogelijk

Informateur Mariëtte Hamer sprak deze donderdagochtend met vijf kleinere partijen: Forum voor Democratie, JA21, SGP, Fractie Den Haan en BBB. „Een opmerkelijke constructie”, oordeelde Joost Eerdmans (JA21) bij zijn aankomst op het Binnenhof. Hij trok de conclusie dat „de VVD de wens voor een rechts kabinet heeft laten vallen” omdat die partij woensdag aan tafel zat met D66, CDA, PvdA, GroenLinks en ChristenUnie.

Na afloop dacht hij er toch anders over. Informateur Hamer had hem verzekerd dat de groep van woensdag „geen kopgroep” was en dat elke combinatie van partijen nog mogelijk is voor een nieuwe coalitie.

Eerdmans heeft bij het gesprek de boodschap overgebracht dat migratie en Europa voor JA21 de meest urgente thema’s zijn.

Stabiele partner
Ook Forum voor Democratie-leider Thierry Baudet zei bij aankomst dat er „nu al voorgestorteerd” wordt op een coalitie van VVD, D66 en linkse partijen. Hij kwam donderdagochtend vooral om tegen de informateur te zeggen dat een coalitie over rechts ook een „reëel alternatief” is. „Ik ga nog één keer mijn punt maken: wij willen een regering over rechts, dat heb ik steeds gezegd.” Daarover heeft hij ook met PVV-leider Geert Wilders gesproken, zei hij.

Baudet zei dat hij wil proberen een „stabiele” coalitiepartner te zijn en ook bereid is compromissen te sluiten. „Er kan met ons gepraat worden, wij zijn bereid om over allerlei verschillen heen te stappen.”

Gevraagd naar zijn ideeën over een herstelplan om uit de coronacrisis te komen, zegt Baudet niet voor specifieke maatregelen te zijn per sector, maar voor generieke maatregelen, zoals „een belastingverlaging over de hele linie en het afschaffen van de coronabeperkingen”. Daarna moet de economie weer zijn werk doen, waarbij de overheid niet te veel moet ingrijpen, volgens FVD. „Hoe minder de staat doet en hoe meer ruimte er is voor de markt, hoe beter.”

De fractieleiders van de kleinere partijen schuiven aan bij informateur Mariëtte Hamer. Foto Bart Maat/ANP

PVV-leider Wilders schuift deze week als enige niet meer aan bij informateur Hamer

PVV-leider Geert Wilders zal donderdag en vrijdag als enige partijleider niet aanschuiven voor een gesprek met informateur Mariëtte Hamer (PvdA). Donderdag spreekt Hamer met leiders van FVD, JA21, SGP, BBB en 50Plus. Vrijdag komen leiders van Partij voor de Dieren, Volt, Denk, BIJ1, en Wybren van Haga langs bij de informateur. Eerder deze week sprak Hamer met de overige partijleiders, minus Geert Wilders.

Op Twitter laat de PVV-voorman weten geen gebruik te maken van de uitnodiging, omdat hij in een gesprek met Hamer op 18 mei alles al heeft gezegd wat hij wilde zeggen. „In dat gesprek heb ik al met u gesproken over mijn voorstellen voor het herstel van Nederland”, aldus Wilders. „Daarover debatteer ik graag in het openbaar debat in de Tweede Kamer in plaats van in een achterkamer op het Binnenhof.”

Hamer spreekt deze week met alle partijen over het herstelplan voor Nederland na de coronacrisis en tast tijdens die gesprekken waarschijnlijk ook af welke partijen met elkaar zouden willen regeren. De informateur nam de functie twee weken geleden over van Herman Tjeenk Willink (PvdA) en sprak vorige week ook met alle achttien in de Tweede Kamer gekozen partijen.

Informateur Mariëtte Hamer ontving vorige week PVV-voorman Geert Wilders. Foto David van Dam

Kaag en Rutte botsen tijdens ministerraad over situatie in Israël

Demissionair premier Mark Rutte (VVD) en minister Sigrid Kaag (Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking, D66) hebben tijdens de ministerraad afgelopen vrijdag een „stevige confrontatie” met elkaar gehad over de onrust in Israël en de Palestijnse gebieden. Dat bevestigen Haagse bronnen woensdag na berichtgeving door de Telegraaf.

Demissionair minister Stef Blok (Buitenlandse Zaken, VVD) had de aanwezigen tijdens de vergadering op de hoogte gebracht van de laatste ontwikkelingen in Israël en de Palestijnse gebieden, waarna Kaag „nog wat nuance in het Nederlandse standpunt” wilde aanbrengen. Volgens iemand die bij de ministerraad aanwezig was, vond Kaag dat „in het verhaal van Stef te weinig evenwicht zat”. Rutte zou haar bijdrage vervolgens eenzijdig pro-Palestijns hebben genoemd. Een opvallende uitspraak, want hoewel Kaag is getrouwd met een voormalige onderminister van de Palestijnse Bevrijdingsorganisatie PLO, was zij ook VN-vredesgezant in Libanon en Israël en onderhield ze nauwe banden met Israël.

De woordenwisseling leidde tot een stevige confrontatie, die „buitengewoon fel” was, aldus een ingewijde tegen de Telegraaf. Hierna zou Kaag de vergaderzaal zijn uitgelopen. Later in de vergadering kwam Rutte volgens de bron terug op het incident en zei hij dat Kaag „helemaal gelijk” had. Noch Kaag noch Rutte wil (inhoudelijk) ingaan op het incident. Het is niet het eerste woordenwisseling tussen de twee, zegt een bewindspersoon tegen de Telegraaf. Rutte zou Kaag „hautain” vinden, zij hem „een opportunist”.

Informateur Mariette Hamer ontving Mark Rutte (VVD) en Sigrid Kaag (D66) gezamenlijk voor een gesprek over het vervolg van het informatieproces. Foto Bart Maat/ANP

Vijftien burgemeesters: kabinet moet zich inzetten voor kwetsbare wijken

Een nieuw kabinet moet zich actief inzetten voor het herstel van kwetsbare stedelijke gebieden die kampen met „hardnekkige sociale problemen en achterstelling”. Daarvoor pleiten vijftien burgemeesters, onder meer van de vier grote steden, en diverse maatschappelijke organisaties woensdag in het Algemeen Dagblad. Om de problematiek het hoofd te bieden, moet volgens de ondertekenaars jaarlijks 500 miljoen euro extra worden uitgetrokken. Daarnaast dient de huidige „verkokering” tussen beleidsterreinen als onderwijs en hulpverlening plaats te maken voor maatwerk, zo staat in de oproep.

In de zestien meest kwetsbare stedelijke gebieden in Nederland wonen grofweg één miljoen mensen. Zij zouden zowel te maken hebben met armoede, werkloosheid en schulden, als met criminaliteit en achterstelling in het onderwijs en de gezondheidszorg. Hierdoor staat de leefbaarheid en veiligheid in de wijken onder druk, zo is te lezen in de oproep. Door de vele problemen in de wijken en „tekortschietend overheidshandelen”, zouden veel bewoners vastlopen op de arbeidsmarkt, in het onderwijs en de hulpverlening.

Bovendien, zo stellen de ondertekenaars, zorgt de kloof tussen deze en veel andere plekken voor „parallelle samenlevingen” en „wederzijds wantrouwen tussen overheid en burgers”, een situatie waar criminelen misbruik van zouden maken.

De burgemeesters pleiten voor het opnemen van een zogeheten Nationaal Herstel- en Perspectiefprogramma Leefbaarheid en Veiligheid in het regeerakkoord. Een vergelijkbaar programma in Rotterdam-Zuid illustreert volgens hen de effectiviteit van bepaalde maatregelen, zoals het intensief begeleiden van werkzoekenden en het middels woningbouw behouden van de middenklasse.

De Rotterdamse wijk Carnisse. Foto: Joris van Gennip

Bergkamp wil gesprek met Rutte over werkdruk, Rutte sluit groter kabinet niet uit

Voorzitter van de Tweede Kamer Vera Bergkamp gaat in gesprek met demissionair premier Mark Rutte (VVD) over de heersende werkdruk op het Binnenhof. De aanleiding voor het onderhoud is het vertrek van minister Bas van ’t Wout van Economische Zaken, die drie maanden niet kan werken vanwege burn-outverschijnselen. Vandaag werd ook bekend dat CDA-Kamerlid Pieter Omtzigt wegens vermoeidheidsklachten zeker vier maanden thuisblijft. Partijgenoot Harry van der Molen zit ook overspannen thuis.

Kamervoorzitter Bergkamp typeert het parlement als „een bijzondere werkomgeving” waar „hard werken erbij hoort”. Ze wil kijken of ze onvoorspelbaarheden uit de parlementaire agenda kan halen. Ook wil Bergkamp in gesprek met Rutte over de werkdruk, die onder meer een gevolg is van „het samenspel tussen kabinet en Kamer”. Aan de formatietafel is de afgelopen weken vaak gesproken over de relatie tussen parlement en regering. Zo pleitte oud-informateur Herman Tjeenk Willink voor een sterkere rol van de Tweede Kamer en een dun regeerakkoord.

Rutte zei dinsdag te willen nadenken over een kabinet met meer ministers, „zodat je die vier jaar kunt overleven en er ook gezond weer uitkomt”, aldus de demissionair premier tegen persbureau ANP. Hij noemt het „geen taboe” dat een ministersploeg „nog ietsje verder moet groeien”.

Lees ook: Weer valt een politicus om door te hoge werkdruk

Stoelendans
Na het vertrek van Van ’t Wout volgde een stoelendans in het kabinet: Stef Blok (VVD) vervangt hem als minister van Economische Zaken en Sigrid Kaag (D66) wordt daarmee minister van Buitenlandse Zaken. VVD’er Dilan Yesilgöz-Zegerius is vandaag aangesteld als nieuwe staatssecretaris van Economische Zaken en Klimaat.

Eerder trad minister Bruno Bruins (VVD) af als minister van Volksgezondheid vanwege de hoge werkdruk in de coronapandemie. Zijn taken werden overgenomen door Hugo de Jonge (CDA), die later ook werd verkozen tot nieuwe partijleider van het CDA. Het lijsttrekkerschap in combinatie met het ministerschap werd De Jonge te veel, waardoor hij zich terugtrok als aanvoerder van de CDA-kandidatenlijst.

Correctie (25-5-2021): In een eedere versie van dit artikel stond dat Hugo de Jonge werd verkozen tot nieuwe fractieleider van het CDA. Dat moet partijleider zijn. Dit is aangepast.

Kamervoorzitter Bergkamp spreekt het parlement toe. Foto Remko de Waal/ANP

Informateur Hamer ontvangt woensdag zeven partijen

Informateur Mariëtte Hamer praat woensdagochtend met de fractieleiders van zeven partijen: VVD, D66, CDA, SP, PvdA, GroenLinks en ChristenUnie. Ze wil met hen een „verdere inhoudelijke discussie” voeren over een herstelplan voor na de coronacrisis. Bij die gesprekken zal ze naar verwachting ook aftasten welke partijen met elkaar verder willen in de formatie.

Hamer (PvdA), die twee weken geleden het stokje overnam van Herman Tjeenk Willink (PvdA) als informateur, sprak vorige week eerst met alle achttien partijen die gekozen zijn in de Tweede Kamer. Vervolgens ging ze in gesprek met onder meer werkgeversorganisatie VNO-NCW, de vakbeweging, jongerenorganisaties en bedrijven die getroffen zijn door de coronacrisis, zoals de horeca en De Efteling.

Vrijdag kondigde ze aan dat ze het formatieproces deze week zou voortzetten met kleine groepjes partijen. Welke dat waren, wilde ze toen nog niet zeggen. Ze zei alleen dat ze van plan was de gesprekken te „clusteren”. De partijen zijn ingedeeld „op basis van hun inhoudelijke inbreng tijdens de eerder gevoerde gesprekken met de informateur over het herstel- en transitiebeleid”. Daarnaast zijn ze uitgekozen vanwege hun omvang.

Planbureaus
Dinsdagochtend nodigde Hamer eerst nog de directeuren van de planbureaus uit, die ook al met Tjeenk Willink hadden gesproken. Ze sprak met hen over de vraag welk economisch herstelbeleid er nodig is om Nederland sterker uit de coronacrisis te laten komen. Die opdracht heeft ze van de Kamer gekregen, naast het zoeken van een mogelijke regeringscoalitie.

De directeuren van de planbureaus herhaalden hier de boodschap die ze al sinds oktober verkondigen, dat bij het bestrijden van de coronacrisis niet alleen de directe economische schade moet worden beperkt. Ook het terugdringen van kansenongelijkheid in het onderwijs en op de arbeidsmarkt verdient aandacht, net als het klimaatbeleid, de aanpak van de stikstofcrisis en de bestrijding van het woningtekort.

Hamer moet uiterlijk op 6 juni verslag uitbrengen aan de Kamer, maar ze heeft al gezegd dat ze ervan uitgaat dat die datum niet in beton is gegoten.

Lees ook dit artikel over de adviezen vanuit de planbureaus

Boeren- en natuurorganisaties komen met voorstellen voor stikstofbeleid

Een aantal boeren-, natuur- en ondernemersorganisaties heeft de handen ineengeslagen in een voorstel voor een aangepast Nederlands stikstofbeleid. Natuurmonumenten, Natuur & Milieu, LTO Nederland, VNO-NCW, MKB-Nederland en Bouwend Nederland presenteren dinsdag een „totaalpakket” om de reductie van stikstofuitstoot te versnellen, de natuur te versterken, boeren „toekomst te bieden” en economische ontwikkelingen te stimuleren.

De initiatiefnemers stellen onder meer een zogeheten gebiedsgerichte aanpak voor. De achterliggende gedachte is dat stikstofuitstoot per gebied verschilt en daarom alleen lokaal kan worden opgelost. Bovendien, zo staat in de brief, zouden boeren en natuurbeheerders actief inspraak moeten krijgen in het stikstofbeleid, in plaats van maatregelen van bovenaf opgelegd te krijgen. Verder wordt ingezet op „emissieloze mobiliteit” en verduurzaming van de industrie, bouw- en energiesector. Om de plannen te realiseren zou jaarlijks structureel 1,7 miljard euro nodig zijn, en 15,4 miljard euro tot 2030.

Volgens de initiatiefnemers is ingrijpen noodzakelijk omdat ook de onlangs ingevoerde stikstofwet nog altijd onvoldoende soelaas zou bieden tegen schade aan natuur en economie. Gewezen wordt op gebrek aan perspectief voor boeren, een nog altijd overbelaste natuur en het stranden van economische initiatieven, van infrastructuur tot woningbouw. De briefschrijvers verzoeken het (demissionaire) kabinet de voorgestelde plannen verder uit te werken en voor te leggen aan de Raad van State en het Planbureau voor de Leefomgeving.

Greenpeace Nederland, Milieudefensie en Mobilisation for the Environment (MOB) reageren dinsdag kritisch op de voorstellen. Volgens de milieuorganisaties zijn de plannen „bij lange na niet genoeg om verdere verslechtering van de meest kwetsbare natuur te voorkomen” en zijn deze „een slap compromis om de vergunningverlening op gang te krijgen.” Ook boerenorganisatie Farmers Defence Force verzet zich in een verklaring nadrukkelijk tegen de voorstellen en stelt dat de initiatiefnemers geen enkele affiniteit zouden hebben met de boerensector.

Boeren-, natuur- en ondernemersorganisaties hebben de handen ineengeslagen in een voorstel voor een aangepast Nederlandse stikstofbeleid. Foto Merlin Daleman

Tientallen belangenorganisaties: verbied reclame op vliegreizen en introduceer klimaatonderwijs

Schrap subsidies aan de fossiele industrie, verbied reclames op vliegreizen en vervuilende auto’s en introduceer klimaatonderwijs. Dat zijn enkele van de klimaataanbevelingen van tientallen organisaties, kunstenaars en wetenschappers aan een volgend kabinet, staat dinsdag in een brief aan informateur Mariëtte Hamer. De initiatiefnemers willen bovendien dat banken en pensioenfondsen voortaan verplicht worden te investeren in maatschappelijke en groene projecten en bedrijven in plaats van in de fossiele industrie. Ondertekenaars van de Social Tipping Point Strategie zijn onder meer Urgenda, Milieudefensie, Extinction Rebellion, Fossielvrij NL, Teachers for Climate en onderzoeksinstituut DRIFT.

Met de voorgestelde maatregelen kan de opwarming van de aarde „versneld” worden beperkt tot 1,5 graden Celsius, zo staat in de brief, en dat is het belangrijkste doel in het Parijs-akkoord. Bovendien zou het gaan om ingrepen waar „veelal geen prijskaartje aan hangt en die soms zelfs geld opleveren”, aldus de initiatiefnemers. „Een verbod op fossiele reclame, klimaateducatie en klimaatlabels bespaart geld omdat het emissies voorkomt en bovendien het draagvlak vergroot voor klimaatbeleid”.

De ondertekenaars van de brief hebben ook concrete kritiek op de rol van „de overheid”. Die zou de fossiele industrie nog altijd als „partner” beschouwen. Verwezen wordt naar het uitnodigen van onder meer Shell en BP op de eerste nationale ‘Klimaatdag’ afgelopen oktober, een evenement uit de koker van het ministerie van Economische Zaken en Klimaat. Volgens aanhangers van de Social Tipping Point Strategie wijst „onderzoek na onderzoek” echter uit dat de vertegenwoordigers van de fossiele industrie „bij lange na niet op lijn liggen met de Parijs-doelen”.

Welkom in een nieuw formatieblog

In dit blog houdt NRC de belangrijke ontwikkelingen rond het formatieproces bij. Informateur Mariëtte Hamer heeft vorige week met de fractievoorzitters en andere belangenbehartigers gesproken. Veel lijsttrekkers willen zo snel mogelijk een nieuw kabinet.