De arrestatie op 8 mei in Jeruzalem die Mariam Afifi plotse roem bezorgde. Ze wordt even later gefilmd als ze stralend een camera inkijkt en een Israëlische agent kritisch bevraagt: „Is dit wat je wilde worden toen je jong was?”

Foto Atef Safadi/EPA

Interview

Zij ging de cel in, maar haar lach ging viraal

Conflict Israël-Palestina De Palestijnse Mariam Afifi (26) werd bij een demonstratie in Jeruzalem hardhandig gearresteerd, toont een filmpje dat de wereld overging. Haar plotse roem benut ze door het Palestijnse verhaal te vertellen. „We willen vrijheid.”

JERUZALEM – dinsdag 18 mei, 20:48 uur: Mariam neemt haar telefoon niet op. Vier minuten later komt er een berichtje: „Sorry, ik ben heel druk op het moment, ik kom vanavond bij je terug.” Om 23:26 uur weer een appje: „Sorry vandaag was echt een crisissituatie in Jeruzalem en ik ben nu net weg… Ik bel je morgen inshallah.”

Sinds 8 mei is Mariam Afifi (26) dagelijks met de situatie in Jeruzalem bezig. Op die dag werd ze in één keer een icoon van de Palestijnse opstand. Haar daad van verzet? Glimlachen. Tijdens een demonstratie in de wijk Sjeikh Jarrah in Jeruzalem werd ze hardhandig in de boeien geslagen nadat ze had geprobeerd een andere jonge vrouw overeind te helpen. Toen ze vervolgens op straat zat, handen op de rug, keek ze met een stralende glimlach om naar een mededemonstrante die haar een kushandje toewierp – en recht in de camera van een van de vele aanwezige journalisten. Het beeld werd op Instagram, Twitter en YouTube honderdduizenden keren gedeeld. „Het is maar goed dat ik geen kushandje terug deed”, glimlacht Afifi nu. „Dan was ik zó” – ze tuit haar lippen – „de wereld over gegaan.”

De glimlach die Mariam Afifi transformeerde tot icoon van de Palestijnse opstand

In een tweede video van haar arrestatie spreekt Afifi een van de soldaten kalm en belerend toe in het Engels. „Is dit wat je wilde worden toen je jong was? Toen je een kind was met grote dromen, was dit toen wat je wilde – aan de kant van de onderdrukker staan?” Wie haar hoort spreken, zou denken dat Afifi al jaren niets anders doet dan Palestijnse slogans uit haar hoofd leren, demonstraties bijwonen en redevoeringen houden. Maar het was geen optreden voor de camera, zegt ze. Het kwam er spontaan uit – het was de eerste keer in haar leven dat ze werd gearresteerd, ze vond het onterecht en ze was woedend. Dat ze de soldaat in het Engels aansprak, is omdat de meeste Israëlische soldaten geen Arabisch praten en zij op de Arabische school in Oost-Jeruzalem nooit Hebreeuws leerde. Ze had nog net kunnen verstaan wat de soldaat tegen haar had gezegd voordat hij haar aan haar hoofddoek en haren over de grond had gesleept: „Weg hier.”

Met dezelfde innemende glimlach als in het virale filmpje zit Afifi woensdagmiddag in een café in Oost-Jeruzalem, vlak bij de wijk waar ze krap twee weken geleden werd gearresteerd en waar, ook nu nog, bijna dagelijks onlusten zijn. Afifi, met rozerode hoofddoek, lichte make-up en spijkerbroek op enkellengte, wordt om de haverklap aangesproken door buren en kennissen; van sommigen weet ze de naam niet, maar herkent ze het gezicht uit de demonstraties. Ze is eigenlijk pas twee weken activiste. Normaal gesproken houdt ze zich liever bezig met boeken en muziek; Afifi studeerde Engelse literatuur, organiseert muziekactiviteiten in een centrum voor geestelijk gehandicapten en speelt contrabas in het Palestijnse Jeugdorkest. Ze zwaait met een linnen tasje met een kleurige fiets erop en een naam: Amsterdam. Twee jaar geleden trad ze met het orkest op in het Concertgebouw.

Bij het protest in Sjeikh Jarrah raakte ze min of meer toevallig betrokken. De bewoners van Sjeikh Jarrah zijn al decennia in rechtszaken verwikkeld om hun huizen te behouden, die in de jaren vijftig werden gebouwd voor Palestijnse vluchtelingen maar worden opgeëist door Joodse organisaties. Wekelijks houden ze een kleine demonstratie. Naarmate de dreiging van uitzetting de afgelopen maand acuter werd, groeiden de demonstraties met steun van Palestijnse en Joodse Israëliërs van binnen en buiten Jeruzalem. Afifi woont met haar ouders en vier broers en zussen een paar honderd meter van de wijk af. „Waar je ook heengaat in Jeruzalem, je komt altijd door Sjeikh Jarrah”, zegt ze. Afifi reed met een vriend door de wijk toen daar toevallig zo’n protest gaande was en besloot zich aan te sluiten. De dagen erna zou het politieoptreden verharden, rond Sjeikh Jarrah en ook in de oude stad, bij de Al-Aqsamoskee. Het werd steeds onrustiger in Jeruzalem, tot de spanningen uiteindelijk uitmondden in een oorlog tussen Israël en de militante Hamasbeweging in de Gazastrook die nu pas op zijn einde lijkt te lopen, en in gewelddadige confrontaties tussen groepen Joodse en Palestijnse Israëliërs.

Na het overnemen van Sjeikh Jarrah gaan ze door naar de volgende wijk. Het is domino

Pas toen Afifi de gevangenis weer uitkwam, na een slapeloze nacht in een ijskoude cel en een snelle rechtszitting waarin ze van alle aanklachten werd vrijgesproken, ontdekte ze dat het aantal volgers van haar account op Instagram was gestegen van vijftig naar zo’n twintigduizend (inmiddels ruim dertigduizend). Sindsdien is ze geconfronteerd met verschillende accounts die ten onrechte in haar naam zijn gemaakt. Meekijkend op de telefoon van de verslaggever: „Wat is dat nou weer voor Twitteraccount met mijn naam? Ik heb niet eens Twitter. Die moeten we meteen rapporteren.”

We hadden nog geen woord gezegd, of ze dreven ons al uiteen met traan- en knalgranaten

Het is aan de sociale media te danken dat de kwestie van de huisuitzettingen nu zo bekend is, zegt Afifi. Ze herinnert zich dat er in 2009, toen zij vijftien was, al mensen uit hun huizen werden gezet in Sjeikh Jarrah. „Veel activisten wisten helemaal niet dat dat toen ook al gebeurde”, zegt ze. „Ik wist het alleen omdat ik er bijna naast woon.” Deze keer wordt tot in het Amerikaanse Congres gedebatteerd over de huisuitzettingen. Het verhaal van Sjeikh Jarrah geldt volgens de jonge activiste voor alle Palestijnen in Jeruzalem. Afifi is ervan overtuigd dat het Israëlisch beleid is om de Joodse meerderheid in Jeruzalem te vergroten. „Dat kan alleen maar door Palestijnen weg te jagen. Als ze Sjeikh Jarrah overnemen, gaan ze vervolgens door naar Silwan, en dan naar de volgende wijk. Het is een domino-effect.”

Mariam Afifi op Instagram, zondag 16 mei: Gisteren in Sjeikh Jarrah. Dit zijn ongewapende vrouwen die worden aangevallen door volledig gewapende soldaten! Dit is alleen maar omdat we zongen voor vrijheid en ons recht om vrij te zijn!

„Ik ben Palestijnse”, zei Afifi tijdens een van de protesten als verklaring van haar aanwezigheid. Ze heeft niet de Israëlische nationaliteit maar een zogenaamde Jeruzalem-ID: een verblijfsvergunning die kan worden ingetrokken als ze te lang uit de stad weg zou gaan waar haar familie al eeuwen woont.

Lees ook: Gaza raapt scherven op van oorlog

Ook zij hield als studente aan een universiteit op de Westelijke Jordaanoever haar boeken boven haar hoofd tegen kogels en granaten als er weer eens onrust bij het checkpoint was. Voor Afifi vormen de huisuitzettingen, de situatie in Gaza en de discriminatie in Israël één verhaal. „We willen vrijheid.” Palestijnen in alle verschillende gebieden hebben volgens Afifi te maken met onderdrukking, zij het op verschillende niveaus. Ze heeft Palestijnen met verschillende achtergronden nog nooit zo verenigd gezien. „De Palestijnse zaak is één zaak, al zijn we verdeeld in onze manier van leven. Dat geldt ook voor Palestijnen met de Israëlische nationaliteit, die nu steeds meer meedoen – het racisme in Israël doet ze beseffen dat ze tweederangsburgers zijn.” Dat racisme ziet ze terug in het gewelddadige politieoptreden, tegenover haar en anderen. Dinsdag hadden Palestijnse organisaties in Israël én op de Westelijke Jordaanoever opgeroepen tot een algemene staking. Er waren op verschillende plekken demonstraties. Afifi liep mee in een mars van de Damascuspoort naar Sjeikh Jarrah. „De politie was weer heel agressief”, vertelt Afifi. „De demonstranten hadden nog geen woord gezegd, of ze dreven ons al uiteen met traan- en knalgranaten. Terwijl Joodse Israëliërs hun demonstraties gewoon mogen houden.”

Mariam Afifi op Instagram, woensdag 19 mei: „Gisteren in Sjeikh Jarrah – de bezetter heeft met rubberkogels geschoten op het meisje Jana, 15 jaar, terwijl ze thuis was. #savesheikhjarrah”.

Gebruikte Afifi Instagram en Facebook eerst alleen om nieuws te volgen, sinds deze week is ze toch maar begonnen om op haar Instagram-account filmpjes vanuit Sjeikh Jarrah te posten. „Misschien moet ik ook op Twitter gaan, ze zeggen dat dat goed is om verslag te doen.” Afifi heeft er niet voor gekozen om beroemd en/of activiste te worden, maar nu haar arrestatie tot wereldwijde belangstelling heeft geleid, is ze vastbesloten er volop in te duiken. Ze is realistisch over de duur van haar roem. „Een paar weken, misschien twee maanden, dan is het weer over.” Dus wil ze het platform dat ze nu heeft, gebruiken om het Palestijnse verhaal over te brengen. Gisteren was ze aan het demonstreren, vandaag heeft ze drie interviews achter elkaar, morgen doet ze mee aan een Zoomconversatie van een linkse Europese organisatie. Twee vriendinnen, de één met een viool, de ander met een Arabische luit op de rug, staan op Afifi te wachten terwijl zij met een laptop op haar knieën haar getuigenis voor een mensenrechtenorganisatie bijwerkt.

Lees ook: Palestijnen kunnen niet meer ademen

„Oh je bent nu beroemd, je wilt niet meer met ons praten”, grapt één van hen. Als Afifi eindelijk de laptop dichtklapt en met hen meeloopt, wordt ze aangesproken door de volgende voorbijganger. „Heb je echt een nacht in de cel gezeten?” Ze antwoordt bevestigend.

Haar moeder belt. „Ja, ik zit hier nog met de Nederlandse journaliste. Nee, niet bij het muziekinstituut, dat ging dicht. Ja, ik kom zo naar huis.” Nadat ze een nacht in de cel had doorgebracht, wilden haar ouders haar het liefst thuis houden, zegt Afifi. Maar ze blijft gaan. Ook vandaag is de wijk omringd door roadblocks en agenten. Bang is Afifi niet geweest, zegt ze. Nooit eigenlijk. „Ik geloof in de goedheid van de mens.” En dan kan de conversatie met haar vriendinnen eindelijk overgaan op de dingen die ertoe doen: ananas op de pizza, mag dat?