Recensie

Recensie Muziek

Ongehoorde klankkleuren bij Larcher

In de ZaterdagMatinee klonken afgelopen weekend twee premières. Naast Samuel Adams’ Movements (for us and them) soleerde Kirill Gerstein in het gloednieuwe Pianoconcert van Thomas Larcher.

Radio Filharmonisch Orkest o.l.v. Karina Canellakis
Radio Filharmonisch Orkest o.l.v. Karina Canellakis

Hij had er enorm naar uitgezien: op de fiets door Amsterdam, als composer-in-residence van het Concertgebouw. Voor de jonge Amerikaan Samuel Adams, zoon van de beroemde componist John Adams, liep het allemaal anders. Door corona viel zijn verblijf in Amsterdam in het water en zijn opdrachtwerk voor het Radio Filharmonisch Orkest (RFO), Variations, bleek te groot bezet voor de verplichte anderhalvemeteropstelling.

Ter vervanging klonk in de ZaterdagMatinee de Nederlandse première van Movements (for us and them). Voor de opvallende bezetting, strijkkwartet versus strijkorkest, greep Adams terug naar het barokke concerto grosso. Concertino versus ripieno, zeg maar. Zijn tweede inspiratiebron was Italo Calvino’s Zes memo’s voor het volgende millennium uit 1985 waarin de Italiaanse schrijver vooruitblikte op kenmerken van de 21e-eeuwse literatuur en waarin twee memo’s over lichtheid en snelheid gingen.

Lees ook: Eigenzinnig orkestwerk van de 89-jarige icoon Theo Loevendie

In Movements vertaalt Adams de begrippen kundig naar het akoestische equivalent van een wervelwind: stuivende trioolmotiefjes, obsessief herhaalde tonen, hotsebotsende accenten. De post-minimalistische stuwkracht van vader John bleek niet ver weg.

Scherpe montages leidden naar momenten van verstilling: statische harmonische velden, waarboven een solo viool folkloristisch fiedelt. Of etherische akkoorden die via glissandolijnen in elkaar overvloeien.

Onder chef Karina Canellakis tekende het RFO (staande vioolsectie) voor een dynamische uitvoering met veel reliëf in de strijkersklank. Mooie solo’s waren er van concertmeester Elisabeth Perry die dit weekend haar laatste concert speelde met het RFO.

Een wereldpremière klonk van de Oostenrijkse componist Thomas Larcher, een bekend gezicht in de ZaterdagMatinee. Wie in 2017 de uitvoering van zijn Tweede symfonie Kenotaph bijwoonde, weet dat Larcher beschikt over fenomenale orkestratiekunsten. Ook zijn gloednieuwe Pianoconcert is een werk dat grossiert in ongehoorde klankkleuren.

Smijtwerk

Alleen al de bezetting spreekt boekdelen: saxofoons, accordeon en cimbalom versterken de orkestgelederen. In de viervoudig bezette slagwerksectie figureren onder meer aangeblazen petflessen, een olievat en een windmachine. Solist Kirill Gerstein kroop in het binnenwerk van de vleugel om de snaren te dempen met handen en gummetjes.

Larchers Pianoconcert is een werk dat laveert tussen subtiele mengklanken en ritmisch geprononceerd beuk- en smijtwerk.

Neem het eerste deel: in de ingetogen openingsmaten gloeit een handvol pianotonen na in zwenkende steelpan-klanken, accordeonclusters en ruisend slagwerk. Even later is Gerstein verwikkeld in een ritmisch mokerspel met het orkest. In de mysterieuze Nachtmusik van het tweede deel speelt de piano voor enorme koto (Japans snaarinstrument). Wat volgt is een uitbundige finale op jazzy hinkstapsprong-ritmiek.Na afloop wil je Larchers Pianoconcert meteen nog eens horen. Gelukkig hebben we de opname nog.