Wegwezen, gebaart hij met zijn geweer

Gewelddadige overval Door speciale training was de politie de overvallers in Broek in Waterland te snel af. „Een wonder dat hier niet meer doden zijn gevallen.”

In het weiland in Broek in Waterland liggen de patroonhulzen van de schietpartij van afgelopen woensdag. Daarbij kwam een van de overvallers om het leven.
In het weiland in Broek in Waterland liggen de patroonhulzen van de schietpartij van afgelopen woensdag. Daarbij kwam een van de overvallers om het leven. Foto Michel van Bergen/ANP

Behalve de chauffeurs van het waardetransport kwam waarschijnlijk niemand dichterbij die gewelddadige overval, afgelopen woensdag in Amsterdam-Noord, dan Nadia Congiu.

Rond twee uur ‘s middags reed Congiu (52) met haar hagelwitte canta over de ventweg van de Meeuwenlaan. Ze was op weg naar de supermarkt, even verderop, voor een onsje filet americain en wat kattenbrokjes. Ineens stond er een man voor haar neus met een bivakmuts en een AK47. „Hij stond een meter of vijf van me vandaan”, vertelt Congiu twee dagen later in haar appartement. „Ik draaide m’n raampje omlaag en schreeuwde: hé, laat me erdoor. Ik dacht dat ze een film aan het opnemen waren.”

Wegwezen, gebaarde de man met zijn machinegeweer. „Eerst bleef ik staan, ik wilde er gewoon langs. Maar toen ie in de lucht begon te schieten, ben ik toch maar als de wiedeweerga omgedraaid.” Honderd meter verderop, bij een Poolse supermarkt, kwam Congiu tot stilstand. „Daar zag het ineens wit van de politiewagens. Ik heb verschrikkelijk zitten schreeuwen in m’n Canta.” Ze laat een appje zien dat ze even later kreeg van een rechercheur die ze kent: „Je hebt echt een engel op je schouder gehad.”

Een filmpje van Congiu en de schietende overvaller ging viral. Net als beelden van de woeste politie-achtervolging daarna , van de vluchtauto die op hoge snelheid een tuin in Broek in Waterland inrijdt en van de overvallers die in een weiland worden neergeschoten. Het is een wonder, zegt de politie, dat er bij deze extreem gewelddadige overval niet méér doden zijn gevallen.

Buit van 50 miljoen

Twee dagen na de overval is nog lang niet alles opgehelderd over de gebeurtenissen van afgelopen woensdag. Zo zoekt de politie nog altijd naar ten minste twee overvallers. In het weiland bij Broek in Waterland werden vijf mannen gearresteerd, eentje werd doodgeschoten. Later werd nog een verdachte aangehouden, langs de A16 in Rotterdam. Onder een viaduct in Diemen werd een uitgebrande vluchtauto aangetroffen.

De buit is volgens de Amsterdamse politiechef Frank Paauw volledig terecht: die zat in de auto die crashte in de tuin. Om hoeveel geld het gaat, wil hij niet zeggen. De beoogde – maar niet volledig meegenomen – buit was volgens betrokkenen zo’n 50 miljoen euro waard en zou op het moment van de overval worden overgeladen in een transportwagen van Brinks bij het bedrijf Schöne Edelmetaal.

Schöne (anno 1739, tegenwoordig eigendom van het Belgische Umicore), smelt onder meer goud en zilver om. Achter de anonieme gevel in Amsterdam-Noord lag voor kapitalen aan goudstaven, blijkt uit een vier maanden oud filmpje van vlogger Jay-Jay, die binnen mocht kijken. Hoewel het bedrijf niet bij naam wordt genoemd, blijkt uit de beelden duidelijk dat het de opslag in Amsterdam-Noord is. In het filmpje zegt een medewerker dat „het niet noodzakelijk is dat er gewapend personeel is”.

Henk Ferwerda van onderzoeksbureau Beke moest bij de gebeurtenissen van deze week „meteen” denken aan de overval op een gelddepot van Brinks in Amsterdam Zuidoost in 2011, die hij met collega’s minutieus reconstrueerde. Daar bliezen criminelen met explosieven een gat in de muur van het depot en schoten ze wild op de politie om te ontkomen. „Er was in beide gevallen een ongelijke strijd tussen de politie met hun Walther-pistolen en de overvallers met volautomatische vuurwapens”, zegt Ferwerda. „Zowel toen als nu lijkt sprake van dadergroepen die beschikken over professionele wapens, meerdere auto’s en die weten waar ze op welk moment moeten zijn.”

Ook opvallend: de Belgische connectie. De overvallers van woensdag zijn Belgen, aldus de politie, met links naar Frankrijk. De Brinks-overval in 2011 was, net zoals een gewelddadige overval in hetzelfde jaar op SecurCash in Rotterdam, het werk van de Belgische ‘Scarface-bende’. Ook een overval op een Brinks-transport in 2013 in Best (waarbij op de politie werd geschoten) was tot Belgen te herleiden.

Automatische wapens

Anders dan bij die eerdere overvallen liep het deze keer verkeerd af voor de overvallers. Niet omdat er geen vluchtplan was: in Broek in Waterland stonden twee ‘overstapauto’s’ klaar. Met eentje reden de overvallers in paniek een tuin in. De ander, ook met Belgisch nummerbord, werd niet gebruikt.

Het lijkt erop dat de overvallers zich hebben verkeken op de snelheid van de politie. Al na een paar minuten was de eerste politieauto ter plaatse, waarna de overvallers ervandoor gingen. Ze kregen de politie daarna niet meer van zich afgeschud, ook al schoten ze tijdens de achtervolging in Amsterdam-Noord met hun automatische wapens. Een helikopter van de Dienst Speciale Interventies (DSI) speelde volgens de politie ook een cruciale rol bij de arrestatie.

Volgens Jaap Timmer, politie-onderzoeker van de Vrije Universiteit, gaat de politie heel anders om met ernstige geweldssituaties dan tien of vijftien jaar geleden. In plaats van te wachten op zwaarbewapende eenheden zijn reguliere agenten nu getraind om meteen op de verdachten af te gaan en ze op te jagen – mede dankzij de zogeheten AMOK-procedure. „Die is opgezet op basis van lessen die geleerd zijn bij schietpartijen op scholen in Duitsland en de VS”, zegt Timmer. „Door de agenten die als eerste aanwezig zijn meteen te laten optreden, voorkom je slachtoffers.”

Opzienbarend waren de beelden van de agenten die schietend achter de overvallers aanrenden in het weiland. Was dat geen buitensporig geweld? Nee, zegt Timmer. Volgens de geweldinstructies mogen agenten hun dienstwapen gebruiken bij de aanhouding van een vuurwapengevaarlijk persoon. „Of iemand naar je toe of van je af loopt, maakt niet uit.”

Politiechef Paauw toonde zich trots op het doortastende optreden van zijn dienders. Terecht, vindt Timmer. „Als de politie het overgrote deel van de verdachten aanhoudt, de buit lijkt te hebben veiliggesteld, er geen burgerslachtoffers zijn gevallen en de politie ook zelf geen verliezen heeft geleden, is dat een goed signaal naar de samenleving. En naar boeven met snode plannen: ‘Kijk waar wij toe in staat zijn’.”

En Nadia Congiu? Die ging de volgende ochtend alsnog haar filet americain en kattenbrokjes halen.

Correctie (23-5-2021): In een eerdere versie van dit artikel stond in het bijschrift van de foto dat er kogels in het weiland gevonden werden. Dat moest zijn: ‘patroonhulzen’ en is hierboven aangepast.