‘Geen leerling weet wat Kreislaufbeschwerden zijn’

Het eindexamen NRC bespreekt deze weken de eindexamens na met deskundigen. Dichter en schrijver Iduna Paalman over het havo-examen Duits.


„Ik denk dat het examen goed te doen was voor de leerlingen. Er zaten leuke, toegankelijke teksten bij. Je hebt op examens weleens van die teksten waarbij je voor je begint met lezen een flinke ademteug neemt. Zo van: ‘poeh, there we go’. Maar deze waren over het algemeen speels. De leukste vond ik de column die ging over het verschil tussen hoe er in Nederland en in Duitsland wordt omgegaan met gezondheid. In Nederland bijvoorbeeld gaan reclames vaak over sparen of het goedkoopste wasmiddel. In Duitsland gaan ze vaak over medicijnen. Aan de ene kant voel ik scepsis bij zo’n generalisatie, maar aan de andere kant heb ik het verschil zelf ervaren toen ik een tijdje in Duitsland woonde. Waar de Nederlandse huisarts zegt: ‘Kijk het maar even aan’, word je door de Duitse huisarts meteen doorgestuurd naar een specialist. Ik denk dat leerlingen het wel leuk vinden om te lezen over zulke culturele verschillen. En de grapjes in de tekst zullen hen ook aangesproken hebben.

„Op één vraag wist ik het antwoord echt niet. Daarbij moest je een gat in een tekst opvullen met een signaalwoord. Je kon kiezen uit vier signaalwoorden: deshalb [daarom], immer noch [nog steeds], inzwischen [ondertussen], umso mehr [des te meer]. De eerste twee kon ik nog wel wegstrepen, maar die laatste twee pasten wat mij betreft allebei in het gat. Ik kan me voorstellen dat die allebei goed gerekend zullen worden.

„De tweede vraag bij de tekst over reclames vond ik het leukst. Je moest kiezen of er bezorgdheid, teleurstelling, zelfmedelijden of zelfspot sprak uit de volgende zin: ‘An Kreislaufbeschwerden leiden nur wir Deutsche.’ [‘Alleen wij Duitsers hebben klachten aan de bloedsomloop.’] Het feit dat er in het Duits een woord bestaat voor het hebben van klachten rond de bloedsomloop zegt veel over hoe ze in Duitsland bezig zijn met gezondheid. Het leuke aan de vraag vind ik dat waarschijnlijk geen enkele leerling het woord ‘Kreislaufbeschwerden’ kent en de leerlingen de toon van deze zin moeten aanvoelen met behulp van de context waarin de zin staat.

„Ik vond mijn eigen eindexamen Duits best moeilijk. Waarschijnlijk omdat ik vol vertrouwen was als het ging om de taalvakken. Ik heb een goed taalgevoel, dus dacht dat het wel goed zou komen en richtte al mijn aandacht op de exacte vakken. Uiteindelijk kwam het met dat examen goed, maar zakte ik op wiskunde en natuurkunde. Toen moest ik een jaar overdoen. Dat was geen weggegooid jaar, want ik deed mee aan allerlei leuke projecten voor jonge schrijvers én ik bedacht dat ik Duits wilde studeren in plaats van Nederlands. Iedereen vond Duits altijd een harde, lelijke taal, maar ik dacht: jullie luisteren niet goed. Het is juist heel mooi.”